การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความ — การอ่านสัญญะผ่านเลนส์แห่งการตีความ
- ผู้เสนอ
- Ferdinand de Saussure (foundational semiology); Roland Barthes (cultural/media application); Gunther Kress & Theo van Leeuwen (social semiotics)
- ปี
- 1960s–1990s
- ประเภท
- Qualitative interpretive analysis
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความ (Interpretive semiotic analysis) เป็นวิธีการเชิงคุณภาพที่ตรวจสอบว่าสัญญะ — คำ ภาพ สัญลักษณ์ ท่าทาง และเสียง — สร้างความหมายขึ้นมาได้อย่างไรภายในบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่เฉพาะเจาะจง แนวทางนี้อาศัยทฤษฎีอรรถวิทยาของโซสเซอร์ (Saussurean semiology) และการวิเคราะห์วัฒนธรรมของบาร์ต (Barthesian cultural analysis) โดยก้าวข้ามการบรรยายระดับพื้นผิวไปสู่การเปิดเผยความหมายที่ซับซ้อน ผูกพันกับบริบท ซึ่งระบบสัญญะสร้างขึ้น วิธีนี้ถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวางในสาขาวิชาสื่อสารมวลชน การสื่อสาร การศึกษา การตลาด และการวิจัยวัฒนธรรม เพื่อเผยให้เห็นว่าการนำเสนอ (representations) หล่อหลอมความเป็นจริงทางสังคมได้อย่างไร
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ภาพพาดหัวข่าว โลโก้ หรือวัตถุในชีวิตประจำวันทุกอย่างล้วนเป็นสัญญะที่สื่อความหมายมากกว่าที่ปรากฏบนพื้นผิว ภาพถ่ายนักการเมืองกำลังจับมือกันไม่ใช่แค่ภาพถ่าย แต่เป็นการสร้างภาพลักษณ์ของอำนาจ ความน่าเชื่อถือ และอัตลักษณ์ของชาติ ผ่านการเลือกมุมกล้อง แสง ท่าทาง และองค์ประกอบภาพ การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความถือว่าผู้วิจัยเป็นผู้อ่านที่มีทักษะ ซึ่งจะแกะชั้นความหมายเหล่านี้: ประการแรก สังเกตสิ่งที่สัญญะแสดงออกตามตัวอักษร (denotation) จากนั้นจึงตรวจสอบสิ่งที่สัญญะสื่อความหมายโดยนัยทางวัฒนธรรม (connotation) และสุดท้ายตั้งคำถามว่าสัญญะดังกล่าวส่งเสริมตำนานทางอุดมการณ์ (ideological myths) หรือค่านิยมทางสังคมที่ทำให้เป็นเรื่องปกติ (normalises) ในวงกว้างอย่างไร มิติของการตีความหมายถึงนักวิเคราะห์นำความรู้เชิงบริบทและทฤษฎีมาใช้ในการอธิบายว่าความหมายถูกสร้างขึ้นอย่างไร ไม่ใช่เพียงแค่การจัดหมวดหมู่
ประวัติศาสตร์
อรรถวิทยาในฐานะสาขาวิชาสมัยใหม่มีรากฐานมาจาก 'Course in General Linguistics' ของเฟอร์ดินานด์ เดอ โซสเซอร์ (ตีพิมพ์หลังเสียชีวิตในปี 1916) และงานเขียนเกี่ยวกับทฤษฎีสัญญะของชาร์ลส์ แซนเดอร์ส เพียร์ซ ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 โรแลนด์ บาร์ต ได้เปลี่ยนวิธีการทางอรรถวิทยาให้เป็นเครื่องมือของการวิพากษ์วัฒนธรรมด้วยงาน 'Mythologies' (1957) และ 'Elements of Semiology' (1967) โดยแสดงให้เห็นว่าสัญญะของสื่อมวลชนทำให้เกิดอุดมการณ์ของชนชั้นกลางให้เป็นเรื่องปกติได้อย่างไร อุมแบร์โต เอโค ได้วางระบบอรรถวิทยาเชิงตีความใน 'A Theory of Semiotics' (1976) ตั้งแต่ทศวรรษ 1990 กุนเธอร์ เครส และธีโอ ฟาน ลีอูเวน ได้ขยายกรอบการทำงานไปสู่การสื่อสารหลายรูปแบบด้วยงาน 'Social Semiotics' (1988) และ 'Reading Images' (1996) ทำให้วิธีการนี้กลายเป็นหัวใจสำคัญของการวิจัยภาพและสื่อ
