EXAFS
- Ortaya koyan
- Edward Stern
- Yıl
- 1971
- Tür
- Synchrotron technique
- Aile
- X-ray Spectroscopy
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Genişletilmiş X-ışını Soğurma İnce Yapısı (EXAFS), kristal veya amorf herhangi bir malzemedeki belirli bir atomun etrafındaki yerel geometrik ve elektronik yapıyı ölçen senkrotron tabanlı bir X-ışını spektroskopi tekniğidir.
Sayers, Stern ve Lytle tarafından 1971'de keşfedilen EXAFS, bir soğurma kenarının üzerindeki X-ışını soğurma spektrumundaki salınımları analiz ederek atomlar arası mesafeleri, koordinasyon sayılarını ve atomik çevredeki düzensizliği ortaya çıkarır.
Yöntemin mantığı
Bir X-ışını fotonu bir atomun çekirdek elektronu tarafından soğurulduğunda, fotoelektronun çıkan dalgası komşu atomlar tarafından saçılır. Bu saçılan dalgalar çıkan dalga ile girişerek soğurma kenarının üzerindeki X-ışını soğurma katsayısında salınımlara (dalgalanmalara) neden olur. Bu salınımların frekansı ve genliği, komşu atomların mesafelerine, koordinasyon sayılarına ve türlerine bağlıdır. Salınımları analiz ederek, merkezi atomdan her mesafede kaç atom olduğunu gösteren bir radyal dağılım fonksiyonu elde edilir.
Tarih
Sayers, Stern ve Lytle, 1970'lerin başlarında erken senkrotron kaynaklarını kullanarak EXAFS'ı geliştirdiler. Teknik başlangıçta kristalografinin başarısız olduğu düzensiz malzemeleri ve katalizörleri incelemek için kullanıldı. EXAFS'ın gücünün tanınması, üçüncü nesil senkrotronların parlak X-ışını demetleri sağlamasıyla 1980'ler-1990'larda geldi. EXAFS, katalizör karakterizasyonu, metalurji ve çevre bilimi için rutin hale geldi. Polarizasyona bağlı EXAFS ve yüksek çözünürlüklü EXAFS (HR-EXAFS) dahil olmak üzere iyileştirmeler, tekniğin erişimini genişletti.
Ne zaman kullanılır?
EXAFS'ı, uzun menzilli kristalliğin bulunmadığı veya önemsiz olduğu malzemelerde yerel atomik yapıyı belirlemek için uygulayın: amorf katalizörler, camlar, düzensiz alaşımlar ve proteinler ile enzimlerdeki metal bölgeleri. EXAFS element seçicidir ve ilk ve ikinci koordinasyon kürelerini inceler. Bir senkrotron ışın hattına erişim gerektirir.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Senkrotron radyasyonu gerektirir; ışın hattı erişimi sınırlı ve pahalıdır
- Düşük-Z elementleri (< Ca): EXAFS sinyalleri daha zayıf; hafif atomlar için teknik daha az hassastır
- Benzer atomlar yakın yerleri işgal ettiğinde yorumlama belirsizdir
- Yüksek enerjilerde çoklu saçılma, ağır atomlar ve geniş mesafeler için analizi karmaşıklaştırır
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Elemente özgü: diğer elementlerin girişimini önleyerek bir atom türünü seçer
- Kristalliğe gerek yok: kristaller, camlar ve amorf malzemeler için eşit derecede iyi çalışır
- Koordinasyon geometrisi ortaya çıkar: tek bir taramadan çıkarılan mesafeler ve koordinasyon sayıları
- Yerel yapı bilgisi: soğuran atomun etrafındaki 1-3 Ångström'ü inceler
Uygulama alanları
- Katalizör yapısı belirleme: heterojen katalizörlerdeki metal bölgelerinin yerel koordinasyonunu in situ çalışma sırasında ortaya çıkarma
- Metalurji ve malzeme bilimi: alaşımlar ve amorf metallerde kısa menzilli düzeni belirleme
- Jeokimya ve çevre bilimi: toprak ve akifer örneklerindeki iz metallerin (As, Pb, Hg) koordinasyon ortamlarını ölçme
- Biyokimya: kristalizasyon olmadan metaloproteinlerdeki (bakır oksidazlar, demir-kükürt kümeleri) metal bölgesi geometrisini aydınlatma
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Ayarlanabilir senkrotron X-ışınlarından oluşan bir demet numuneye yönlendirilir; X-ışını soğurması, soğurma kenarı boyunca ve üzerinde foton enerjisinin bir fonksiyonu olarak ölçülür.
Düzgün arka plan soğurması modellenir ve çıkarılır, kenarın üzerinde yalnızca ince yapı salınımları kalır.
Salınımlar k-uzayına (dalga sayısı) dönüştürülür ve radyal dağılım fonksiyonunu vermek üzere Fourier dönüşümüne tabi tutulur.
Farklı atomik konfigürasyonlar için teorik tahminler deneysel verilere uydurulur.
Uydurma, merkezi atom etrafındaki koordinasyon sayılarını, atomlar arası mesafeleri ve düzensizlik parametrelerini verir.
Sık yapılan hatalar
- EXAFS koordinasyon sayılarını X-ışını kırınımı veya transmisyon elektron mikroskobu onayı olmadan aşırı yorumlama
- Termal düzensizlik etkilerini ihmal etme, bu da zirveleri genişletir ve genliği azaltır
- EXAFS kaynaklı yapıları, farklı zaman ölçeklerini hesaba katmadan kristalografik verilerle karşılaştırma (EXAFS zaman ortalamalı, kristaller statik)
Sık sorulan sorular
EXAFS ve XANES arasındaki fark nedir?
XANES (X-ışını Soğurma Yakın Kenar Yapısı), soğurma kenarının yaklaşık 50 eV içindeki bölgeyi inceler ve oksidasyon durumunu ve yerel simetriyi ortaya çıkarır. EXAFS, kenarın üzerindeki 50-1000 eV'yi inceler ve atom mesafelerini ve koordinasyon sayılarını ortaya çıkarır. XANES daha düşük uzamsal çözünürlüğe sahiptir ancak ölçümü daha hızlıdır.
EXAFS koordinasyon sayısını nasıl belirler?
EXAFS'taki salınımların genliği, belirli bir mesafedeki saçıcı atomların sayısıyla orantılıdır. Teorik modellerin verilere uydurulması, her mesafe kabuğundaki koordinasyon sayısını (komşu sayısı) verir.
EXAFS aynı mesafedeki farklı atomları ayırt edebilir mi?
Mükemmel değil, ancak farklı atom numaralarına sahip elementler X-ışınlarını farklı güçler ve faz kaymalarıyla saçar. Dikkatli analiz ve referans bileşiklerle karşılaştırma ile komşu atom türlerini kısmen ayırt etmek mümkündür. X-ışını kırınımı kesin element tanımlaması sağlar.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Sayers, D. E., Stern, E. A., & Lytle, F. W. (1971). New technique for investigating noncrystalline structures: Fourier analysis of the extended X-ray absorption fine structure. Physical Review Letters, 27(18), 1204-1207.
DOI kaynağını açKopyalandı.Stern, E. A., Sayers, D. E., & Lytle, F. W. (1975). Extended x-ray-absorption-fine-structure technique. Physical Review B, 11(12), 4836-4846.
DOI kaynağını açKopyalandı.