Evrensel Toprak Kaybı Denklemi
- Ortaya koyan
- Waldo Wischmeier and Dwight Smith
- Yıl
- 1978
- Tür
- Empirical soil erosion prediction model
- Aile
- Soil erosion prediction
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Evrensel Toprak Kaybı Denklemi (USLE), yağış ve yüzey akışının neden olduğu yamaçlardaki tabaka ve oluk erozyonu nedeniyle yıllık toprak kaybını tahmin eden ampirik bir modeldir.
Wischmeier ve Smith tarafından 1978'de onlarca yıllık erozyon parseli deneylerinden geliştirilen USLE, erozyon riski değerlendirmesi, koruma planlaması ve en iyi yönetim uygulaması tasarımı için standart bir araç haline gelmiştir. Revize Edilmiş USLE (RUSLE), orijinal modeli iyileştirilmiş faktör algoritmalarıyla güncellemiştir.
Yöntemin mantığı
USLE, altı faktörün çarpımı olarak toprak kaybını tahmin eder: yağış erozyonitesi (yağışın enerjisi), toprak erozyonitesi (kopmaya karşı direnç), eğim uzunluğu ve dikliği (yüzey akışı hızlandırması), bitki örtüsü (yağışın kesilmesi ve yüzey akışı direnci) ve yönetim uygulaması (konturlu saban sürme gibi koruma teknikleri). Model basittir: A = R × K × LS × C × P, burada A yıllık toprak kaybıdır (ton/hektar/yıl). Her faktör 0 ile >1 arasında değişir ve ayrıntılı süreç modellemesi olmadan manzaralar boyunca erozyon riskinin hızlı bir şekilde tahmin edilmesini sağlar.
Tarih
1930'lar-1960'lar ABD'deki erozyon istasyonlarında toplanan verilere dayanan Wischmeier ve Smith, USLE'yi 1978'de yayınladı. Model koruma planlamasında temel oluşturdu. Revize edilmiş sürüm (RUSLE, 1997'de yayınlandı) yağış erozyonitesi algoritmalarını (uydu yağış tahminlerini kullanarak), toprak erozyonitesi fonksiyonlarını ve örtü-yönetim faktörlerini iyileştirdi. RUSLE2 (2013) ürün rotasyonu ve kalıntı yönetimi iyileştirmeleri ekledi. Son uzantılar arasında kıyı USLE varyantları ve büyük ölçekli değerlendirme için CBS ile entegrasyon yer almaktadır.
Ne zaman kullanılır?
USLE'yi hızlı erozyon riski taraması, koruma planlaması için erozyona eğilimli alanların belirlenmesi ve koruma uygulamalarının etkinliğinin değerlendirilmesi için kullanın. USLE, yağmurla beslenen tarım alanlarındaki yamaç erozyonuna en uygun olanıdır. Yarık erozyonu, dere kenarı erozyonu veya kıyı erozyonu için USLE daha az uygundur. Ayrıntılı süreç tabanlı erozyon modellemesi (sediment taşınması denklemleri, oluk-tabaka etkileşimleri) için WEPP (Su Erozyonu Tahmin Projesi) veya fiziksel tabanlı modelleri kullanın.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Ampirik ilişkiler, modelin geliştirildiği parsel koşullarının dışına (örneğin, nemli ila yarı kurak, tropikal olmayan bölgeler) uygulanamayabilir
- Oluklardaki seçici erozyon, akan suyun neden olduğu tortu kopması veya dere kenarı alt kesilmesi gibi karmaşık süreçleri yakalayamaz
- Faktör tahminindeki belirsizlikler, özellikle C (örtü) ve P (uygulama) faktörlerinde, öznel yargı gerektirir
- Tortu birikimini modellemez; erozyona uğrayan tüm malzemenin taşındığı varsayılır (düşük eğimli alanlar için uygun değil)
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Süreç tabanlı alternatiflere kıyasla minimum veri gerektiren basit, tutumlu bir model
- Binlerce erozyon parselinde ampirik olarak doğrulanmış; ilişkiler iyi kurulmuş
- Faktörler sezgisel ve mekansal olarak belirgindir, yönetim alternatiflerinin senaryo analizini mümkün kılar
- Ücretsiz olarak mevcuttur ve yaygın olarak kullanılır, koruma planlama çerçeveleriyle uyumluluğu sağlar
Uygulama alanları
- Koruma planlaması: hedeflenen BMP (örtü bitkileri, teraslar, konturlu saban sürme) uygulaması için erozyona eğilimli tarım alanlarının belirlenmesi
- Çevresel etki değerlendirmesi: geliştirme alanlarından kaynaklanan tortu yüklerinin tahmin edilmesi ve azaltma önlemlerinin belirlenmesi
- Çölleşme ve arazi bozulması izleme: hassas bölgelerdeki erozyon riski eğilimlerinin izlenmesi ve iyileştirme etkinliğinin değerlendirilmesi
- Toprak koruma politikası: yüksek riskli alanlara sübvansiyon veya koruma irtifakı tahsis etmek için erozyon tahminlerinin kullanılması
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Yağış erozyonitesini (R) hesaplamak için yağış verileri (günlük veya aylık yağış ve yoğunluk) toplanır. Toprak erozyonitesini (K) tahmin etmek için toprak özellikleri (doku, organik madde, yapı) toprak etütlerinden belirlenir. Eğim ölçümleri ve arazi kullanım haritaları toplanır.