ควรใช้เมื่อใด
การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความมีความเหมาะสมที่สุดเมื่อคำถามวิจัยเกี่ยวข้องกับวิธีการสร้าง การเจรจา หรือการโต้แย้งความหมายผ่านการนำเสนอเชิงสัญลักษณ์ — โฆษณา ภาพข่าว สุนทรพจน์ทางการเมือง อัตลักษณ์แบรนด์ สื่อการศึกษา เนื้อหาโซเชียลมีเดีย หรือสิ่งประดิษฐ์ที่หนาแน่นด้วยสัญญะใดๆ วิธีนี้เหมาะสำหรับคลังข้อมูลขนาดเล็กที่เลือกมาอย่างเจาะจง ซึ่งความลึกของการอ่านมีความสำคัญมากกว่าความกว้าง ควรใช้วิธีนี้เมื่อคุณต้องการก้าวข้ามการนับหมวดหมู่เนื้อหาไปสู่การอธิบายว่าสัญญะสร้างความเป็นจริงทางสังคมได้อย่างไร อย่าใช้วิธีนี้เมื่อคำถามวิจัยต้องการวัดความถี่หรือการกระจายของหัวข้อในชุดข้อมูลขนาดใหญ่ (การวิเคราะห์เนื้อหาจะเหมาะสมกว่า) เมื่อเป้าหมายคือการอธิบายเชิงสาเหตุ หรือเมื่อต้องการบัญชีประสบการณ์ชีวิตของผู้เข้าร่วมวิจัยเองมากกว่าการอ่านสัญญะที่ขับเคลื่อนโดยผู้วิจัย (ปรากฏการณ์วิทยาหรือการสืบสวนเชิงพรรณนาจะเหมาะสมกว่า)
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ผลการวิจัยขึ้นอยู่กับบริบทและการตีความ นักวิเคราะห์ที่แตกต่างกันซึ่งใช้กรอบการทำงานเดียวกันกับตำราเดียวกันอาจได้ผลการอ่านที่แตกต่างกัน
- ไม่ได้ออกแบบมาเพื่ออ้างสิทธิ์เกี่ยวกับการรับรู้ของผู้ชม — การอ่านเชิงอรรถปริวรรตเป็นการสร้างสรรค์ของผู้วิจัย ไม่ใช่หลักฐานเชิงประจักษ์ของการตีความสัญญะโดยผู้ชมจริง
- ต้องการพื้นฐานทางทฤษฎีที่แข็งแกร่งในด้านอรรถวิทยาและทฤษฎีวัฒนธรรม ซึ่งสร้างเส้นโค้งการเรียนรู้ที่สูงชันสำหรับผู้มาใหม่
- ยากต่อการทำให้เป็นมาตรฐานหรือตรวจสอบ: คุณภาพของการวิเคราะห์ขึ้นอยู่กับความคล่องแคล่วทางทฤษฎีและการสะท้อนคิด (reflexivity) ของนักวิเคราะห์อย่างมาก
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- เผยให้เห็นความหมายที่ซ่อนเร้น เป็นเรื่องปกติ และสมมติฐานทางอุดมการณ์ที่ฝังอยู่ในตำราและภาพในชีวิตประจำวัน
- สามารถนำไปใช้กับวัสดุที่สื่อสัญญะได้ทุกรูปแบบ — ทางภาษา ภาพ เสียง พื้นที่ หรือหลายรูปแบบ (multimodal)
- มีความยืดหยุ่นเพียงพอที่จะรวมกรอบทฤษฎีที่หลากหลาย (อรรถวิทยาเชิงสตรีนิยม โพสต์อาณานิยม มาร์กซิสต์)
- จัดเตรียมคำศัพท์ที่เป็นระบบและมีพื้นฐานทางทฤษฎีสำหรับการวิเคราะห์วัฒนธรรมและสื่อ
- เหมาะสำหรับคลังข้อมูลขนาดเล็กที่อธิบายอย่างละเอียด ซึ่งความลึกของการตีความมีคุณค่ามากกว่าความกว้างเชิงสถิติ
การประยุกต์ใช้
- การวิเคราะห์ว่าภาพโฆษณาประกอบสร้างอุดมคติเกี่ยวกับเพศ เชื้อชาติ หรือชนชั้นทางสังคมอย่างไร
- การตรวจสอบสื่อรณรงค์ทางการเมืองเพื่อเปิดเผยเรื่องเล่าเชิงตำนานที่พวกเขาระดมใช้
