การสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิว
- ผู้เสนอ
- Erich Kretschmann
- ปี
- 1971
- ประเภท
- Optical technique
- กลุ่มวิธี
- Optical Biosensing
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิว (SPR) เป็นเทคนิคแบบเรียลไทม์ที่ไม่ต้องใช้สารบ่งชี้ (label-free) สำหรับการตรวจจับและติดตามปฏิสัมพันธ์ของโมเลกุลชีวภาพที่พื้นผิวเซ็นเซอร์ โดยการวัดการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหที่เกิดจากการจับของลิแกนด์ SPR ซึ่งพัฒนาโดย Kretschmann ในปี 1971 และนำมาประยุกต์ใช้กับการตรวจวัดทางชีวภาพโดย Liedberg, Nylander และ Lundström ในปี 1983 ปัจจุบัน SPR ถือเป็นมาตรฐานทองคำสำหรับการวัดจลนพลศาสตร์การจับ (อัตราการรวมตัวและอัตราการแยกตัว) และค่าคงที่สมดุลของการจับในปฏิสัมพันธ์ของโปรตีน การรู้จำระหว่างแอนติบอดีและแอนติเจน และการค้นคว้ายา
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
แสงที่สะท้อนจากพื้นผิวโลหะจะแสดงการสั่นพ้องที่มุมเฉพาะเมื่อพลังงานจับคู่กับการสั่นของอิเล็กตรอนแบบกลุ่ม (พลาสมอน) ที่ส่วนต่อประสานระหว่างโลหะกับสารละลาย เมื่อโมเลกุลจับกับตัวรับบนพื้นผิวโลหะ ดัชนีหักเหใกล้พื้นผิวจะเพิ่มขึ้น ทำให้มุมสั่นพ้องเปลี่ยนไป การติดตามการเปลี่ยนแปลงมุมนี้เมื่อเวลาผ่านไป เป็นการวัดเหตุการณ์การจับโดยตรงแบบเรียลไทม์โดยไม่ต้องใช้สารบ่งชี้ ความสูงและความชันของการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหเป็นสัดส่วนกับมวลของลิแกนด์และอัตราการจับ
ประวัติศาสตร์
งานทฤษฎีของ Kretschmann ในปี 1971 ได้วางรากฐานทางฟิสิกส์ของการสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิว การตรวจวัดทางชีวภาพเชิงปฏิบัติเกิดขึ้นจากการสาธิตของ Liedberg ในปี 1983 ในการตรวจจับโมเลกุลขนาดเล็กและโปรตีน ภายในทศวรรษ 1990 Biacore (พัฒนาโดย Johnsson และคณะที่ Pharmacia) กลายเป็นมาตรฐานเชิงพาณิชย์ ปฏิวัติการค้นคว้ายาโดยเปิดใช้งานการคัดกรองจลนพลศาสตร์อย่างรวดเร็ว เครื่องมือ SPR สมัยใหม่ (Biacore, Reichert Technologies, IBIS) เป็นแบบอัตโนมัติเต็มรูปแบบและรวมเข้ากับการจัดการตัวอย่างและการวิเคราะห์ข้อมูล ทำให้ SPR เป็นเรื่องปกติในห้องปฏิบัติการเภสัชกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพ
ควรใช้เมื่อใด
ประยุกต์ใช้ SPR เพื่อวัดจลนพลศาสตร์การจับและความสัมพันธ์ในการจับสำหรับปฏิสัมพันธ์ของโมเลกุลชีวภาพใดๆ: โปรตีน-ลิแกนด์, โปรตีน-โปรตีน, แอนติบอดี-แอนติเจน, หรือปฏิสัมพันธ์ระหว่างเซลล์-เซลล์ SPR ต้องการการตรึงตัวของพันธมิตรการจับตัวหนึ่ง (แอนาไลต์) บนพื้นผิวเซ็นเซอร์ ซึ่งอาจส่งผลต่อจลนพลศาสตร์เมื่อเทียบกับการวัดในสารละลาย SPR เหมาะสำหรับการคัดกรองลิแกนด์หลายร้อยชนิด การปรับปรุงการจับ และการตรวจสอบความถูกต้องของแบบจำลองโครงสร้าง
