การวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความ — การวิจัยอุปมาเชิงคุณภาพ
- ผู้เสนอ
- Rudolf Schmitt (systematic procedure); grounded in Lakoff & Johnson's conceptual metaphor theory
- ปี
- 1980 (conceptual foundations); 2000s (systematic qualitative procedure)
- ประเภท
- Qualitative interpretive analysis
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความ (Interpretive metaphor analysis) เป็นวิธีการเชิงคุณภาพที่ระบุและตีความอุปมาเชิงแนวคิด (conceptual metaphors) ที่แฝงอยู่ในภาษาของผู้เข้าร่วมวิจัยอย่างเป็นระบบ เพื่อทำความเข้าใจว่าพวกเขาประกอบสร้างความหมายจากประสบการณ์ของตนเองอย่างไร รากฐานของวิธีนี้มาจากทฤษฎีอุปมาเชิงแนวคิดของ Lakoff และ Johnson และได้รับการปรับปรุงสำหรับการวิจัยทางสังคมเชิงประจักษ์โดย Rudolf Schmitt โดยใช้วิธีการตีความเชิงอรรถปริวรรต (hermeneutic lens) เพื่อมองว่าอุปมาไม่ใช่เพียงเครื่องประดับทางภาษา แต่เป็นหน้าต่างสู่กรอบความคิดและกรอบวัฒนธรรมที่อยู่เบื้องหลัง
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
เมื่อผู้ป่วยมะเร็งกล่าวว่า 'ฉันกำลังต่อสู้กับโรคร้ายนี้' หรือครูพูดว่า 'การศึกษาคือการเดินทาง' พวกเขาไม่ได้เพียงแค่ใช้ภาษาเชิงกวีเท่านั้น แต่พวกเขากำลังเปิดเผยกรอบความคิดเชิงแนวคิด (conceptual frame) ซึ่งเป็นชุดของข้อสมมติฐานที่หล่อหลอมวิธีที่พวกเขาคิด รู้สึก และกระทำ การวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความรวบรวมการแสดงออกทางอุปมาเหล่านี้จากบทสัมภาษณ์หรือข้อความต่างๆ จัดกลุ่มเป็นอุปมาเชิงแนวคิด และตีความว่าอุปมาเหล่านั้นเปิดเผยเกี่ยวกับโลกทัศน์ ค่านิยม และประสบการณ์ของผู้พูดอย่างไร คำว่า 'เชิงตีความ' (interpretive) บ่งชี้ว่านักวิจัยนำการไตร่ตรองเชิงอรรถปริวรรตมาใช้ในกระบวนการอย่างแข็งขัน โดยให้ความสนใจกับบริบทและความหมาย แทนที่จะเพียงแค่จัดหมวดหมู่รูปแบบทางภาษา
ประวัติศาสตร์
รากฐานเชิงแนวคิดของการวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความอยู่ที่หนังสืออันโดดเด่นของ Lakoff และ Johnson ในปี 1980 ชื่อ Metaphors We Live By ซึ่งแสดงให้เห็นว่าความคิดเชิงนามธรรมถูกจัดโครงสร้างอย่างเป็นระบบโดยการจับคู่อุปมาจากประสบการณ์ที่เป็นรูปธรรม กรอบแนวคิดของพวกเขาได้ท้าทายมุมมองที่ว่าอุปมาเป็นเพียงวาทศิลป์หรือการตกแต่ง ในช่วงทศวรรษ 1990 และ 2000 นักวิจัยเชิงคุณภาพเริ่มนำข้อมูลเชิงลึกนี้ไปประยุกต์ใช้เชิงประจักษ์ Rudolf Schmitt (2005) ได้เผยแพร่แนวทางการดำเนินงานที่มีอิทธิพลต่อการวิเคราะห์อุปมาอย่างเป็นระบบในฐานะวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยนำเสนอแนวทางทีละขั้นตอนที่เหมาะสมกับการสืบค้นทางสังคมศาสตร์ รูปแบบเชิงตีความได้บูรณาการการไตร่ตรองเชิงอรรถปริวรรต — โดยเน้นบทบาทเชิงตีความของนักวิจัยและการให้ความสนใจกับบริบท ความขัดแย้ง และอุดมการณ์ — ซึ่งทำให้แตกต่างจากแนวทางเชิงพรรณนาหรือเชิงคำนวณเกี่ยวกับการวิเคราะห์อุปมาที่บริสุทธิ์กว่า
ควรใช้เมื่อใด
ใช้วิธีการวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความเมื่อคำถามวิจัยของคุณเกี่ยวข้องกับวิธีที่ผู้คนสร้างแนวคิดหรือประกอบสร้างความหมายของประสบการณ์ที่ซับซ้อน เป็นนามธรรม หรือเต็มไปด้วยอารมณ์ — เช่น ความเจ็บป่วย ความเป็นผู้นำ การเรียนรู้ ความขัดแย้ง หรืออัตลักษณ์ วิธีนี้มีคุณค่าอย่างยิ่งเมื่อวิธีการอื่นให้ผลลัพธ์ในระดับพื้นผิว และคุณสงสัยว่าภาษาเองมีความหมายที่ควรค่าแก่การวิเคราะห์ วิธีนี้ต้องการข้อมูลที่เป็นข้อความซึ่งมีความสมบูรณ์ของภาษาที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ (บทสัมภาษณ์ การตอบปลายเปิด ข้อความจากสื่อ เอกสาร) วิธีนี้ไม่เหมาะสมเมื่อข้อมูลส่วนใหญ่เป็นตัวเลข เมื่อผู้เข้าร่วมให้คำตอบสั้นๆ หรือมีโครงสร้างตายตัว หรือเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการนับความถี่หรือการทดสอบสมมติฐาน นอกจากนี้ยังไม่เหมาะเป็นวิธีเดียวเมื่อปรากฏการณ์นั้นไม่ได้มีลักษณะเป็นภาษาโดยเนื้อแท้ หรือเมื่อภาษาแรกของผู้เข้าร่วมแตกต่างอย่างมากจากภาษาที่ใช้ในการวิเคราะห์ โดยไม่มีระเบียบวิธีแปลที่แข็งแกร่ง
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- การระบุอุปมาเชิงแนวคิดต้องอาศัยพื้นฐานทางทฤษฎีที่แข็งแกร่งในกรอบของ Lakoff และ Johnson หากปราศจากสิ่งนี้ การวิเคราะห์อาจกลายเป็นเพียงระดับผิวเผิน เชิงวรรณกรรม
- การศึกษาข้ามภาษาหรือข้ามวัฒนธรรมมีความต้องการสูงในเชิงระเบียบวิธี เนื่องจากรูปแบบการจับคู่อุปมาแตกต่างกันไปในแต่ละภาษาและวัฒนธรรม
- วิธีนี้ไม่สามารถกำหนดความถี่หรือความแพร่หลายของอุปมาในประชากรได้ — วิธีนี้เผยให้เห็นโครงสร้างและความหมาย ไม่ใช่การกระจายตัว
- ผลการวิจัยอาจยากต่อการทำซ้ำ เนื่องจากขั้นตอนการตีความเกี่ยวข้องกับการตัดสินใจของนักวิจัยที่ไม่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ทั้งหมด
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- เข้าถึงกรอบความคิดและกรอบวัฒนธรรมระดับลึกที่ผู้เข้าร่วมอาจไม่ได้แสดงออกอย่างชัดเจน โดยเผยให้เห็นข้อสมมติฐานโดยนัยที่แฝงอยู่ในภาษาประจำวัน
- เข้ากันได้กับแหล่งข้อมูลที่เป็นข้อความหลากหลาย — บทสัมภาษณ์ เอกสาร สื่อ เรื่องเล่า — ทำให้มีความยืดหยุ่นในสาขาวิชาและบริบทการวิจัยต่างๆ
- มุมมองเชิงตีความช่วยให้สามารถให้ความสนใจกับบริบท อำนาจ และอุดมการณ์ ไม่ใช่แค่รูปแบบทางภาษา
- มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งสำหรับการศึกษาหัวข้อที่เต็มไปด้วยอารมณ์หรือเป็นที่ตีตรา ซึ่งผู้เข้าร่วมสื่อสารอย่างอ้อมๆ ผ่านอุปมา