- การศึกษาว่าภาพประกอบในตำราเรียนแสดงอัตลักษณ์ของชาติหรือเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์อย่างไร
- การตรวจสอบรหัสภาพและภาษาที่ใช้ในการนำเสนอข่าวเพื่อกำหนดกรอบให้กลุ่มสังคมเป็นคนในหรือคนนอก
- การอ่านโลโก้แบรนด์และบรรจุภัณฑ์เพื่อทำความเข้าใจว่าบริษัทต่างๆ สร้างความเป็นของแท้หรือมรดกตกทอดอย่างไร
- การสำรวจว่าแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียใช้การออกแบบส่วนต่อประสาน (interface design) เป็นระบบสัญญะที่ชี้นำพฤติกรรมผู้ใช้อย่างไร
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ผู้วิจัยกำหนดและจำกัดขอบเขตของคลังข้อมูล (corpus) ที่จะวิเคราะห์ — ซึ่งประกอบด้วยชุดของตำรา ภาพโฆษณา โพสต์บนโซเชียลมีเดีย หรือสิ่งประดิษฐ์อื่นๆ ที่เต็มไปด้วยสัญญะ การเลือกตัวอย่างแบบเจาะจง (purposive selection) เป็นเรื่องปกติ: วัสดุจะถูกเลือกเพราะเป็นตัวอย่างที่เป็นแบบฉบับ (paradigmatic examples) ของปรากฏการณ์ที่กำลังศึกษา ไม่ใช่เพราะเป็นกลุ่มตัวอย่างแบบสุ่ม ขนาดของคลังข้อมูลจะถูกกำหนดโดยขอบเขตของคำถามวิจัยและความอิ่มตัวทางทฤษฎี (theoretical saturation) มากกว่าอำนาจทางสถิติ
สิ่งประดิษฐ์แต่ละชิ้นจะถูกตรวจสอบอย่างเป็นระบบเพื่อระบุสัญญะที่มีอยู่และระบบสัญญะ (codes) ที่ทำงานอยู่ ตามการจำแนกของโซสเซอร์ระหว่างตัวบ่งชี้ (signifier - รูปแบบ) และสิ่งที่ถูกบ่งชี้ (signified - แนวคิด) และหมวดหมู่ของไอคอน (icon) ดัชนี (index) และสัญลักษณ์ (symbol) ของเพียร์ซ นักวิเคราะห์จะสร้างแผนผังคำศัพท์ของสัญญะในคลังข้อมูล ในวัสดุหลายรูปแบบ (multimodal materials) สิ่งนี้รวมถึงสัญญะทางภาษา ภาพ เสียง ท่าทาง และพื้นที่ที่ทำงานพร้อมกัน
นักวิเคราะห์บันทึกความหมายตามตัวอักษร ระดับพจนานุกรม ของสัญญะแต่ละรายการที่ระบุ — สิ่งที่สัญญะแสดงออกหรือสื่อความหมายโดยตรงโดยไม่มีการตีความ การอ่านลำดับแรกนี้สร้างพื้นฐานร่วมกันสำหรับการวิเคราะห์และบันทึกเนื้อหาสัญญะดิบก่อนที่จะเริ่มการตีความทางวัฒนธรรมหรืออุดมการณ์
ต่อยอดจากพื้นฐานการสื่อความหมายโดยตรง (denotation) นักวิเคราะห์จะตรวจสอบความหมายลำดับที่สอง: การสื่อความหมายโดยนัย (connotations) — สมาคมที่ตั้งอยู่บนฐานทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ — ที่สัญญะสื่อถึงผู้ชมกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง ตามรอยบาร์ต นักวิเคราะห์จะมองหาสิ่งที่เป็นตำนาน (myths): ความหมายทางอุดมการณ์ที่ทำให้เป็นเรื่องปกติ (naturalised ideological meanings) ซึ่งนำเสนอค่านิยมทางวัฒนธรรมที่ขึ้นอยู่กับประวัติศาสตร์ให้เป็นสามัญสำนึกที่ไม่เปลี่ยนแปลง นี่คือการเคลื่อนไหวเชิงตีความหลักของวิธีการนี้