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ต้องการการตรึงตัวของพันธมิตรการจับตัวหนึ่ง; เคมีของการยึดเกาะอาจส่งผลต่อการจับหรือทำให้เกิดผลกระทบเชิงพื้นที่ (steric effects)
- การดูดซับแบบไม่จำเพาะ (Nonspecific adsorption) บนพื้นผิวเซ็นเซอร์อาจทำให้ผลการทดลองคลาดเคลื่อน
- ลิแกนด์ที่มีน้ำหนักโมเลกุลต่ำ (< 500 Da) ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหเล็กน้อย ลดความไวในการตรวจวัด
- การเลื่อนของเส้นฐาน (Baseline drift) และการเสื่อมสภาพของเซ็นเซอร์ส่งผลต่อความสามารถในการทำซ้ำในระยะยาว
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- ไม่ต้องใช้สารบ่งชี้ (Label-free): ไม่ต้องใช้สารเรืองแสง สารกัมมันตรังสี หรือสารบ่งชี้แบบเอนไซม์; วัดการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหโดยตรง
- จลนพลศาสตร์แบบเรียลไทม์: จับทั้งอัตราการรวมตัว (ka) และอัตราการแยกตัว (kd) ในการทดลองครั้งเดียว
- สามารถรองรับการทดลองปริมาณมาก (High-throughput capable): การทดลองหลายครั้งพร้อมกันโดยใช้แถวเซ็นเซอร์หรือรูปแบบหลายช่องสัญญาณ
- ไม่มีการสิ้นเปลืองตัวอย่าง: สารละลายแอนาไลต์ไหลผ่านชิปและสามารถเก็บรวบรวมได้หากจำเป็น
การประยุกต์ใช้
- การปรับปรุงสารตะกั่ว (Drug lead optimization): การจัดอันดับโมเลกุลตัวเลือกตามจลนพลศาสตร์การจับและความสัมพันธ์ในการจับ เพื่อเปิดใช้งานการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างและฤทธิ์ (SAR) อย่างรวดเร็ว
- การจำแนกลักษณะแอนติบอดีบำบัด: การวัดความสัมพันธ์ในการจับและจลนพลศาสตร์กับแอนติเจนตามธรรมชาติและแอนติเจนกลายพันธุ์ เพื่อเป็นแนวทางในการปรับปรุงแอนติบอดี
- การพัฒนาวัคซีน: การติดตามการจับระหว่างแอนติบอดีและแอนติเจนหลังการฉีดวัคซีน เพื่อตรวจสอบประสิทธิภาพของวัคซีน
- การตรวจสอบความถูกต้องของชุดตรวจวินิจฉัย: การยืนยันว่าแอนติบอดีที่ใช้ในชุดตรวจทางคลินิกยังคงรักษาความจำเพาะและความสัมพันธ์ในการจับที่เพียงพอ
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
สารละลายลิแกนด์จะถูกไหลผ่านชิปเซ็นเซอร์ที่เคลือบด้วยโมเลกุลตัวรับที่ตรึงอยู่ (เช่น โปรตีนหรือแอนติบอดี)
แสงโพลาไรซ์จะถูกส่งไปยังพื้นผิวเซ็นเซอร์ที่มุมต่างๆ การสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิวจะเกิดขึ้นที่มุมเฉพาะ
การจับของลิแกนด์กับตัวรับจะเพิ่มดัชนีหักเห มุมสั่นพ้องจะเปลี่ยนไป ซึ่งตรวจจับได้โดยแถวโฟโตไดโอด
การตอบสนองของเซ็นเซอร์ (วัดในหน่วย Resonance Units, RU) จะถูกพล็อตเทียบกับเวลาขณะที่ลิแกนด์ถูกฉีดเข้าไป จับ และจากนั้นก็แยกตัวออก