- สร้างผลการวิจัยที่เข้าถึงได้และน่าสนใจสำหรับผู้กำหนดนโยบายและผู้ปฏิบัติงาน เนื่องจากอุปมามีความเป็นรูปธรรมและน่าจดจำ
การประยุกต์ใช้
- การวิเคราะห์ว่าผู้ป่วยสร้างแนวคิดเกี่ยวกับโรคเรื้อรัง ความพิการ หรือสุขภาพจิตอย่างไร (เช่น ภาวะซึมเศร้าเป็นน้ำหนักที่หนักอึ้ง การฟื้นตัวคือการเดินทาง)
- การตรวจสอบอุปมาที่ผู้นำและพนักงานใช้เพื่อทำความเข้าใจวัฒนธรรมองค์กรและอัตลักษณ์ในที่ทำงาน
- การตรวจสอบว่าเอกสารนโยบายและสุนทรพจน์ทางการเมืองสร้างกรอบปัญหาทางสังคม เช่น การย้ายถิ่น ความยากจน หรือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างไร
- การสำรวจว่าครูและนักเรียนสร้างแนวคิดเกี่ยวกับการเรียนรู้ ความรู้ และความสัมพันธ์ทางการศึกษาอย่างไร
- การศึกษาภาษาอุปมาที่ใช้ในการรายงานข่าวความขัดแย้ง ความเสี่ยง หรือวิกฤตสาธารณสุข เพื่อเผยให้เห็นกรอบอุดมการณ์
- การวิจัยว่านักวิจัยเองใช้ภาษาอุปมากับแนวทางการวิจัยของตนเองอย่างไร — การประยุกต์ใช้เชิงสะท้อนคิดในการศึกษาระเบียบวิธีวิจัย
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
นักวิจัยเริ่มต้นด้วยการทำความเข้าใจทฤษฎีอุปมาเชิงแนวคิดอย่างลึกซึ้ง — เข้าใจว่าโดเมนเชิงนามธรรม (abstract domains) ถูกเข้าใจผ่านโดเมนต้นกำเนิด (source domains) ที่เป็นรูปธรรมกว่าได้อย่างไร นักวิจัยยังต้องพักสมมติฐานเดิมเกี่ยวกับปรากฏการณ์ และบันทึกความเข้าใจอุปมาของตนเองผ่านการบันทึกสะท้อนคิด (reflexive journaling) ก่อนเข้าสู่ภาคสนาม
รวบรวมข้อมูลที่เป็นข้อความซึ่งมีความสมบูรณ์ของภาษาที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ การสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มสนทนา การตอบแบบสำรวจปลายเปิด ข้อความจากสื่อ เอกสารนโยบาย และเรื่องเล่าที่ผู้เข้าร่วมสร้างขึ้น ล้วนเป็นแหล่งข้อมูลที่เหมาะสม นักวิจัยใช้คำถามชี้นำน้อยที่สุด เพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถอธิบายประสบการณ์ของตนเองด้วยคำพูดของตนเอง ซึ่งจะช่วยเพิ่มโอกาสในการเกิดภาษาอุปมาที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติให้มากที่สุด
การแสดงออกทางอุปมา (Metaphorical expressions) — คำ วลี หรือข้อความที่ขยายความ ซึ่งโดเมนเชิงแนวคิดหนึ่งถูกใช้เพื่ออธิบายอีกโดเมนหนึ่ง — จะถูกทำเครื่องหมายอย่างเป็นระบบในบทถอดความ ซึ่งรวมถึงทั้งอุปมาที่แปลกใหม่และภาษาอุปมาทั่วไปในชีวิตประจำวัน จากนั้นจึงจัดกลุ่มการแสดงออกเหล่านี้เป็นอุปมาเชิงแนวคิด ซึ่งอยู่ในรูปแบบของข้อความการจับคู่ (mapping statement) เช่น ความเจ็บป่วยคือการต่อสู้ (ILLNESS IS A BATTLE) หรือการเรียนรู้คือการเดินทาง (LEARNING IS A JOURNEY) ตามรูปแบบของ Lakoff และ Johnson
อุปมาเชิงแนวคิดแต่ละกลุ่มจะถูกตีความภายในบริบททางวาทกรรมและสังคม นักวิจัยจะตั้งคำถามว่า: อุปมานี้เน้นย้ำหรือซ่อนเร้นอะไรเกี่ยวกับประสบการณ์? ข้อสมมติฐานทางวัฒนธรรมหรืออุดมการณ์ใดที่มันแบกรับ? มันหล่อหลอมให้การกระทำหรือการตอบสนองใดดูเป็นธรรมชาติ? อุปมาที่ขัดแย้งกันหรือตรงกันข้ามที่ใช้โดยผู้เข้าร่วมคนเดียวกันหรือต่างกันจะได้รับความสนใจเป็นพิเศษ เนื่องจากมันเผยให้เห็นความหมายที่ถูกโต้แย้ง
กลุ่มอุปมาที่ตีความได้จะถูกบูรณาการเข้ากับคำอธิบายที่สอดคล้องกันของกรอบแนวคิดหลักและกรอบแนวคิดรองที่ผู้เข้าร่วมใช้ทำความเข้าใจปรากฏการณ์ การสังเคราะห์จะกล่าวถึงทั้งตรรกะอุปมาที่ใช้ร่วมกันทั่วทั้งข้อมูล และความแตกต่างหรือความตึงเครียดระหว่างกรอบอุปมาที่แตกต่างกัน เพื่อสร้างผลการวิจัยที่ให้ความกระจ่างเกี่ยวกับการประกอบสร้างความหมายในระดับลึกของผู้เข้าร่วม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การปฏิบัติต่อภาษาเชิงเปรียบเปรยทั้งหมดว่าเหมือนกัน — สำนวนที่สูญเสียพลังเชิงแนวคิดไป (เช่น 'ขาของโต๊ะ') ควรแยกแยะจากอุปมาเชิงแนวคิดที่ยังมีชีวิตซึ่งมีโครงสร้างความคิดอย่างแข็งขัน
- การหยุดเพียงแค่การระบุทางภาษาโดยขาดความลึกซึ้งเชิงตีความ — การจัดหมวดหมู่การแสดงออกทางอุปมาโดยไม่ถามว่าสิ่งเหล่านั้นเปิดเผยเกี่ยวกับกรอบความคิดที่อยู่เบื้องหลังอะไร จะทำให้เกิดคำอธิบายโดยปราศจากความเข้าใจ
- การละเลยอุปมาที่ชายขอบหรือผิดปกติ — อุปมาที่ไม่ปกติหรือถูกโต้แย้งมักมีความหมายที่น่าสนใจที่สุดในการวิเคราะห์ และไม่ควรกำจัดทิ้งเหมือนเป็นข้อมูลรบกวน
- การบังคับใช้อุปมาเชิงแนวคิดที่นักวิเคราะห์ต้องการกับข้อมูล แทนที่จะปล่อยให้กลุ่มการจับคู่ปรากฏขึ้นจากภาษาของผู้เข้าร่วมเอง
- การเพิกเฉยต่อมิติทางสังคมและอำนาจของอุปมา — โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทเชิงวิพากษ์หรือเชิงนโยบาย อุปมาบางอย่างมีอิทธิพลในระดับสถาบัน ในขณะที่บางอย่างถูกกดขี่ และความไม่สมดุลนี้มีความสำคัญในการวิเคราะห์
คำถามที่พบบ่อย
การวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความแตกต่างจากการวิเคราะห์วาทกรรมมาตรฐานอย่างไร
การวิเคราะห์วาทกรรม (Discourse analysis) ตรวจสอบอย่างกว้างขวางว่าภาษาประกอบสร้างความหมายและความเป็นจริงทางสังคมอย่างไร การวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความเป็นเครื่องมือที่เฉพาะเจาะจงกว่า ซึ่งมุ่งเน้นไปที่การจับคู่อุปมาโดยเฉพาะ — วิธีการที่โดเมนประสบการณ์หนึ่งถูกเข้าใจอย่างเป็นระบบผ่านอีกโดเมนหนึ่ง วิธีนี้ใช้ทฤษฎีอุปมาเชิงแนวคิดของ Lakoff และ Johnson เป็นกรอบในการระบุและจัดกลุ่มการแสดงออกทางอุปมา ในขณะที่การวิเคราะห์วาทกรรมอาจใช้วิธีการทางภาษาและวาทศิลป์ที่หลากหลายกว่า ทั้งสองวิธีสามารถนำมารวมกันได้ โดยการวิเคราะห์อุปมาทำหน้าที่เป็นหนึ่งในสายการวิเคราะห์ภายในการศึกษาวาทกรรมที่กว้างขึ้น
ฉันต้องการผู้เข้าร่วมหรือข้อความกี่คน
ไม่มีจำนวนขั้นต่ำที่แน่นอน แต่หลักการคือความอิ่มตัวของแนวคิด (conceptual saturation): คุณต้องการข้อมูลเพียงพอที่กรอบอุปมาหลักและความตึงเครียดของมันมีโอกาสปรากฏ ในการศึกษาที่อิงจากการสัมภาษณ์ ผู้เข้าร่วม 8–20 คนเป็นเรื่องปกติ สำหรับการวิเคราะห์เอกสารหรือสื่อ เกณฑ์ที่เกี่ยวข้องคือความหลากหลายที่เพียงพอในคลังข้อความเพื่อจับภาพช่วงกว้าง ไม่ใช่แค่การทำซ้ำ สิ่งสำคัญกว่าขนาดตัวอย่างคือความสมบูรณ์และความเป็นธรรมชาติของภาษาในข้อมูล
อะไรคือความแตกต่างระหว่างการแสดงออกทางอุปมาและอุปมาเชิงแนวคิด
การแสดงออกทางอุปมาคือคำหรือวลีที่เฉพาะเจาะจงในข้อความ (เช่น 'ฉันกำลังจมอยู่ในงาน') อุปมาเชิงแนวคิดคือการจับคู่เชิงความคิดที่อยู่เบื้องหลังซึ่งสร้างการแสดงออกหลายอย่าง (เช่น ความยากลำบากคืออุทกภัย) การวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความทำงานโดยการรวบรวมการแสดงออกทางอุปมาจำนวนมาก จัดกลุ่มตามโดเมนต้นกำเนิดและโดเมนเป้าหมายที่ใช้ร่วมกัน จากนั้นจึงตั้งชื่อและตีความอุปมาเชิงแนวคิดที่อยู่เบื้องหลังแต่ละกลุ่ม
ฉันสามารถใช้ซอฟต์แวร์สำหรับการวิเคราะห์นี้ได้หรือไม่
ซอฟต์แวร์จัดการข้อมูลเชิงคุณภาพ (NVivo, ATLAS.ti, MaxQDA) สามารถช่วยในการจัดระเบียบและดึงข้อมูลที่ถูกเข้ารหัส และเครื่องมือภาษาคลังศัพท์ (corpus linguistics tools) สามารถช่วยระบุคำอุปมาที่เป็นไปได้ในคอลเลกชันข้อความขนาดใหญ่ อย่างไรก็ตาม การทำงานทางปัญญาในการระบุโดเมนเชิงแนวคิด การจัดกลุ่มการแสดงออกเป็นการจับคู่ และการตีความว่าการจับคู่เหล่านั้นมีความหมายอย่างไรในบริบท จะต้องทำโดยนักวิเคราะห์ ไม่มีซอฟต์แวร์ใดที่สามารถทำการวิเคราะห์อุปมานัยเชิงตีความได้อย่างแท้จริงโดยอัตโนมัติ
วิธีนี้เหมาะสมกับข้อมูลการสัมภาษณ์ที่แปลแล้วหรือไม่
ด้วยความระมัดระวัง อุปมามีความเฉพาะเจาะจงกับภาษาและวัฒนธรรม ดังนั้นการแปลโดยตรงอาจทำลายหรือเปลี่ยนแปลงการจับคู่อุปมา แนวทางปฏิบัติที่ดีที่สุดคือการดำเนินการระบุอุปมาในภาษาต้นฉบับกับผู้เข้ารหัสสองภาษา บันทึกโดเมนต้นกำเนิดที่เฉพาะเจาะจงทางวัฒนธรรม และระบุให้ชัดเจนในการเขียนรายงานเกี่ยวกับวิธีการจัดการกับการเลือกการแปล การวิเคราะห์อุปมาข้ามภาษาเป็นสาขาที่กำลังพัฒนาอย่างแข็งขันในด้านระเบียบวิธีวิจัย
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
ISBN: 978-0226468013คัดลอกแล้วSchmitt, R. (2005). Systematic metaphor analysis as a method of qualitative research. The Qualitative Report, 10(2), 358–394.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว