Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

پراش پرتو ایکس با زاویه کوچک (SAXS)

معرفی‌شده توسط
Otto Kratky
سال
1954
نوع
Synchrotron/X-ray technique
خانواده
X-ray Scattering

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

پراش پرتو ایکس با زاویه کوچک (SAXS) یک تکنیک پراش پرتو ایکس در فاز محلول است که با تحلیل شدت پراکندگی در زوایای کم (۰.۱ تا ۱۰ درجه)، شکل کلی و اندازه ماکرومولکول‌ها و نانوذرات را اندازه‌گیری می‌کند.

SAXS که توسط کراتکی و همکارانش در دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت، اطلاعاتی در مورد شعاع مولکولی، وضعیت تجمع و شکل کلی بدون نیاز به تبلور یا تثبیت ارائه می‌دهد و آن را برای مطالعه ساختارهای پروتئینی بومی و دینامیک آن‌ها ایده‌آل می‌سازد.

شهود پشت روش

هنگامی که پرتوهای ایکس از یک مولکول پراکنده می‌شوند، شدت پراکندگی در زوایای کم به اندازه و شکل کلی مولکول بستگی دارد، نه به ساختار در مقیاس اتمی (که در زوایای بالا پراکنده می‌شود). با اندازه‌گیری پراکندگی در زوایای کمتر از ۱۰ درجه، می‌توان شعاع ژیراسیون (معیاری برای فشردگی مولکولی)، وزن مولکولی و شکل را استنباط کرد. منحنی شدت پراکندگی بر حسب زاویه می‌تواند برای بازسازی پوشش مولکولی و تشخیص تغییرات ساختاری استفاده شود.

تاریخ

اتو کراتکی نظریه و عمل SAXS را در دهه ۱۹۵۰ توسعه داد، با انگیزه مطالعه ماکرومولکول‌ها در محلول. برای دهه‌ها، SAXS به دلیل منابع پرتو ایکس ضعیف و نمونه‌های کوچک محدود بود. انقلاب در دهه‌های ۱۹۹۰-۲۰۰۰ با منابع سنکروترون و مدیریت خودکار نمونه رخ داد. SAXS اکنون در زیست‌شناسی ساختاری، مکمل NMR و کرایو-EM برای درک دینامیک پروتئین، به یک روش معمول تبدیل شده است.

چه زمانی استفاده شود

SAXS را برای تعیین شکل و اندازه مولکول‌ها در محلول به کار ببرید: پروتئین‌ها، کمپلکس‌های پروتئینی، RNA، DNA، نانوذرات و کلوئیدها. SAXS برای مولکول‌ها و کمپلکس‌های انعطاف‌پذیر که کریستالوگرافی در آن‌ها ناموفق است، ایده‌آل است. SAXS می‌تواند تغییرات ساختاری را هنگام اتصال لیگاند یا تغییر pH تشخیص دهد. به مقادیر میلی‌گرمی از نمونه خالص نیاز دارد.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • رزولوشن پایین: SAXS شکل کلی را ارائه می‌دهد، نه جزئیات اتمی.
  • ابهام شکل: چندین شکل مولکولی متفاوت می‌توانند با یک منحنی SAXS مطابقت داشته باشند.
  • چندپراکندگی: نمونه‌های ناهمگن (تجمعات، تفکیک) تفسیر را پیچیده می‌کنند.
  • آسیب پرتوی: پرتوهای ایکس می‌توانند در طول اندازه‌گیری باعث آسیب اکسیداتیو به پروتئین‌ها شوند.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • شرایط بومی: اندازه‌گیری‌ها در بافرهای فیزیولوژیکی و دماهای مناسب ساختارهای بومی را حفظ می‌کنند.
  • بدون برچسب‌گذاری: نیازی به برچسب‌گذاری ایزوتوپی یا رنگ نیست.
  • انعطاف‌پذیری ساختاری: می‌تواند مخلوطی از ساختارها را تشخیص داده و نرخ تبادل را تخمین بزند.
  • غیرمخرب: نمونه‌ها را می‌توان بازیابی کرده و برای اندازه‌گیری‌های دیگر استفاده کرد.

کاربردها

  • معماری کمپلکس پروتئینی: تعیین شکل کلی و مونتاژ کمپلکس‌های چندزیرواحدی بدون تبلور.
  • پروتئین‌های ذاتاً بی‌نظم: توصیف اندازه و ناهمگنی پروتئین‌های انعطاف‌پذیر درگیر در سیگنال‌دهی.
  • مشخصه‌یابی پروتئین غشایی: اندازه‌گیری شکل و تجمع پروتئین‌های حل‌شده در دترجنت یا بازسازی‌شده در نانودیسک.
  • اندازه‌گیری نانوذرات: تعیین توزیع اندازه و تجمع نانوذرات طلا و سایر کلوئیدها.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

یک پرتو ایکس موازی‌شده، محلولی از ماکرومولکول‌ها را روشن می‌کند؛ شدت پراکندگی در زوایای ۰.۱ تا ۱۰ درجه اندازه‌گیری می‌شود.

2

پراکندگی پس‌زمینه از بافر کسر می‌شود؛ داده‌ها نسبت به شدت پرتو فرودی نرمال‌سازی می‌شوند.

3

منحنی پراکندگی I(q) (شدت بر حسب زاویه پراکندگی q) با استفاده از تحلیل گینیر (در زوایای بسیار کوچک) برای به دست آوردن شعاع ژیراسیون تحلیل می‌شود.

4

پراکندگی نظری از ساختارهای کاندید با داده‌های تجربی با استفاده از پالایش تکراری یا بازسازی پوشش مقایسه می‌شود.

5

شعاع ژیراسیون، وزن مولکولی، وضعیت تجمع و انعطاف‌پذیری ساختاری استخراج می‌شوند.

دام‌های رایج

  • تفسیر بیش از حد پوشش‌های مشتق‌شده از SAXS؛ همیشه با تکنیک‌های مکمل (EM، NMR) تأیید کنید.
  • نادیده گرفتن تجمع و چندپراکندگی؛ کیفیت نمونه را با کروماتوگرافی طرد اندازه‌ای تأیید کنید.
  • فرض اینکه Rg مشتق‌شده از SAXS به طور منحصر به فردی شکل را تعیین می‌کند؛ از محدودیت‌های اضافی از سایر تکنیک‌ها استفاده کنید.

پرسش‌های متداول

شعاع ژیراسیون (Rg) اندازه‌گیری شده توسط SAXS چیست؟

Rg ریشه میانگین مربع فاصله تمام اتم‌های یک مولکول از مرکز جرم آن است. پروتئین‌های فشرده و تاخورده Rg پایینی دارند؛ پروتئین‌های کشیده و بازشده Rg بالایی دارند. از SAXS، Rg با استفاده از تحلیل گینیر در کوچکترین زوایایی که داده‌ها در q² خطی هستند، استخراج می‌شود.

آیا SAXS می‌تواند وزن مولکولی مطلق را تعیین کند؟

بله، با مقایسه شدت پراکندگی در زاویه صفر (شدت پراکندگی رو به جلو I(0)) با یک استاندارد. متناوباً، اگر غلظت نمونه مشخص باشد، وزن مولکولی را می‌توان از I(0) با استفاده از پارامترهای خاص پروتئین محاسبه کرد.

SAXS چگونه با پراکندگی نور دینامیک (DLS) مقایسه می‌شود؟

DLS ضرایب انتشار را اندازه‌گیری می‌کند و شعاع هیدرودینامیک را گزارش می‌دهد؛ SAXS پراکندگی را اندازه‌گیری می‌کند و شعاع ژیراسیون را گزارش می‌دهد. هر دو مکمل یکدیگر هستند؛ با هم شکل مولکولی را محدود می‌کنند. SAXS اطلاعات شکل دقیق‌تری ارائه می‌دهد؛ DLS سریع‌تر است و به نمونه کمتری نیاز دارد.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Glatter, O., & Kratky, O. (1982). Small Angle X-ray Scattering. Academic Press.

    باز کردن مرجع انتشار
    کپی شد.
  2. Koch, M. H., Vachette, P., & Svergun, D. I. (2003). Small-angle scattering: a view on the properties, structures and structural changes of biological macromolecules in solution. Quarterly Reviews of Biophysics, 36(2), 147-227.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.