จลนพลศาสตร์แบบเรียลไทม์จะสกัดอัตราการรวมตัว (ka) และอัตราการแยกตัว (kd); ค่าคงที่สมดุล Kd = kd/ka; การวิเคราะห์สภาวะคงตัวก็ให้ค่า Kd โดยตรงเช่นกัน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การเปรียบเทียบจลนพลศาสตร์ SPR กับจลนพลศาสตร์ในสารละลายโดยไม่ได้คำนึงถึงผลกระทบของพื้นผิว ซึ่งอาจทำให้อัตราการแยกตัวช้าลง
- การละเลยข้อจำกัดของการขนส่งมวล (mass transport limitations): ที่ความเข้มข้นของแอนาไลต์สูง การแพร่ไปยังพื้นผิวจะจำกัดอัตราการจับที่สังเกตได้
- การตีความความสัมพันธ์ในการจับมากเกินไปจากลิแกนด์ที่มีความสัมพันธ์ในการจับต่ำ: ปฏิสัมพันธ์ที่อ่อนแอมากอาจไม่ถึงสภาวะสมดุลภายในระยะเวลาการทดลอง
คำถามที่พบบ่อย
เหตุใด SPR จึงสามารถวัดจลนพลศาสตร์การจับได้โดยตรง?
SPR ตรวจจับเหตุการณ์การจับและการแยกตัวแบบเรียลไทม์โดยการติดตามการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหที่พื้นผิวเซ็นเซอร์ อัตราการรวมตัว (ka) จะปรากฏในระยะขาขึ้นเมื่อฉีดลิแกนด์เข้าไป อัตราการแยกตัว (kd) จะปรากฏในระยะขาลงเมื่อนำลิแกนด์ออก ค่าคงที่สมดุลที่แท้จริง Kd = kd/ka รวมทั้งสองค่าเข้าด้วยกัน
อะไรคือความแตกต่างระหว่างการกำหนดค่าคงที่การจับแบบจลนพลศาสตร์และแบบสภาวะคงตัว?
Kd แบบจลนพลศาสตร์ = kd/ka ได้มาจากการหาอัตราส่วนของอัตราการแยกตัวและอัตราการรวมตัว Kd แบบสภาวะคงตัวถูกกำหนดโดยการปรับค่าการจับที่สภาวะสมดุล (ระยะราบ) เทียบกับความเข้มข้นของลิแกนด์ ทั้งสองวิธีให้ค่า Kd แต่การวิเคราะห์จลนพลศาสตร์ให้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับกลไก
การตรึงตัวบนพื้นผิวส่งผลต่อผลลัพธ์ SPR อย่างไร?
การตรึงตัวอาจทำให้อัตราการแยกตัว (kd) ช้าลง เนื่องจากตัวรับมีการเคลื่อนที่จำกัด จลนพลศาสตร์ในสารละลายมักแสดงอัตราการแยกตัวที่เร็วกว่า อัตราการรวมตัว (ka) อาจได้รับผลกระทบจากความหนาแน่นของตัวรับบนพื้นผิวและผลกระทบเชิงพื้นที่ เคมีพื้นผิวที่เหมาะสมและความหนาแน่นของตัวรับต่ำจะช่วยลดสิ่งผิดปกติเหล่านี้
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Kretschmann, E. (1971). Determination of optical constants of metals by excitation of surface plasmons. Zeitschrift für Physik, 241(4), 313-324.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วLiedberg, B., Nylander, C., & Lundström, I. (1983). Surface plasmon resonance for gas detection and biosensing. Sensors and Actuators, 4, 299-304.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้วHomola, J. (2008). Surface plasmon resonance sensors for detection of chemical and biological species. Chemical Reviews, 108(2), 462-493.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้ว