นักวิเคราะห์จะจัดวางความหมายโดยนัยและตำนานให้อยู่ในโครงสร้างที่กว้างขึ้นของอำนาจ อุดมการณ์ และวาทกรรม ใครได้ประโยชน์จากการนำเสนอเหล่านี้? ความเป็นจริงของใครที่ถูกทำให้เป็นเรื่องปกติ และความเป็นจริงของใครที่ถูกทำให้ชายขอบ? ขั้นตอนนี้อาศัยทฤษฎีทางสังคมและวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้อง — กรอบการทำงานเชิงวิพากษ์ เช่น สตรีนิยม โพสต์อาณานิยม มาร์กซิสต์ หรืออื่นๆ — เพื่อยึดโยงการอ่านเชิงอรรถปริวรรตเข้ากับบริบททางสังคมและการเมือง
การตีความเชิงลึกจากสัญญะแต่ละรายการและกลุ่มสัญญะจะถูกนำมารวมกันเพื่อสร้างคำอธิบายที่สอดคล้องกันว่าความหมายถูกสร้างขึ้นอย่างไรทั่วทั้งคลังข้อมูล นักวิเคราะห์จะอธิบายการอ่านที่โดดเด่น (dominant) การอ่านที่ได้รับการเจรจา (negotiated) และการอ่านที่ต่อต้าน (oppositional) ที่มีให้สำหรับผู้ชมที่แตกต่างกัน และสรุปเกี่ยวกับบทบาททางวัฒนธรรมที่ตำราเหล่านั้นมีในบริบททางสังคม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การปฏิบัติต่อการสื่อความหมายโดยตรง (denotation) และการสื่อความหมายโดยนัย (connotation) ว่าแยกจากกันอย่างชัดเจน — ในทางปฏิบัติ การอ่านทั้งหมดล้วนมีอคติจากการตีความ นักวิเคราะห์ควรถือปฏิบัตินี้ แทนที่จะนำเสนอการสื่อความหมายโดยตรงเป็นพื้นฐานที่เป็นกลาง
- การอ่านสัญญะมากเกินไปโดยแยกออกจากบริบท — สัญญะได้รับความหมายจากความสัมพันธ์ภายในระบบ (ความสัมพันธ์แบบคู่ขนานและแบบต่อเนื่อง) การอ่านสัญญะเดียวโดยไม่พิจารณาบริบทภายในระบบสัญญะจะทำให้การวิเคราะห์ตื้นเขิน
- การนำกรอบทฤษฎีมาใช้เชิงกล — การใช้แบบแผนของบาร์ตหรือแบบแผนอื่นๆ เป็นรายการตรวจสอบ แทนที่จะปล่อยให้เลนส์ทฤษฎีส่องสว่างสิ่งที่อยู่ในข้อมูลจริง นำไปสู่การตีความที่เป็นสูตรสำเร็จและไม่น่าเชื่อถือ
- การสับสนระหว่างการอ่านเชิงอรรถปริวรรตกับการวิจัยผู้ชม — การอ้างว่าความหมายที่นักวิเคราะห์ค้นพบคือความหมายที่ผู้ชมสร้างขึ้นจริง ต้องใช้วิธีการวิจัยการรับรู้ เช่น การสัมภาษณ์หรือการสนทนากลุ่ม ไม่ใช่เพียงการวิเคราะห์อรรถปริวรรต
- การละเลยการสะท้อนคิด — ตำแหน่งทางวัฒนธรรมของนักวิเคราะห์เองมีอิทธิพลต่อสัญญะที่สังเกตเห็นและวิธีการอ่าน การไม่บันทึกตำแหน่งนี้จะบั่นทอนความน่าเชื่อถือของการอ้างสิทธิ์เชิงตีความ
คำถามที่พบบ่อย
การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความแตกต่างจากการวิเคราะห์เนื้อหาอย่างไร
การวิเคราะห์เนื้อหามักจะนับหรือจัดหมวดหมู่การเกิดของคุณลักษณะที่กำหนดไว้ล่วงหน้าในชุดข้อมูลขนาดใหญ่ โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่สามารถทำซ้ำได้และมักจะวัดผลได้เชิงปริมาณ การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความทำงานกับคลังข้อมูลขนาดเล็กที่เลือกมาอย่างเจาะจง และถามว่า 'สัญญะนี้สร้างความหมายได้อย่างไร และเพื่อใคร ภายใต้กรอบอุดมการณ์ใด?' แทนที่จะถามว่า 'สิ่งนี้ปรากฏบ่อยแค่ไหน?' ทั้งสองวิธีสามารถเสริมกันได้ — การวิเคราะห์เนื้อหาจะสร้างรูปแบบการกระจาย และการวิเคราะห์อรรถปริวรรตจะอธิบายตรรกะทางวัฒนธรรมเบื้องหลัง
ฉันต้องวิเคราะห์ตำรากี่ชิ้น?
