Rozciągnięta struktura subtelna absorpcji promieniowania rentgenowskiego (EXAFS)
- Autor metody
- Edward Stern
- Rok
- 1971
- Typ
- Synchrotron technique
- Rodzina
- X-ray Spectroscopy
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Rozciągnięta struktura subtelna absorpcji promieniowania rentgenowskiego (EXAFS) – technika spektroskopii rentgenowskiej wykorzystująca synchrotron, służąca do pomiaru lokalnej struktury geometrycznej i elektronicznej wokół określonego atomu w dowolnym materiale, krystalicznym lub amorficznym.
Odkryta przez Sayersa, Sterna i Lytle'a w 1971 roku, EXAFS ujawnia odległości międzyatomowe, liczby koordynacyjne i stopień nieuporządkowania w otoczeniu atomowym poprzez analizę oscylacji w widmie absorpcji promieniowania rentgenowskiego powyżej progu absorpcji.
Intuicja stojąca za metodą
Gdy foton rentgenowski zostanie zaabsorbowany przez elektron wewnętrznej powłoki atomu, fala wychodząca fotoelektronu jest rozpraszana przez sąsiednie atomy. Te rozproszone fale interferują z falą wychodzącą, tworząc oscylacje (zmarszczki) w widmie współczynnika absorpcji promieniowania rentgenowskiego powyżej progu absorpcji. Częstotliwość i amplituda tych oscylacji zależą od odległości, liczb koordynacyjnych i typów sąsiednich atomów. Analizując oscylacje, uzyskuje się radialną funkcję rozkładu, pokazującą liczbę atomów na każdej odległości od atomu centralnego.
Historia
Sayers, Stern i Lytle opracowali EXAFS na początku lat 70. XX wieku, wykorzystując wczesne źródła synchrotronowe. Technika była początkowo stosowana do badania materiałów nieuporządkowanych i katalizatorów, gdzie krystalografia zawodziła. Uznanie mocy EXAFS nastąpiło w latach 80. i 90. XX wieku, gdy synchrotrony trzeciej generacji dostarczyły jasnych wiązek rentgenowskich. EXAFS stał się rutynową metodą charakteryzacji katalizatorów, metalurgii i nauk o środowisku. Udoskonalenia, w tym EXAFS zależny od polaryzacji i EXAFS o wysokiej rozdzielczości (HR-EXAFS), rozszerzyły zasięg techniki.
Kiedy stosować
Zastosuj EXAFS do określenia lokalnej struktury atomowej w materiałach, w których dalekozasięgowe uporządkowanie krystaliczne jest nieobecne lub nieistotne: katalizatory amorficzne, szkła, stopy nieuporządkowane i miejsca metaliczne w białkach i enzymach. EXAFS jest selektywny względem pierwiastków i bada pierwszą i drugą sferę koordynacyjną. Wymaga dostępu do linii synchrotronowej.
Ograniczenia i uwagi
- Wymaga promieniowania synchrotronowego; dostęp do linii jest ograniczony i kosztowny.
- Pierwiastki o niskim Z (< Ca): sygnały EXAFS są słabsze; technika mniej czuła dla atomów lekkich.
- Interpretacja niejednoznaczna, gdy podobne atomy zajmują bliskie pozycje.
- Wielokrotne rozpraszanie przy wysokich energiach komplikuje analizę dla ciężkich atomów i dużych odległości.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Selektywność pierwiastkowa: wybiera jeden typ atomu, unikając interferencji z innymi pierwiastkami.
- Nie wymaga krystaliczności: działa równie dobrze dla kryształów, szkła i materiałów amorficznych.
- Ujawniona geometria koordynacyjna: odległości i liczby koordynacyjne wyekstrahowane z pojedynczego skanu.
- Informacje o strukturze lokalnej: bada obszar 1-3 Ångströmów wokół atomu absorbującego.
Zastosowania
- Określanie struktury katalizatorów: ujawnianie lokalnej koordynacji miejsc metalicznych w katalizatorach heterogenicznych podczas działania in situ.
- Metalurgia i nauka o materiałach: określanie uporządkowania bliskiego zasięgu w stopach i metalach amorficznych.
- Geochemia i nauka o środowisku: pomiar środowisk koordynacyjnych metali śladowych (As, Pb, Hg) w próbkach gleby i wód podziemnych.
- Biochemia: wyjaśnianie geometrii miejsc metalicznych w metaloproteinach (oksydazy miedzi, klastry żelazowo-siarkowe) bez krystalizacji.
Jak to działa
Jak to działa
Wiązka dostrajanego promieniowania rentgenowskiego z synchrotronu jest kierowana na próbkę; absorpcja promieniowania rentgenowskiego jest mierzona jako funkcja energii fotonów w obszarze progu absorpcji i powyżej niego.
Gładkie tło absorpcji jest modelowane i odejmowane, pozostawiając jedynie oscylacje drobnej struktury powyżej progu.
Oscylacje są przeliczane na przestrzeń k (liczba falowa) i poddawane transformacji Fouriera, uzyskując radialną funkcję rozkładu.
Teoretyczne przewidywania dla różnych konfiguracji atomowych są dopasowywane do danych eksperymentalnych.
Dopasowanie daje liczby koordynacyjne, odległości międzyatomowe i parametry nieuporządkowania wokół atomu centralnego.
Częste pułapki
- Nadmierna interpretacja liczb koordynacyjnych EXAFS bez potwierdzenia dyfrakcją rentgenowską lub transmisyjną mikroskopią elektronową.
- Pomijanie efektów nieuporządkowania termicznego, które poszerzają piki i zmniejszają amplitudę.
- Porównywanie struktur uzyskanych z EXAFS z danymi krystalograficznymi bez uwzględnienia różnych skal czasowych (EXAFS uśredniony w czasie, kryształy statyczne).
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest różnica między EXAFS a XANES?
XANES (struktura przykrawędziowa absorpcji promieniowania rentgenowskiego, X-ray Absorption Near Edge Structure) bada obszar w odległości około 50 eV od progu absorpcji i ujawnia stan utlenienia oraz lokalną symetrię. EXAFS bada obszar 50-1000 eV powyżej progu i ujawnia odległości międzyatomowe oraz liczby koordynacyjne. XANES ma niższą rozdzielczość przestrzenną, ale jest szybszy w pomiarze.
Jak EXAFS określa liczbę koordynacyjną?
Amplituda oscylacji w EXAFS jest proporcjonalna do liczby atomów rozpraszających na danej odległości. Dopasowanie modeli teoretycznych do danych daje liczbę koordynacyjną (liczbę sąsiadów) w każdej powłoce odległościowej.
Czy EXAFS może rozróżnić różne atomy na tej samej odległości?
Nie idealnie, ale pierwiastki o różnych liczbach atomowych rozpraszają promieniowanie rentgenowskie z różną siłą i przesunięciem fazowym. Przy starannej analizie i porównaniu ze związkami referencyjnymi można częściowo odróżnić sąsiednie typy atomów. Jednoznaczną identyfikację pierwiastków zapewnia dyfrakcja rentgenowska.
Pokrewne metody
Źródła
Sayers, D. E., Stern, E. A., & Lytle, F. W. (1971). New technique for investigating noncrystalline structures: Fourier analysis of the extended X-ray absorption fine structure. Physical Review Letters, 27(18), 1204-1207.
Otwórz odnośnik DOISkopiowano.Stern, E. A., Sayers, D. E., & Lytle, F. W. (1975). Extended x-ray-absorption-fine-structure technique. Physical Review B, 11(12), 4836-4846.
Otwórz odnośnik DOISkopiowano.