Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

تکنیک دلفی سه‌وجهی (Triangulated Delphi Technique)

معرفی‌شده توسط
Norman Dalkey & Olaf Helmer (Delphi); triangulation principle from Norman Denzin
سال
Delphi: 1963; triangulation integration: 1970s–1990s
نوع
Expert-consensus data collection with multi-method validation
خانواده
Data collection

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

تکنیک دلفی سه‌وجهی، فرآیند اجماع‌سازی خبرگان ساختاریافته در روش کلاسیک دلفی را با سه‌وجهی‌سازی (triangulation) عمدی ترکیب می‌کند — یعنی ادغام داده‌ها از حداقل یک منبع یا روش اضافی (مانند مرور نظام‌مند ادبیات، مصاحبه‌ها، داده‌های پیمایشی) برای اعتبارسنجی متقابل یافته‌ها و افزایش اعتبار قضاوت‌های خبرگان. این روش، قالب تکرارشونده، ناشناس و چند-دوره‌ای پانل را حفظ می‌کند، در حالی که گام‌های راستی‌آزمایی را در خود جای داده است که اتکا به اجماع پانل را به تنهایی کاهش می‌دهد.

شهود پشت روش

روش کلاسیک دلفی از پانلی از خبرگان می‌خواهد تا در طی چندین دور به اجماع برسند. گونه سه‌وجهی این پرسش را مطرح می‌کند: چقدر می‌توانیم مطمئن باشیم که اجماع پانل واقعاً بازتاب‌دهنده واقعیت است، نه صرفاً فرضیات مشترک یا تفکر گروهی؟ با وارد کردن یک منبع داده مستقل — مانند یافته‌های مصاحبه، ترکیبی از ادبیات موجود، یا یک پیمایش موازی — پژوهشگران می‌توانند بررسی کنند که آیا نظر خبرگان با شواهد از جاهای دیگر همخوانی دارد یا خیر. در جاهایی که همخوانی وجود دارد، اطمینان افزایش می‌یابد؛ در جاهایی که اختلاف نظر وجود دارد، خود این اختلاف به یافته‌ای ارزشمند برای بررسی تبدیل می‌شود. به آن به عنوان یک مطالعه دلفی با یک «چک واقعیت» داخلی فکر کنید.

تاریخ

روش دلفی در شرکت RAND در دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت و در سال ۱۹۶۳ توسط Norman Dalkey و Olaf Helmer به طور رسمی منتشر شد. این روش از طریق دهه‌های ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۰ به طور گسترده در تحقیقات بهداشت، آموزش و سیاست‌گذاری پذیرفته شد. سه‌وجهی‌سازی به عنوان یک استراتژی روش‌شناختی نظام‌مند توسط Norman Denzin در سال ۱۹۷۰ به علوم اجتماعی معرفی شد و در ویرایش‌های متوالی کتاب راهنمای او بسط یافت. ترکیب صریح دلفی با سه‌وجهی‌سازی از اواخر دهه ۱۹۹۰ به بعد در ادبیات تحقیقات پرستاری و بهداشت ظهور کرد، که تأثیرگذارترین آن‌ها از طریق دستورالعمل‌های منتشر شده توسط Hasson، Keeney و McKenna (۲۰۰۰) بود.

چه زمانی استفاده شود

زمانی از تکنیک دلفی سه‌وجهی استفاده کنید که هدف اصلی اجماع خبرگان است اما اطمینان به اعتبار پانل یک نگرانی است — به‌ویژه زمانی که گروه خبرگان ممکن است سوگیری‌های رشته‌ای مشترک داشته باشند، زمانی که ادبیات مورد مناقشه است، یا زمانی که پژوهش قرار است سیاست‌گذاری یا تصمیم‌گیری‌های بالینی پرمخاطره را اطلاع‌رسانی کند. این روش به‌ویژه در زمینه‌های بهداشت، آموزش، سیاست‌گذاری و پیش‌بینی فناوری که هم دانش عملی و هم شواهد تجربی مورد نیاز است، مناسب است. از آن اجتناب کنید زمانی که منبع داده مکمل را نمی‌توان به موازات دورهای دلفی جمع‌آوری کرد (عدم تطابق لجستیکی)، زمانی که پانل خبرگان بسیار کوچک است (کمتر از ۱۰ نفر)، یا زمانی که زمان و بودجه اجازه مدیریت دو جریان جمع‌آوری داده همزمان را نمی‌دهد. اگر هدف پژوهش صرفاً اجماع‌سازی بدون الزام اعتبارسنجی باشد، دلفی استاندارد ترجیح داده می‌شود.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • به دلیل دو جریان جمع‌آوری داده که به موازات هم اجرا می‌شوند، به‌طور قابل توجهی پرهزینه‌تر از دلفی استاندارد است.
  • ادغام یافته‌ها از دو منبع با روش‌شناسی متفاوت، قضاوت تفسیری دقیقی را می‌طلبد و ممکن است ذهنیت پژوهشگر را وارد کند.
  • خستگی پانل یک مسئله شناخته‌شده در مطالعات دلفی چند-دوره‌ای است؛ افزودن گام‌های سه‌وجهی‌سازی می‌تواند نرخ ریزش را افزایش دهد.
  • آستانه‌های اجماع و وزن داده‌شده به شواهد مکمل توسط پژوهشگر تعریف می‌شوند، به این معنی که انتخاب‌های روش‌شناختی به‌طور قابل توجهی نتایج را شکل می‌دهند.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • خطر اجماع را که بازتاب‌دهنده سوگیری مشترک به جای دانش واقعی خبرگان است، با بررسی متقابل با شواهد مستقل کاهش می‌دهد.
  • یافته‌هایی با اعتبار و قابلیت انتقال قوی‌تر تولید می‌کند و از توصیه‌های سیاستی یا بالینی قابل دفاع پشتیبانی می‌کند.
  • تمام مزایای دلفی کلاسیک — ناشناس بودن، بازخورد تکرارشونده، تبادل نظر کنترل‌شده — را حفظ می‌کند و در عین حال لایه شواهد را اضافه می‌کند.
  • واگرایی بین نظر خبرگان و داده‌های مکمل به یک یافته سازنده تبدیل می‌شود و حوزه‌های مورد مناقشه را برای تحقیقات بیشتر آشکار می‌سازد.
  • انعطاف‌پذیر: منبع سه‌وجهی‌سازی می‌تواند کیفی (مصاحبه‌ها، گروه‌های کانونی) یا کمی (پیمایش، تحلیل داده‌های ثانویه) باشد.

کاربردها

  • توسعه دستورالعمل‌های بالینی که در آن اجماع خبرگان باید با شواهد مرور نظام‌مند تأیید شود.
  • تعیین استانداردهای آموزشی یا اولویت‌های برنامه درسی با ترکیب پانل‌های خبرگان معلم با داده‌های نتایج دانش‌آموزان.
  • پیش‌بینی فناوری که در آن نظر متخصصان با داده‌های روند ثبت اختراع یا انتشارات بررسی می‌شود.
  • ارزیابی نیازهای بهداشتی با ترکیب اولویت‌های پانل خبرگان با داده‌های نظارت اپیدمیولوژیک.
  • مطالعات دلفی سیاست‌گذاری که در آن اجماع ذینفعان با یافته‌های پیمایش جامعه اعتبارسنجی می‌شود.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

پژوهشگر پدیده‌ای را که نیازمند اجماع خبرگان است تعریف می‌کند، پانلی هدفمند از خبرگان (معمولاً ۱۰ تا ۳۰ شرکت‌کننده) را انتخاب می‌کند، و حداقل یک منبع داده یا روش مکمل را برای لنگر سه‌وجهی‌سازی شناسایی می‌کند — به عنوان مثال، یک مرور نظام‌مند، گروه‌های کانونی با متخصصان عملی، یا یک پیمایش بزرگ مقیاس موجود. برنامه سه‌وجهی‌سازی قبل از شروع جمع‌آوری داده‌ها مشخص می‌شود.

2

پرسشنامه باز در دور اول به پانل خبرگان توزیع می‌شود و پاسخ‌های بدون ساختار در مورد موضوع را دعوت می‌کند. پاسخ‌ها به صورت موضوعی تحلیل می‌شوند تا فهرستی ساختاریافته از موارد برای دورهای بعدی تولید شود. همزمان، جمع‌آوری داده‌های تکمیلی از منبع سه‌وجهی‌سازی انتخاب‌شده آغاز می‌شود تا یافته‌ها در یک نقطه بررسی مشخص قابل مقایسه باشند.

3

قبل یا در طول دور دوم دلفی، پژوهشگر مضامین نوظهور پانل را با یافته‌های روش مکمل مقایسه می‌کند. نقاط همگرایی بین نظر خبرگان و شواهد مستقل به عنوان موارد با پشتیبانی قوی یادداشت می‌شوند؛ نقاط واگرایی به عنوان حوزه‌هایی که نیازمند بررسی بیشتر پانل یا جمع‌آوری شواهد اضافی هستند، مشخص می‌شوند.

4

دور دوم و دورهای بعدی دلفی، آمار گروهی تجمیع‌شده (میانه، دامنه بین چارکی، درصد توافق) را در کنار خلاصه‌ای از یافته‌های منبع سه‌وجهی‌سازی به پانلیست‌ها ارائه می‌دهند. پانلیست‌ها دعوت می‌شوند تا رتبه‌بندی‌های خود را با توجه به نظر همکاران و شواهد مستقل بازنگری کنند. دورها تا زمانی ادامه می‌یابند که یک آستانه اجماع از پیش تعریف‌شده — معمولاً ۷۰ تا ۸۰ درصد توافق در یک دامنه پاسخ قابل قبول — حاصل شود یا ثبات حاصل گردد.

5

موارد اجماع نهایی همراه با شواهد سه‌وجهی‌سازی گزارش می‌شوند و به صراحت مستند می‌شود که نظر خبرگان در کجا توسط داده‌های مستقل تأیید، به چالش کشیده یا اصلاح شده است. این گزارش‌دهی یکپارچه شفافیت را افزایش می‌دهد و هم اولویت‌های حاصل از خبرگان و هم میزان تأیید آن‌ها توسط شواهد دیگر را در اختیار تصمیم‌گیرندگان قرار می‌دهد.

دام‌های رایج

  • افزودن برچسب سه‌وجهی‌سازی بدون ادغام واقعی — اگر داده‌های مکمل صرفاً در بخش بحث ضمیمه شوند به جای اینکه به‌طور نظام‌مند به پانلیست‌ها بازخورد داده شوند، مطالعه یک دلفی استاندارد با شواهد مکمل است، نه یک طرح واقعاً سه‌وجهی.
  • انتخاب یک منبع سه‌وجهی‌سازی نامتجانس — مقایسه نظر خبرگان در مورد یک سؤال هنجاری (چه کاری باید انجام شود) با داده‌های توصیفی پیمایش (چه کاری در حال حاضر انجام می‌شود) ادعاهای دانشی متفاوتی را با هم مخلوط می‌کند؛ منبع مکمل باید به همان نوع سؤال بپردازد.
  • نادیده گرفتن واگرایی — زمانی که نظر خبرگان و داده‌های مکمل اختلاف دارند، حل اختلاف نیازمند تحلیل اضافی است، نه صرفاً گزارش اجماع و ذکر تعارض در پاورقی.
  • گزارش‌دهی ناکافی فرآیند سه‌وجهی‌سازی — بازبینان و خوانندگان به شفافیت کامل روش‌شناختی در مورد چگونگی جمع‌آوری، تحلیل و ادغام منبع مکمل در طول دورها نیاز دارند.

پرسش‌های متداول

چه چیزی به عنوان منبع سه‌وجهی‌سازی معتبر برای مطالعه دلفی محسوب می‌شود؟

هر داده‌ای که به‌طور مستقل جمع‌آوری شده و به سؤال پژوهش مربوط باشد می‌تواند به عنوان لنگر سه‌وجهی‌سازی عمل کند: یک مرور نظام‌مند ادبیات، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با متخصصان عملی، یک پیمایش بزرگ مقیاس موجود، سوابق اداری، یا داده‌های مشاهده‌ای. شرط کلیدی این است که منبع از نظر روش‌شناختی مستقل از پانل دلفی باشد و قبل یا همزمان با دورهای تکرارشونده جمع‌آوری یا سنتز شود تا یافته‌ها بتوانند بازخورد پانل‌های بعدی را آگاه کنند.

چه تعداد دور دلفی در یک طرح سه‌وجهی لازم است؟

حداقل دو دور لازم است — دور اول برای تولید موارد، دور دوم برای رتبه‌بندی آن‌ها با بازخورد. بیشتر مطالعات دلفی سه‌وجهی از دو تا سه دور استفاده می‌کنند. مقایسه سه‌وجهی‌سازی معمولاً پس از دور اول انجام می‌شود و بازخورد یکپارچه در دور دوم ارائه می‌شود. تکرار تا زمانی ادامه می‌یابد که یک آستانه اجماع (معمولاً ۷۰ تا ۸۰ درصد توافق در یک دامنه پاسخ تعریف‌شده) حاصل شود یا پاسخ‌های پانل بین دورها تثبیت شوند.

چه اندازه پانلی مناسب است؟

ادبیات دلفی کلاسیک، ۱۰ تا ۳۰ خبره را به عنوان یک دامنه کاری مناسب پیشنهاد می‌کند؛ پانل‌های بزرگتر نمایندگی را بهبود می‌بخشند اما بار هماهنگی را افزایش می‌دهند. در طرح‌های سه‌وجهی، حفظ مشارکت پانل در طول دورهای متعدد به علاوه جمع‌آوری داده‌های مکمل، پانل‌های کوچکتر و با دقت انتخاب شده (۱۰ تا ۱۵ خبره) را عملی‌تر می‌سازد. نمونه‌گیری هدفمند برای اطمینان از پوشش تخصص، مهم‌تر از اندازه خام پانل است.

چگونه واگرایی بین اجماع خبرگان و منبع سه‌وجهی‌سازی را گزارش کنم؟

واگرایی باید به صراحت گزارش شود نه اینکه کم‌اهمیت جلوه داده شود. ماهیت و بزرگی اختلاف را توصیف کنید، توضیحات احتمالی (چارچوب رشته‌ای، تفاوت‌های اندازه‌گیری، تازگی شواهد) را بررسی کنید، و هم موقعیت اجماع و هم شواهد متناقض را ارائه دهید. این شفافیت اعتبار را تقویت می‌کند و شکاف‌های واقعی دانش را برای تحقیقات آینده شناسایی می‌کند.

آیا ناشناس بودن در دلفی سه‌وجهی همچنان حفظ می‌شود؟

بله. ناشناس بودن پانلیست‌ها بین شرکت‌کنندگان یک ویژگی تعیین‌کننده روش دلفی است و در طرح‌های سه‌وجهی حفظ می‌شود. پژوهشگر برای مدیریت فرآیند از پاسخ‌های فردی آگاه است، اما بازخورد به پانلیست‌ها آمارهای تجمیع‌شده را ارائه می‌دهد، نه نظرات قابل انتساب. منبع سه‌وجهی‌سازی جداگانه است و ناشناس بودن پانل را به خطر نمی‌اندازد.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Dalkey, N., & Helmer, O. (1963). An experimental application of the Delphi method to the use of experts. Management Science, 9(3), 458–467.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.
  2. Hasson, F., Keeney, S., & McKenna, H. (2000). Research guidelines for the Delphi survey technique. Journal of Advanced Nursing, 32(4), 1008–1015.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.