R, geçmiş yağış istatistiklerinden (önerilen 30+ yıl) hesaplanır. K, yayınlanmış tablolardan bulunur veya yağış simülasyon deneyleri yoluyla ölçülür. Eğim uzunluğu ve dikliği (LS), DEM'lerden hesaplanır.
Bitki örtüsü faktörü (C), hava görüntüleri veya bitki türü ve yoğunluğunun saha gözlemlerinden tahmin edilir. Yönetim uygulaması faktörü (P), uygulanan koruma tekniklerine (teraslama, konturlu saban sürme, şeritli ekim) göre atanır.
Her bir grid hücresi veya tarla birimi için USLE faktörleri birleştirilir: A = R × K × LS × C × P. Sonuçlar ortalama yıllık toprak kaybını temsil eder.
Hesaplanan A değerlerinin mekansallaştırılmasıyla erozyon riski haritaları oluşturulur. Yüksek erozyon alanları koruma müdahalesi için önceliklendirilir. Farklı yönetim uygulamalarını (C ve P değerleri) karşılaştıran senaryolar erozyon azaltma potansiyelini gösterir.
Sık yapılan hatalar
- USLE'nin geçerlilik alanının dışına (örneğin, tropikal siklonlar, kar erimesi erozyonu) ayarlama yapmadan uygulanması
- USLE tahminlerinin, erozyon riskinin göreceli göstergeleri olarak değil, kesin tahminler olarak ele alınması; mutlak değerler %50'den fazla belirsizlik içerebilir
- Erozyona uğramış tortunun saha dışı etkilerinin (aşağı akış birikimi, su kalitesi bozulması) ihmal edilmesi
Sık sorulan sorular
Yağış erozyonitesi (R faktörü) nedir ve nasıl ölçülür?
Yağış erozyonitesi hem yağış miktarını hem de yoğunluğunu yansıtır; yüksek yoğunluklu fırtınalar, aynı yağışın eşit olarak yayılmasından daha fazla erozyona neden olur. R, geçmiş yağış kayıtlarından R = Σ(EI30) denklemi kullanılarak hesaplanır, burada E fırtına başına toplam yağış kinetik enerjisi ve I30, maksimum 30 dakikalık yağış yoğunluğudur. Tipik değerler ABD'nin güneybatısında 20'den ABD'nin güneydoğusunda 500'ün üzerine kadar değişir (yıllık fit-ton-inç/acre cinsinden ölçülür).
Toprak erozyonitesini (K) en çok hangi faktörler etkiler?
Toprak dokusu birincildir: kumlar çok erozyona uğrar (K ~0.6), siltler en çok erozyona uğrar (K ~0.4), kil bakımından zengin topraklar daha azdır (K ~0.2). Organik madde ve toprak yapısı stabilitesini iyileştirir ve K'yı azaltır. Geçirgenlik ve kohezyon da önemlidir. Yayınlanmış K tabloları yaygın toprak serileri için değerler sağlar; saha ölçümleri yağış simülasyonu gerektirir.
Eğim uzunluğu ve dikliği erozyonu nasıl etkiler?
LS faktörü hem eğim uzunluğu (aşağı doğru akan suyun mesafesi) hem de diklik (eğim) ile artar. LS genellikle LS = (L/22.13)^m × (sin(θ)/0.0896)^n olarak hesaplanır, burada L eğim uzunluğu (metre), θ eğim açısı ve m,n üslerdir (~0.5, ~1.3). 45 derecelik bir eğimde bulunan bir alanın LS değeri ~5 olabilir; 5 derecelik bir eğimde ise LS ~0.5 olabilir.
USLE teraslama veya konturlu saban sürme faydalarını hesaba katabilir mi?
Evet, P (uygulama) faktörü aracılığıyla. Konturlu saban sürme toprak kaybını yaklaşık %50 oranında azaltır (P ~0.5); teraslama ise yaklaşık %70-80 oranında azaltır (P ~0.2-0.3). Bu faktörler ampirik tahminlerdir ve uygun inşaat ve bakımı varsayarlar. Kötü bakımlı teraslar çok az koruma sağlar.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Wischmeier, W. H., & Smith, D. D. (1978). Predicting rainfall erosion losses: A guide to conservation planning. USDA Agricultural Handbook 537.
Yayın kaynağını açKopyalandı.Renard, K. G., Foster, G. R., Weesies, G. A., McCool, D. K., & Yoder, D. C. (1997). Predicting soil erosion by water: a guide to conservation planning with the Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE). USDA Agricultural Handbook 703.
Yayın kaynağını açKopyalandı.