ไม่มีจำนวนขั้นต่ำที่แน่นอน แต่การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเน้นความลึกมากกว่าความกว้าง ตำราที่มีชั้นความหมายซับซ้อนเพียงชิ้นเดียวก็สามารถรองรับการวิเคราะห์เต็มรูปแบบได้ คลังข้อมูลประมาณ 10-30 ชิ้นที่คัดเลือกมาอย่างระมัดระวังเป็นเรื่องปกติในบทความวารสาร เกณฑ์ไม่ใช่การเป็นตัวแทนทางสถิติ แต่เป็นการอิ่มตัวทางทฤษฎี (theoretical saturation) — การเพิ่มตำรามากขึ้นจะไม่ให้ข้อมูลเชิงลึกทางอรรถปริวรรตใหม่ๆ อีกต่อไป ดังนั้น การเลือกกรณีที่เป็นแบบอย่างหรือเป็นแบบฉบับจึงมีความสำคัญมากกว่าขนาดของกลุ่มตัวอย่าง
ฉันสามารถรวมการวิเคราะห์อรรถปริวรรตกับการสัมภาษณ์ได้หรือไม่?
ได้ และมักจะทำให้ระเบียบวิธีแข็งแกร่งขึ้น การวิเคราะห์อรรถปริวรรตบอกคุณว่าตำราสามารถอ่านได้อย่างไรตามโครงสร้างสัญญะของมัน การสัมภาษณ์หรือการสนทนากลุ่มกับผู้ชมจริงจะบอกคุณว่ามันถูกอ่านอย่างไรในทางปฏิบัติ การรวมทั้งสองวิธีเข้าด้วยกัน — บางครั้งเรียกว่าแนวทาง 'double-blind' หรือการสามเส้า (triangulated approach) — ช่วยแยกความหมายที่สร้างโดยนักวิเคราะห์ออกจากความหมายที่สร้างโดยผู้ชม และช่วยเสริมการตีความโดยรวม
ความแตกต่างระหว่างอรรถวิทยาของโซสเซอร์และเพียร์ซสำหรับวิธีการนี้คืออะไร?
แบบจำลองของโซสเซอร์เป็นแบบทวิภาค (dyadic): สัญญะแต่ละตัวประกอบด้วยตัวบ่งชี้ (signifier - รูปเสียงหรือรูปแบบกราฟิก) และสิ่งที่ถูกบ่งชี้ (signified - แนวคิด) เหมาะสำหรับการวิเคราะห์รหัสทางภาษาและวัฒนธรรม และลักษณะตามอำเภอใจและตามธรรมเนียมของมัน แบบจำลองของเพียร์ซเป็นแบบตรีภาค (triadic) — สัญญะ วัตถุ และผู้ตีความ (sign, object, interpretant) และจำแนกไอคอน (เหมือนกับวัตถุ) ดัชนี (เชื่อมโยงเชิงสาเหตุ) และสัญลักษณ์ (ตามธรรมเนียม) อรรถวิทยาแบบเพียร์ซจัดการกับสัญญะภาพและหลายรูปแบบได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น นักวิเคราะห์หลายคนอาศัยทั้งสองประเพณี โดยใช้โซสเซอร์สำหรับการวิเคราะห์รหัสวัฒนธรรม และเพียร์ซสำหรับการจำแนกสัญญะภาพหรือหลายรูปแบบ
การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความเหมือนกับการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (critical discourse analysis) หรือไม่?
ทั้งสองมีความทับซ้อนกันแต่แตกต่างกัน การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (CDA) มุ่งเน้นไปที่ภาษาเป็นหลักและบทบาทของภาษาในการสร้างความสัมพันธ์เชิงอำนาจ โดยอาศัยภาษาศาสตร์และทฤษฎีวาทกรรม การวิเคราะห์อรรถปริวรรตเชิงตีความให้ความสำคัญกับระบบสัญญะ — รวมถึงสัญญะที่ไม่ใช่ภาษา เช่น ภาพ เสียง และการจัดวางพื้นที่ — และความหมายที่ถูกสร้างขึ้นทางวัฒนธรรม CDA มักจะตรวจสอบข้อความที่ยาวขึ้นในบริบทสถาบันหรือการเมือง ในขณะที่การวิเคราะห์อรรถปริวรรตมักจะมุ่งเน้นไปที่สิ่งประดิษฐ์ที่หนาแน่นและเต็มไปด้วยสัญลักษณ์ เช่น โฆษณาหรือโลโก้ ทั้งสองมีแนวโน้มเชิงวิพากษ์และสามารถนำมารวมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Barthes, R. (1967). Elements of Semiology. Hill and Wang.
ISBN: 978-0809013753คัดลอกแล้วvan Leeuwen, T., & Jewitt, C. (Eds.). (2001). Handbook of Visual Analysis. Sage.
ISBN: 978-0761965909คัดลอกแล้ว