Skala Lysholma dla kolana
- Autor metody
- Jörg Lysholm, Johan Gillquist
- Rok
- 1982
- Typ
- Patient self-report and functional testing
- Rodzina
- knee-specific outcome
Ten tekst jest tłumaczeniem maszynowym i nie został jeszcze sprawdzony. Przeczytaj oryginał po angielsku
Do czego służy?
Skala oceny kolana Lysholma (Lysholm Knee Scoring Scale) to narzędzie składające się z 8 pytań, opracowane przez szwedzkich chirurgów ortopedycznych Lysholma i Gillquista w 1982 roku w celu oceny wyników operacji więzadeł kolana.
Opublikowana w American Journal of Sports Medicine, skala Lysholma była jedną z pierwszych walidowanych miar wyników leczenia stawu kolanowego i pozostaje szeroko stosowana w praktyce klinicznej oraz badaniach ortopedycznych, szczególnie w badaniach urazów więzadła krzyżowego przedniego (ACL) i rekonstrukcji więzadeł kolana.
Intuicja stojąca za metodą
Skala Lysholma stanowi przełomowy wkład w pomiar wyników leczenia stawu kolanowego, poprzedzając nowoczesne, kompleksowe skale, takie jak IKDC, o dwie dekady. Pomimo swojego wieku, skala Lysholma pozostaje cenna ze względu na swoją prostotę, zwięzłość i silne walidacje w populacjach pacjentów z urazami ACL i po operacjach więzadeł. Narzędzie pyta pacjentów bezpośrednio o ból, obrzęk, niestabilność i ograniczenia funkcjonalne (chodzenie, schody, kucanie, bieganie), syntetyzując je w wynik 0–100, gdzie wyższe wartości wskazują na lepszą funkcję kolana. Progi Lysholma (słaby <65, dostateczny 65–83, dobry 84–90, doskonały 91–100) są intuicyjne klinicznie i powszechnie uznawane w literaturze ortopedycznej.
Historia
Skala Lysholma dla kolana została opracowana przez szwedzkich chirurgów ortopedycznych Jörga Lysholma i Johana Gillquista z Karolinska Institute w Sztokholmie w Szwecji w celu standaryzacji oceny wyników operacji więzadeł kolana. Opublikowana w 1982 roku, była jedną z pierwszych walidowanych miar wyników leczenia stawu kolanowego w literaturze ortopedycznej i przez dziesięciolecia stała się de facto standardem w badaniach nad ACL. Chociaż od tego czasu opracowano nowsze, bardziej kompleksowe skale (IKDC, KOOS), skala Lysholma pozostaje szeroko stosowana, szczególnie w starszej literaturze i wśród klinicystów zaznajomionych ze skalą. Została przetłumaczona na ponad 30 języków i pozostaje standardem referencyjnym do porównań historycznych w badaniach wyników leczenia stawu kolanowego.
Kiedy stosować
Skala Lysholma jest wskazana u pacjentów z urazami więzadeł kolana (szczególnie z zerwaniem ACL) i w rehabilitacji po rekonstrukcji. Jest szczególnie cenna w ośrodkach posiadających długoterminowe dane kohortowe dotyczące ACL, ponieważ wiele opublikowanych badań z lat 80.–2010. używało skali Lysholma jako miary wyników, co pozwala na porównania historyczne. Skala Lysholma jest mniej kompleksowa niż nowoczesne skale, takie jak IKDC (która ma 18 pytań i silniejsze dane psychometryczne), ale jej zwięzłość jest zaletą w klinikach o dużej liczbie pacjentów lub gdy potrzebna jest szybka ocena. Używaj skali Lysholma, gdy ważna jest ciągłość historyczna z wcześniejszą literaturą lub gdy ograniczenia czasowe ograniczają stosowanie dłuższych skal. W przypadku nowych badań bez odniesień historycznych, rozważ IKDC jako preferowaną alternatywę.
Ograniczenia i uwagi
- Mniej kompleksowa niż nowoczesne skale; 8 pytań jest zwięzłe, ale może pomijać niuanse wychwytywane przez 18 pytań IKDC (np. funkcje specyficzne dla aktywności, zróżnicowanie gotowości do uprawiania sportu).
- Głównie walidowana w populacjach z urazami ACL; walidacja w innych patologiach kolana (urazy łąkotek, choroba zwyrodnieniowa stawów, ból rzepki) jest mniej solidna niż w przypadku skal specyficznych dla danej choroby.
- Porcjowane opcje odpowiedzi (np. „upośledzenie chodu: niewielkie vs. umiarkowane”) są subiektywne i mogą być różnie interpretowane przez pacjentów; brak wizualnych punktów odniesienia lub przykładów.
- Punktowanie może być podatne na błędy przy ręcznym wykonaniu; należy przestrzegać dokładnych wartości punktowych dla każdej opcji odpowiedzi; punktowanie elektroniczne jest zdecydowanie zalecane.
Warunki podane w źródle nie zastępują niezależnego przeglądu naukowego ani walidacji przez silnik analityczny.
Mocne strony
- Doskonała rzetelność test-retest (ICC 0,84–0,94) i spójność wewnętrzna; dobrze walidowana w populacjach z urazami ACL i po urazach więzadeł kolana przez cztery dekady stosowania klinicznego.
- Krótka (8 pytań) i szybka w administracji (5–10 minut); proste punktowanie daje skalę 0–100 z klinicznie intuicyjnymi progami (słaby/dostateczny/dobry/doskonały).
- Bardzo czuła na wyniki operacji więzadeł kolana; wrażliwa na poprawę po rekonstrukcji ACL i rehabilitacji fizycznej; szeroko stosowana w literaturze ortopedycznej, umożliwiając porównania historyczne i metaanalizy.
- Brak kosztów, brak ograniczeń praw autorskich, swobodnie dostępna w wielu językach; łatwa do wdrożenia w formacie papierowym lub elektronicznym.
Zastosowania
- Wyniki po rekonstrukcji ACL: śledzenie poprawy funkcjonalnej w 3, 6, 12 miesięcy po operacji; wyniki >80 często używane jako próg dopuszczenia do powrotu do sportu u zawodowych sportowców.
- Badania kliniczne dotyczące urazów więzadeł kolana: stosowana jako pierwotny lub wtórny wynik w randomizowanych badaniach kontrolowanych porównujących techniki chirurgiczne ACL, rodzaje przeszczepów lub protokoły rehabilitacyjne; umożliwia metaanalizę z historycznymi kohortami ACL.
- Badania kohortowe podłużne: wielokrotne stosowanie skali Lysholma na przestrzeni lat w celu śledzenia długoterminowej funkcji kolana po urazie lub rekonstrukcji ACL; wrażliwa na rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów lub ponowne urazy.
- Rejestry wyników klinicznych: zintegrowana z rejestrami chirurgii ortopedycznej i elektroniczną dokumentacją medyczną w celu standaryzowanego raportowania wyników i benchmarkingu między instytucjami.
Jak to działa
Jak to działa
Skala Lysholma składa się z 8 pytań: (1) Upośledzenie chodu (5 opcji: brak, niewielkie, umiarkowane, ciężkie, niemożność chodzenia); (2) Podparcie/Kule (5 opcji: brak, potrzebna laska, jedna kula, dwie kule, niemożność chodzenia); (3) Blokowanie (4 opcje: brak blokowania lub przeskakiwania, przeskakiwanie bez blokowania, blokowanie sporadyczne, blokowanie częste); (4) Niestabilność (5 opcji: nigdy, sporadycznie podczas uprawiania sportu, sporadycznie podczas normalnych czynności, często podczas normalnych czynności, stale); (5) Ból (6 opcji: brak, nieciągły, niewielki podczas normalnych czynności, znaczny podczas normalnych czynności, silny podczas normalnych czynności, stały); (6) Obrzęk (4 opcje: brak, niewielki po wyjątkowych czynnościach, umiarkowany po wyjątkowych czynnościach, umiarkowany podczas normalnych czynności); (7) Wchodzenie po schodach (4 opcje: brak problemów, niewielkie problemy, po jednym stopniu, niemożność); (8) Kucanie (4 opcje: brak problemów, niewielkie problemy, umiarkowane problemy, niemożność). Pacjent wypełnia formularz samodzielnie w ciągu 5–10 minut, wybierając najlepszą odpowiedź dla każdego pytania. Poza dystrybucją formularzy nie jest potrzebny żaden sprzęt ani zaangażowanie klinicysty.
Każdemu pytaniu przypisuje się punkty w zależności od wybranej odpowiedzi (zazwyczaj od 0–10 lub 0–25 na pytanie, w zależności od liczby opcji). Surowe punkty są sumowane dla wszystkich 8 pytań, dając surowy wynik całkowity. Ten surowy wynik jest przeliczany na skalę 0–100 za pomocą wzoru: (surowy wynik całkowity / maksymalny możliwy surowy wynik) × 100. Dokładne wartości punktowe dla każdej opcji są znormalizowane w oryginalnej publikacji z 1982 roku. Całkowity wynik Lysholma mieści się w zakresie 0–100. Wyższe wyniki = lepsza funkcja kolana. Niektóre pytania są punktowane odwrotnie (np. „stała niestabilność” = 0 punktów; „nigdy” = 25 punktów).
Interpretacja wyniku Lysholma: 91–100 = doskonała funkcja kolana (minimalne objawy, powrót do normalnych czynności i sportu); 84–90 = dobra (łagodne objawy, możliwy powrót do sportu); 65–83 = dostateczna (umiarkowane objawy, pewne ograniczenia funkcjonalne, wątpliwy powrót do sportu); <65 = słaba (znaczące objawy i ograniczenia funkcjonalne). W literaturze dotyczącej rekonstrukcji ACL wynik >80 jest często używany jako próg dopuszczenia do powrotu do sportu, chociaż zależy to od stanu wyjściowego pacjenta i specyficznych wymagań sportowych. Zmiana o 5–10 punktów jest klinicznie istotna; poprawa o >15 punktów wskazuje na znaczącą poprawę funkcjonalną. Uwaga: wyniki Lysholma mogą się nieznacznie różnić w zależności od wariantu punktacji (oryginalne vs. zmodyfikowane wersje); należy określić używaną wersję.
Częste pułapki
- Używanie przestarzałej lub niestosowanej w standardzie wariantu punktacji; istnieje wiele wersji skali Lysholma (oryginalna z 1982 r., wersje zmodyfikowane); zawsze należy określić, którą wersję i podać dokładny algorytm punktacji.
- Zakładanie, że wynik Lysholma 80 jest „akceptowalny” bez uwzględnienia stanu wyjściowego pacjenta i celów funkcjonalnych; pacjent siedzący, starszy, może być zadowolony z 70, podczas gdy zawodowy sportowiec wymaga >90.
- Stosowanie skali Lysholma w bezpośrednim okresie pooperacyjnym (pierwsze 2 tygodnie); wyniki będą sztucznie niskie (często <30) z powodu ostrego obrzęku i bólu. Stan wyjściowy w 4–6 tygodni po operacji jest standardem.
- Porównywanie wyników Lysholma między badaniami bez weryfikacji identycznych metod punktacji; niewielkie różnice w przypisaniu punktów mogą powodować różnice w wynikach o 5–10 punktów, wpływając na interpretację.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się skala Lysholma od nowszej subiektywnej skali IKDC dla kolana?
Skala Lysholma ma 8 pytań i prostszą strukturę; IKDC ma 18 pytań i jest bardziej kompleksowa. IKDC jest bardziej wrażliwa na zmiany i ma silniejsze dane walidacyjne. Skala Lysholma jest preferowana ze względu na ciągłość historyczną (starsza literatura używała skali Lysholma) lub gdy czas jest ograniczony. IKDC jest preferowana dla nowych badań bez odniesień historycznych. Obie są ważne; wybór zależy od potrzeb badania.
Jaka jest minimalna klinicznie istotna zmiana (MCID) w skali Lysholma?
Opublikowane dane MCID są ograniczone; szacowana zmiana o 5–10 punktów jest uważana za klinicznie istotną, a poprawa o >15 punktów wskazuje na znaczącą poprawę. Kontekst ma znaczenie: u sportowca po operacji ACL poprawa z 45 do 75 (+30) jest wyraźnie istotna; poprawa z 85 do 90 (+5) u pacjenta, który już dobrze funkcjonuje, może mieścić się w błędzie pomiaru.
Czy powinienem użyć skali Lysholma czy IKDC do mojego nowego badania rekonstrukcji ACL?
W przypadku nowego badania bez danych historycznych do porównania, użyj IKDC; jest to nowoczesny standard z lepszą walidacją i czułością. Użyj skali Lysholma tylko wtedy, gdy potrzebujesz porównać dane z historycznymi danymi Lysholma (np. dopasowanie kohorty z 1995 r.) lub gdy ograniczenia czasowe/zasobowe są poważne. Jeśli to możliwe, zastosuj zarówno IKDC, jak i Lysholma, aby umożliwić przyszłym badaczom mapowanie danych do innych badań.
Czy mogę używać skali Lysholma do innych schorzeń kolana niż urazy ACL, takich jak urazy łąkotek lub choroba zwyrodnieniowa stawów?
Skala Lysholma jest głównie walidowana w populacjach z urazami ACL i jest mniej solidna w przypadku innych patologii kolana. W przypadku urazów łąkotek lub choroby zwyrodnieniowej stawów, rozważ skale specyficzne dla danej choroby (np. FAOS dla stopy/stawu skokowego lub KOOS dla choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, która jest podobna do struktury IKDC). Jeśli używasz skali Lysholma, zweryfikuj jej przydatność dla konkretnego schorzenia kolana i zgłoś ograniczenia.
Pokrewne metody
Źródła
Lysholm J, Gillquist J. Evaluation of knee ligament surgery results with special emphasis on use of a scoring scale. Am J Sports Med. 1982;10(3):150-154.
Otwórz odnośnik DOISkopiowano.