Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิว

ผู้เสนอ
Erich Kretschmann
ปี
1971
ประเภท
Optical technique
กลุ่มวิธี
Optical Biosensing

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิว (SPR) เป็นเทคนิคแบบเรียลไทม์ที่ไม่ต้องใช้สารบ่งชี้ (label-free) สำหรับการตรวจจับและติดตามปฏิสัมพันธ์ของโมเลกุลชีวภาพที่พื้นผิวเซ็นเซอร์ โดยการวัดการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหที่เกิดจากการจับของลิแกนด์ SPR ซึ่งพัฒนาโดย Kretschmann ในปี 1971 และนำมาประยุกต์ใช้กับการตรวจวัดทางชีวภาพโดย Liedberg, Nylander และ Lundström ในปี 1983 ปัจจุบัน SPR ถือเป็นมาตรฐานทองคำสำหรับการวัดจลนพลศาสตร์การจับ (อัตราการรวมตัวและอัตราการแยกตัว) และค่าคงที่สมดุลของการจับในปฏิสัมพันธ์ของโปรตีน การรู้จำระหว่างแอนติบอดีและแอนติเจน และการค้นคว้ายา

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

แสงที่สะท้อนจากพื้นผิวโลหะจะแสดงการสั่นพ้องที่มุมเฉพาะเมื่อพลังงานจับคู่กับการสั่นของอิเล็กตรอนแบบกลุ่ม (พลาสมอน) ที่ส่วนต่อประสานระหว่างโลหะกับสารละลาย เมื่อโมเลกุลจับกับตัวรับบนพื้นผิวโลหะ ดัชนีหักเหใกล้พื้นผิวจะเพิ่มขึ้น ทำให้มุมสั่นพ้องเปลี่ยนไป การติดตามการเปลี่ยนแปลงมุมนี้เมื่อเวลาผ่านไป เป็นการวัดเหตุการณ์การจับโดยตรงแบบเรียลไทม์โดยไม่ต้องใช้สารบ่งชี้ ความสูงและความชันของการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหเป็นสัดส่วนกับมวลของลิแกนด์และอัตราการจับ

ประวัติศาสตร์

งานทฤษฎีของ Kretschmann ในปี 1971 ได้วางรากฐานทางฟิสิกส์ของการสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิว การตรวจวัดทางชีวภาพเชิงปฏิบัติเกิดขึ้นจากการสาธิตของ Liedberg ในปี 1983 ในการตรวจจับโมเลกุลขนาดเล็กและโปรตีน ภายในทศวรรษ 1990 Biacore (พัฒนาโดย Johnsson และคณะที่ Pharmacia) กลายเป็นมาตรฐานเชิงพาณิชย์ ปฏิวัติการค้นคว้ายาโดยเปิดใช้งานการคัดกรองจลนพลศาสตร์อย่างรวดเร็ว เครื่องมือ SPR สมัยใหม่ (Biacore, Reichert Technologies, IBIS) เป็นแบบอัตโนมัติเต็มรูปแบบและรวมเข้ากับการจัดการตัวอย่างและการวิเคราะห์ข้อมูล ทำให้ SPR เป็นเรื่องปกติในห้องปฏิบัติการเภสัชกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพ

ควรใช้เมื่อใด

ประยุกต์ใช้ SPR เพื่อวัดจลนพลศาสตร์การจับและความสัมพันธ์ในการจับสำหรับปฏิสัมพันธ์ของโมเลกุลชีวภาพใดๆ: โปรตีน-ลิแกนด์, โปรตีน-โปรตีน, แอนติบอดี-แอนติเจน, หรือปฏิสัมพันธ์ระหว่างเซลล์-เซลล์ SPR ต้องการการตรึงตัวของพันธมิตรการจับตัวหนึ่ง (แอนาไลต์) บนพื้นผิวเซ็นเซอร์ ซึ่งอาจส่งผลต่อจลนพลศาสตร์เมื่อเทียบกับการวัดในสารละลาย SPR เหมาะสำหรับการคัดกรองลิแกนด์หลายร้อยชนิด การปรับปรุงการจับ และการตรวจสอบความถูกต้องของแบบจำลองโครงสร้าง

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ต้องการการตรึงตัวของพันธมิตรการจับตัวหนึ่ง; เคมีของการยึดเกาะอาจส่งผลต่อการจับหรือทำให้เกิดผลกระทบเชิงพื้นที่ (steric effects)
  • การดูดซับแบบไม่จำเพาะ (Nonspecific adsorption) บนพื้นผิวเซ็นเซอร์อาจทำให้ผลการทดลองคลาดเคลื่อน
  • ลิแกนด์ที่มีน้ำหนักโมเลกุลต่ำ (< 500 Da) ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหเล็กน้อย ลดความไวในการตรวจวัด
  • การเลื่อนของเส้นฐาน (Baseline drift) และการเสื่อมสภาพของเซ็นเซอร์ส่งผลต่อความสามารถในการทำซ้ำในระยะยาว

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • ไม่ต้องใช้สารบ่งชี้ (Label-free): ไม่ต้องใช้สารเรืองแสง สารกัมมันตรังสี หรือสารบ่งชี้แบบเอนไซม์; วัดการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหโดยตรง
  • จลนพลศาสตร์แบบเรียลไทม์: จับทั้งอัตราการรวมตัว (ka) และอัตราการแยกตัว (kd) ในการทดลองครั้งเดียว
  • สามารถรองรับการทดลองปริมาณมาก (High-throughput capable): การทดลองหลายครั้งพร้อมกันโดยใช้แถวเซ็นเซอร์หรือรูปแบบหลายช่องสัญญาณ
  • ไม่มีการสิ้นเปลืองตัวอย่าง: สารละลายแอนาไลต์ไหลผ่านชิปและสามารถเก็บรวบรวมได้หากจำเป็น

การประยุกต์ใช้

  • การปรับปรุงสารตะกั่ว (Drug lead optimization): การจัดอันดับโมเลกุลตัวเลือกตามจลนพลศาสตร์การจับและความสัมพันธ์ในการจับ เพื่อเปิดใช้งานการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างและฤทธิ์ (SAR) อย่างรวดเร็ว
  • การจำแนกลักษณะแอนติบอดีบำบัด: การวัดความสัมพันธ์ในการจับและจลนพลศาสตร์กับแอนติเจนตามธรรมชาติและแอนติเจนกลายพันธุ์ เพื่อเป็นแนวทางในการปรับปรุงแอนติบอดี
  • การพัฒนาวัคซีน: การติดตามการจับระหว่างแอนติบอดีและแอนติเจนหลังการฉีดวัคซีน เพื่อตรวจสอบประสิทธิภาพของวัคซีน
  • การตรวจสอบความถูกต้องของชุดตรวจวินิจฉัย: การยืนยันว่าแอนติบอดีที่ใช้ในชุดตรวจทางคลินิกยังคงรักษาความจำเพาะและความสัมพันธ์ในการจับที่เพียงพอ

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

สารละลายลิแกนด์จะถูกไหลผ่านชิปเซ็นเซอร์ที่เคลือบด้วยโมเลกุลตัวรับที่ตรึงอยู่ (เช่น โปรตีนหรือแอนติบอดี)

2

แสงโพลาไรซ์จะถูกส่งไปยังพื้นผิวเซ็นเซอร์ที่มุมต่างๆ การสั่นพ้องของพลาสมอนพื้นผิวจะเกิดขึ้นที่มุมเฉพาะ

3

การจับของลิแกนด์กับตัวรับจะเพิ่มดัชนีหักเห มุมสั่นพ้องจะเปลี่ยนไป ซึ่งตรวจจับได้โดยแถวโฟโตไดโอด

4

การตอบสนองของเซ็นเซอร์ (วัดในหน่วย Resonance Units, RU) จะถูกพล็อตเทียบกับเวลาขณะที่ลิแกนด์ถูกฉีดเข้าไป จับ และจากนั้นก็แยกตัวออก

5

จลนพลศาสตร์แบบเรียลไทม์จะสกัดอัตราการรวมตัว (ka) และอัตราการแยกตัว (kd); ค่าคงที่สมดุล Kd = kd/ka; การวิเคราะห์สภาวะคงตัวก็ให้ค่า Kd โดยตรงเช่นกัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การเปรียบเทียบจลนพลศาสตร์ SPR กับจลนพลศาสตร์ในสารละลายโดยไม่ได้คำนึงถึงผลกระทบของพื้นผิว ซึ่งอาจทำให้อัตราการแยกตัวช้าลง
  • การละเลยข้อจำกัดของการขนส่งมวล (mass transport limitations): ที่ความเข้มข้นของแอนาไลต์สูง การแพร่ไปยังพื้นผิวจะจำกัดอัตราการจับที่สังเกตได้
  • การตีความความสัมพันธ์ในการจับมากเกินไปจากลิแกนด์ที่มีความสัมพันธ์ในการจับต่ำ: ปฏิสัมพันธ์ที่อ่อนแอมากอาจไม่ถึงสภาวะสมดุลภายในระยะเวลาการทดลอง

คำถามที่พบบ่อย

เหตุใด SPR จึงสามารถวัดจลนพลศาสตร์การจับได้โดยตรง?

SPR ตรวจจับเหตุการณ์การจับและการแยกตัวแบบเรียลไทม์โดยการติดตามการเปลี่ยนแปลงดัชนีหักเหที่พื้นผิวเซ็นเซอร์ อัตราการรวมตัว (ka) จะปรากฏในระยะขาขึ้นเมื่อฉีดลิแกนด์เข้าไป อัตราการแยกตัว (kd) จะปรากฏในระยะขาลงเมื่อนำลิแกนด์ออก ค่าคงที่สมดุลที่แท้จริง Kd = kd/ka รวมทั้งสองค่าเข้าด้วยกัน

อะไรคือความแตกต่างระหว่างการกำหนดค่าคงที่การจับแบบจลนพลศาสตร์และแบบสภาวะคงตัว?

Kd แบบจลนพลศาสตร์ = kd/ka ได้มาจากการหาอัตราส่วนของอัตราการแยกตัวและอัตราการรวมตัว Kd แบบสภาวะคงตัวถูกกำหนดโดยการปรับค่าการจับที่สภาวะสมดุล (ระยะราบ) เทียบกับความเข้มข้นของลิแกนด์ ทั้งสองวิธีให้ค่า Kd แต่การวิเคราะห์จลนพลศาสตร์ให้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับกลไก

การตรึงตัวบนพื้นผิวส่งผลต่อผลลัพธ์ SPR อย่างไร?

การตรึงตัวอาจทำให้อัตราการแยกตัว (kd) ช้าลง เนื่องจากตัวรับมีการเคลื่อนที่จำกัด จลนพลศาสตร์ในสารละลายมักแสดงอัตราการแยกตัวที่เร็วกว่า อัตราการรวมตัว (ka) อาจได้รับผลกระทบจากความหนาแน่นของตัวรับบนพื้นผิวและผลกระทบเชิงพื้นที่ เคมีพื้นผิวที่เหมาะสมและความหนาแน่นของตัวรับต่ำจะช่วยลดสิ่งผิดปกติเหล่านี้

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Kretschmann, E. (1971). Determination of optical constants of metals by excitation of surface plasmons. Zeitschrift für Physik, 241(4), 313-324.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว
  2. Liedberg, B., Nylander, C., & Lundström, I. (1983). Surface plasmon resonance for gas detection and biosensing. Sensors and Actuators, 4, 299-304.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  3. Homola, J. (2008). Surface plasmon resonance sensors for detection of chemical and biological species. Chemical Reviews, 108(2), 462-493.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว