Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری — خواندن نشانه‌ها از دریچه تفسیر

معرفی‌شده توسط
Ferdinand de Saussure (foundational semiology); Roland Barthes (cultural/media application); Gunther Kress & Theo van Leeuwen (social semiotics)
سال
1960s–1990s
نوع
Qualitative interpretive analysis
خانواده
Qualitative design / analysis

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری، روشی کیفی است که بررسی می‌کند چگونه نشانه‌ها — کلمات، تصاویر، نمادها، ژست‌ها و صداها — در بافتارهای اجتماعی و فرهنگی خاص، معنا تولید می‌کنند. این رویکرد با الهام از نشانه‌شناسی سوسوری و تحلیل فرهنگی بارتی، فراتر از توصیف سطحی رفته و معانی لایه‌لایه و وابسته به بافتار را که نظام‌های نشانه‌ای تولید می‌کنند، آشکار می‌سازد. این روش به طور گسترده در مطالعات رسانه‌ای، ارتباطات، آموزش، بازاریابی و تحقیقات فرهنگی برای آشکار کردن چگونگی شکل‌دهی بازنمایی‌ها به واقعیت اجتماعی استفاده می‌شود.

شهود پشت روش

هر تصویر، عنوان، لوگو یا شیء روزمره‌ای یک نشانه است که معنایی بسیار فراتر از آنچه در سطح خود نشان می‌دهد، حمل می‌کند. عکسی از یک سیاستمدار در حال دست دادن، صرفاً یک تصویر نیست؛ بلکه از طریق انتخاب قاب‌بندی، نورپردازی، ژست و ترکیب‌بندی، اقتدار، اعتماد و هویت ملی را می‌سازد. تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری، پژوهشگر را به عنوان یک خواننده ماهر در نظر می‌گیرد که این لایه‌ها را باز می‌کند: ابتدا آنچه نشانه به معنای واقعی کلمه تصویر می‌کند (دلالت) را یادداشت کرده، سپس آنچه را که از نظر فرهنگی تلویحاً می‌رساند (دلالت ضمنی) بررسی کرده و در نهایت می‌پرسد که کدام اسطوره‌های ایدئولوژیک گسترده‌تر یا ارزش‌های اجتماعی را عادی‌سازی می‌کند. بعد تفسیری به این معناست که تحلیلگر، دانش بافتاری و نظری را برای چگونگی تولید معنا به کار می‌گیرد، نه صرفاً فهرست کردن آن.

تاریخ

نشانه‌شناسی به عنوان یک رشته مدرن، ریشه‌های خود را به درس گفتارهای زبان‌شناسی عمومی فردینان دو سوسور (منتشر شده پس از مرگ در سال ۱۹۱۶) و نوشته‌های چارلز سندرز پیرس در مورد نظریه نشانه از اواخر قرن نوزدهم بازمی‌گرداند. رولان بارت، روش نشانه‌شناختی را با اسطوره‌شناسی (۱۹۵۷) و عناصر نشانه‌شناسی (۱۹۶۷) به ابزاری برای نقد فرهنگی تبدیل کرد و نشان داد که چگونه نشانه‌های رسانه‌های جمعی ایدئولوژی بورژوایی را عادی‌سازی می‌کنند. اومبرتو اکو، نشانه‌شناسی تفسیری را در نظریه‌ای در باب نشانه‌شناسی (۱۹۷۶) نظام‌مند کرد. از دهه ۱۹۹۰، گونتر کرس و تئو ون لیوون، این چارچوب را با نشانه‌شناسی اجتماعی (۱۹۸۸) و خواندن تصاویر (۱۹۹۶) به ارتباطات چندوجهی گسترش دادند و این روش را در تحقیقات بصری و رسانه‌ای مرکزی ساختند.

چه زمانی استفاده شود

تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری زمانی مناسب‌ترین است که سؤال تحقیق به چگونگی ساخت، مذاکره یا مناقشه معنا از طریق بازنمایی‌های نمادین مربوط می‌شود — تبلیغات، تصاویر خبری، سخنرانی‌های سیاسی، هویت‌های برند، مواد آموزشی، محتوای رسانه‌های اجتماعی یا هر مصنوع متراکم از نشانه. این روش برای مجموعه‌های کوچک و هدفمند که عمق خواندن بیش از گستردگی اهمیت دارد، مناسب است. زمانی از آن استفاده کنید که می‌خواهید فراتر از شمارش دسته‌های محتوا برای توضیح چگونگی تولید معنا توسط نشانه‌ها در واقعیت اجتماعی بروید. زمانی که سؤال تحقیق نیازمند اندازه‌گیری فراوانی یا توزیع مضامین در مجموعه داده‌های بزرگ است (تحلیل محتوا مناسب‌تر است)، زمانی که هدف تبیین علّی است، یا زمانی که حساب‌های زیسته خود شرکت‌کنندگان به جای خواندن نشانه توسط پژوهشگر مورد نیاز است (پدیدارشناسی یا تحقیق روایی مناسب‌تر خواهد بود)، از آن استفاده نکنید.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • یافته‌ها وابسته به بافتار و تفسیری هستند؛ تحلیلگران مختلف که چارچوب یکسانی را بر روی متن یکسان اعمال می‌کنند، ممکن است به خوانش‌های متفاوتی برسند.
  • برای ادعاهایی درباره دریافت مخاطب طراحی نشده است — خوانش‌های نشانه‌شناختی، سازه‌های پژوهشگر هستند، نه شواهد تجربی از چگونگی تفسیر نشانه‌ها توسط مخاطبان واقعی.
  • نیاز به مبنای نظری قوی در نشانه‌شناسی و نظریه فرهنگی دارد که منحنی یادگیری شیب‌داری را برای تازه‌واردان ایجاد می‌کند.
  • استانداردسازی یا حسابرسی دشوار است: کیفیت تحلیل به شدت به تسلط نظری و بازتابی تحلیلگر بستگی دارد.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • معانی پنهان و عادی‌شده و مفروضات ایدئولوژیک نهفته در متون و تصاویر روزمره را آشکار می‌سازد.
  • قابل اعمال بر هر ماده حامل نشانه — کلامی، بصری، شنیداری، فضایی یا چندوجهی.
  • به اندازه کافی انعطاف‌پذیر برای گنجاندن چارچوب‌های نظری متنوع (نشانه‌شناسی فمینیستی، پسااستعماری، مارکسیستی).
  • واژگان نظام‌مند و مبتنی بر نظریه برای تحلیل فرهنگی و رسانه‌ای فراهم می‌کند.
  • برای مجموعه‌های کوچک و غنی توصیف‌شده که عمق تفسیر ارزشمندتر از گستردگی آماری است، مناسب است.

کاربردها

  • تحلیل چگونگی ساخت ایده‌آل‌های جنسیت، نژاد یا طبقه اجتماعی توسط تصاویر تبلیغاتی.
  • بررسی مواد کمپین سیاسی برای کشف روایت‌های اسطوره‌ای که بسیج می‌کنند.
  • مطالعه چگونگی بازنمایی هویت ملی یا رویدادهای تاریخی توسط تصاویر کتاب‌های درسی آموزشی.
  • تحقیق در مورد کدهای بصری و کلامی مورد استفاده در پوشش خبری برای قاب‌بندی گروه‌های اجتماعی به عنوان خودی یا غیرخودی.
  • خواندن لوگوها و بسته‌بندی برندها برای درک چگونگی ساخت اصالت یا میراث توسط شرکت‌ها.
  • کاوش در مورد چگونگی استفاده پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی از طراحی رابط کاربری به عنوان یک نظام نشانه که رفتار کاربر را هدایت می‌کند.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

پژوهشگر مجموعه تحلیلی (corpus) — مجموعه متون، تصاویر، تبلیغات، پست‌های رسانه‌های اجتماعی یا سایر مصنوعات حامل نشانه — را که باید مورد بررسی قرار گیرند، تعریف و محدود می‌کند. انتخاب هدفمند معمول است: مواد به این دلیل انتخاب می‌شوند که نمونه‌های پارادایمی از پدیده مورد مطالعه هستند، نه به این دلیل که نمونه آماری تصادفی باشند. اندازه مجموعه، بر اساس دامنه سؤال تحقیق و اشباع نظری تعیین می‌شود، نه قدرت آماری.

2

هر مصنوع به طور سیستماتیک بررسی می‌شود تا نشانه‌های موجود و نظام‌های نشانه‌ای (کدها) در حال کار شناسایی شوند. تحلیلگر، با پیروی از تمایز سوسور بین دال (شکل) و مدلول (مفهوم)، و دسته‌بندی‌های آیکون، ایندکس و سیمبل پیرس، واژگان نشانه‌ها را در مجموعه ترسیم می‌کند. در مواد چندوجهی، این شامل نشانه‌های کلامی، بصری، ژستی و فضایی است که همزمان عمل می‌کنند.

3

تحلیلگر معنای تحت‌اللفظی و در سطح واژگان هر نشانه شناسایی شده را ثبت می‌کند — آنچه مستقیماً تصویر می‌کند یا دلالت می‌کند، بدون هیچ‌گونه پیش‌بینی تفسیری. این خوانش مرتبه اول، یک خط مبنای مشترک برای تحلیل ایجاد کرده و محتوای خام نشانه را قبل از شروع تفسیر فرهنگی یا ایدئولوژیک مستند می‌کند.

4

تحلیلگر، با تکیه بر خط مبنای دلالتی، معانی مرتبه دوم را مورد پرسش قرار می‌دهد: دلالت‌های ضمنی — تداعی‌های موقعیت‌مند فرهنگی و تاریخی — که نشانه‌ها برای مخاطبان خاص حمل می‌کنند. تحلیلگر، با پیروی از بارت، به دنبال اسطوره‌ها می‌گردد: معانی ایدئولوژیک عادی‌شده که ارزش‌های فرهنگی وابسته به تاریخ را به عنوان عقل سلیم همیشگی ارائه می‌دهند. این حرکت تفسیری اصلی روش است.

5

تحلیلگر معانی دلالتی ضمنی و اسطوره‌ای را در ساختارهای گسترده‌تر قدرت، ایدئولوژی و گفتمان جای می‌دهد. چه کسی از این بازنمایی‌ها سود می‌برد؟ واقعیت‌های چه کسانی عادی‌سازی شده و واقعیت‌های چه کسانی به حاشیه رانده می‌شوند؟ این مرحله از نظریه‌های اجتماعی و فرهنگی مرتبط — چارچوب‌های انتقادی فمینیستی، پسااستعماری، مارکسیستی یا سایرین — برای تثبیت خوانش نشانه‌شناختی در بافتار اجتماعی-سیاسی آن استفاده می‌کند.

6

بینش‌های تفسیری حاصل از نشانه‌های منفرد و خوشه‌های نشانه، در یک گزارش منسجم از چگونگی تولید معنا در سراسر مجموعه گرد هم می‌آیند. تحلیلگر، خوانش‌های غالب، مذاکره‌شده و مخالف را که برای مخاطبان مختلف در دسترس است، بیان کرده و به نتیجه‌گیری در مورد کارکرد فرهنگی که متون در بافتار اجتماعی خود انجام می‌دهند، می‌رسد.

دام‌های رایج

  • در نظر گرفتن دلالت و دلالت ضمنی به عنوان موارد کاملاً مجزا — در عمل همه خوانش‌ها آغشته به تفسیر هستند؛ تحلیلگر باید این را بپذیرد به جای اینکه دلالت را به عنوان یک خط مبنای خنثی ارائه دهد.
  • بیش از حد خواندن نشانه‌ها در انزوا — نشانه‌ها معنای خود را از روابطشان در یک نظام (روابط پارادایمی و نحوی) می‌گیرند؛ خواندن یک نشانه واحد بدون در نظر گرفتن بافتار آن در نظام نشانه، تحلیل ضعیفی تولید می‌کند.
  • وارد کردن مکانیکی یک چارچوب نظری — اعمال طرح‌های بارتی یا سایر طرح‌ها به عنوان چک‌لیست به جای اجازه دادن به لنز نظری برای روشن کردن آنچه در داده‌ها وجود دارد، منجر به تفاسیر فرموله‌شده و غیرقابل قبول می‌شود.
  • اشتباه گرفتن خوانش نشانه‌شناختی با تحقیق مخاطب — ادعای اینکه معانی که تحلیلگر کشف می‌کند، معانی هستند که مخاطبان واقعاً می‌سازند، نیازمند روش‌های تحقیق دریافت مانند مصاحبه یا گروه‌های کانونی است، نه صرفاً تحلیل نشانه‌شناختی.
  • نادیده گرفتن بازتابی بودن — موقعیت فرهنگی خود تحلیلگر بر نشانه‌هایی که متوجه می‌شود و چگونگی خواندن آن‌ها تأثیر می‌گذارد؛ عدم مستندسازی این موقعیت، اعتبار ادعاهای تفسیری را تضعیف می‌کند.

پرسش‌های متداول

تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری چگونه با تحلیل محتوا متفاوت است؟

تحلیل محتوا معمولاً وقوع ویژگی‌های از پیش تعریف‌شده را در یک مجموعه داده بزرگ شمارش یا دسته‌بندی می‌کند و به دنبال نتایج تکرارپذیر و اغلب کمی است. تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری با یک مجموعه کوچک و هدفمند کار می‌کند و می‌پرسد نه «این چقدر ظاهر می‌شود؟» بلکه «این نشانه چگونه معنا تولید می‌کند، و برای چه کسی، در چه چارچوب ایدئولوژیکی؟» این دو روش می‌توانند مکمل یکدیگر باشند — تحلیل محتوا الگوهای توزیعی را ایجاد می‌کند و تحلیل نشانه‌شناختی منطق فرهنگی پشت آن‌ها را توضیح می‌دهد.

به چند متن نیاز دارم تا تحلیل کنم؟

حداقل ثابتی وجود ندارد، اما تحلیل نشانه‌شناختی به جای گستردگی، بر عمق تمرکز دارد. یک متن غنی و لایه‌لایه می‌تواند یک تحلیل کامل را پشتیبانی کند؛ یک مجموعه ۱۰ تا ۳۰ مصنوع با دقت انتخاب‌شده در مقالات مجلات رایج است. معیار، نمایندگی آماری نیست بلکه اشباع نظری است — افزودن متون بیشتر دیگر بینش‌های نشانه‌شناختی جدیدی به دست نمی‌دهد. بنابراین، انتخاب هدفمند موارد نمونه یا پارادایمی مهم‌تر از اندازه نمونه است.

آیا می‌توانم تحلیل نشانه‌شناختی را با مصاحبه ترکیب کنم؟

بله، و این اغلب از نظر روش‌شناختی قوی‌تر است. تحلیل نشانه‌شناختی به شما می‌گوید که یک متن با توجه به ساختارهای نشانه‌ای خود چگونه می‌تواند خوانده شود؛ مصاحبه‌ها یا گروه‌های کانونی با مخاطبان واقعی به شما می‌گویند که در عمل چگونه خوانده می‌شود. ترکیب این دو — که گاهی اوقات رویکرد «دو سو کور» یا سه‌جانبه نامیده می‌شود — به تمایز بین معانی ساخته‌شده توسط تحلیلگر و معانی ساخته‌شده توسط مخاطب کمک کرده و تفسیر کلی را غنی می‌سازد.

تفاوت بین نشانه‌شناسی سوسوری و پیرسی برای این روش چیست؟

مدل سوسور دوگانه است: هر نشانه شامل یک دال (تصویر صوتی یا فرم گرافیکی) و یک مدلول (مفهوم) است. این مدل برای تحلیل کدهای زبانی و فرهنگی و ماهیت اختیاری و قراردادی آن‌ها مناسب است. مدل پیرس سه‌گانه است — نشانه، شیء، مفسر — و آیکون‌ها (مشابه شیء خود)، ایندکس‌ها (مرتبط علّی) و سیمبل‌ها (قراردادی) را متمایز می‌کند. نشانه‌شناسی پیرسی با دقت بیشتری با نشانه‌های بصری و چندوجهی سروکار دارد. بسیاری از تحلیلگران از هر دو سنت بهره می‌برند، از سوسور برای تحلیل کد فرهنگی و از پیرس برای طبقه‌بندی نشانه‌های بصری یا چندوجهی استفاده می‌کنند.

آیا تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری همان تحلیل گفتمان انتقادی است؟

آن‌ها هم‌پوشانی دارند اما متمایز هستند. تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) عمدتاً بر زبان و نقش آن در ایجاد روابط قدرت تمرکز دارد و از زبان‌شناسی و نظریه گفتمان بهره می‌برد. تحلیل نشانه‌شناختی تفسیری نظام نشانه — از جمله نشانه‌های غیرکلامی مانند تصاویر، صداها و چیدمان‌های فضایی — و معانی تولید شده فرهنگی آن را برجسته می‌کند. CDA تمایل دارد بخش‌های طولانی‌تری از متن را در بافتارهای نهادی یا سیاسی بررسی کند؛ تحلیل نشانه‌شناختی اغلب بر مصنوعات متراکم و غنی از نظر نمادین مانند تبلیغات یا لوگوها تمرکز دارد. هر دو ماهیت انتقادی دارند و می‌توانند به طور سازنده‌ای ترکیب شوند.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Barthes, R. (1967). Elements of Semiology. Hill and Wang.

    شابک: 978-0809013753
    کپی شد.
  2. van Leeuwen, T., & Jewitt, C. (Eds.). (2001). Handbook of Visual Analysis. Sage.

    شابک: 978-0761965909
    کپی شد.