Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

مقیاس درجه‌بندی هانت و هس

معرفی‌شده توسط
William E. Hunt and Robert M. Hess
سال
1968
نوع
Clinician-rated
خانواده
Subarachnoid hemorrhage severity and prognosis

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

مقیاس هانت و هس رایج‌ترین سیستم درجه‌بندی بالینی برای ارزیابی شدت و پیش‌آگهی در خونریزی زیرآراکنوئید (SAH) ناشی از پارگی آنوریسم داخل جمجمه‌ای است. این مقیاس پنج امتیازی که توسط جراحان مغز و اعصاب ویلیام هانت و رابرت هس در سال ۱۹۶۸ توسعه یافته است، سطح هوشیاری و وجود نقص‌های عصبی موضعی را اندازه‌گیری می‌کند. درجه هانت-هس در بدو پذیرش قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده مرگ‌ومیر ۳۰ روزه و پیامد عملکردی است و فوریت مداخله جراحی مغز و اعصاب را تعیین می‌کند.

شهود پشت روش

خونریزی زیرآراکنوئید ناشی از پارگی آنوریسم منجر به خونریزی حاد در فضای مایع مغزی-نخاعی می‌شود که باعث افزایش فشار داخل جمجمه، تحریک مننژ (سردرد، سفتی گردن، فتوفوبیا) و نقص‌های عصبی موضعی متناسب با اندازه و محل هماتوم می‌گردد. بیماران با سردرد حداقل و هوشیاری کامل (درجه I-II) خونریزی‌های کوچک‌تر و خطر جراحی کمتری دارند؛ کسانی که با کما یا وضعیت دسربره (درجه IV-V) مراجعه می‌کنند، خونریزی‌های وسیع، آسیب شدید مغزی و مرگ‌ومیر بالا صرف‌نظر از جراحی دارند. مقیاس هانت-هس تظاهرات بالینی را در یک درجه ترتیبی واحد ترکیب می‌کند که همبستگی قوی با اندازه آنوریسم، خطر خونریزی مجدد، ایجاد وازو‌اسپاسم و پیش‌آگهی دارد. این مقیاس به طور جهانی توسط جراحان مغز و اعصاب برای اولویت‌بندی زمان‌بندی اتاق عمل و مشاوره با خانواده‌ها در مورد پیامدهای مورد انتظار استفاده می‌شود.

تاریخ

هانت و هس مقیاس درجه‌بندی خود را در سال ۱۹۶۸ در ژورنال جراحی مغز و اعصاب، بر اساس پیامدهای جراحی در ۲۰۸ بیمار مبتلا به آنوریسم منتشر کردند. سیستم پنج امتیازی به طرز چشمگیری پیش‌بین بود: بیماران درجه I-II پیامدهای عالی با جراحی داشتند؛ درجه III-IV پیامدهای به تدریج بدتری نشان دادند؛ مرگ‌ومیر درجه V به ۱۰۰٪ نزدیک شد. این مقیاس به دلیل سادگی و اعتبار پیش‌آگهی توسط جراحان مغز و اعصاب در سراسر جهان پذیرفته شد. در سال ۲۰۰۳، فدراسیون جهانی انجمن‌های جراحی مغز و اعصاب (WFNS) مقیاس جایگزینی را منتشر کرد که مقیاس گلاسکو کما و نقص‌های موضعی را به طور صریح‌تری در بر می‌گرفت. با این حال، هانت-هس به دلیل آشنایی و داده‌های تاریخی گسترده در بسیاری از مراکز ترجیح داده می‌شود. مدیریت مدرن SAH (انسداد زودهنگام آنوریسم، پیشگیری از وازو‌اسپاسم با نی‌مودایپین، کویل کردن اندوواسکولار) پیامدها را در همه درجات بهبود بخشیده است، اما هانت-هس به عنوان معیار استاندارد پیش‌آگهی و شدت باقی مانده است.

چه زمانی استفاده شود

ارزیابی اجباری برای همه بیماران مبتلا به خونریزی زیرآراکنوئید تأیید شده در بدو پذیرش و تکرار در صورت وخامت بالینی (مشکوک به خونریزی مجدد، ایجاد وازو‌اسپاسم). درجه هانت-هس راهنمای موارد زیر است: (۱) تصمیم‌گیری جراحی مغز و اعصاب (چه زمانی جراحی ارائه شود/توصیه شود، زمان مداخله)؛ (۲) مشاوره خانواده در مورد پیش‌آگهی و انتظارات پیامد؛ (۳) تخصیص منابع (سطح مراقبت ICU، مرکز توانبخشی در مقابل آسایشگاه)؛ (۴) طبقه‌بندی تحقیقاتی در کارآزمایی‌های بالینی که استراتژی‌های مدیریت SAH را مقایسه می‌کنند. برای تشخیص افتراقی اولیه استفاده نمی‌شود (سی‌تی/LP تشخیص SAH را تأیید می‌کند)؛ درجه پس از تأیید SAH تعیین می‌شود. به طور گسترده در آمریکای شمالی، اروپا و بین‌المللی به عنوان معیار استاندارد شدت SAH پذیرفته شده است.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • مقیاس ترتیبی بدون خواص فاصله؛ تفاوت بین درجه I و II ممکن است نشان‌دهنده تفاوت شدت معادل درجه III و IV نباشد؛ رابطه غیرخطی با شدت پیامد.
  • ارزیابی ذهنی 'خواب‌آلود' در مقابل 'نیمه‌هوشیار' در مقابل 'کما' در معرض تغییرپذیری بین ارزیاب‌ها است؛ مقیاس کما استاندارد (مقیاس گلاسکو کما) ممکن است عینی‌تر باشد اما در ادبیات SAH استاندارد نیست.
  • شدت تصویربرداری (مقدار خون در سی‌تی، خونریزی داخل بطنی، ادم مغزی، اندازه/محل آنوریسم) که به طور مستقل پیش‌آگهی را پیش‌بینی می‌کند، در نظر گرفته نمی‌شود؛ تصویربرداری به تنهایی ممکن است در برخی موارد پیش‌آگهی بهتری را پیش‌بینی کند.
  • محدود به ارزیابی بالینی در یک نقطه زمانی واحد؛ وخامت زودهنگام یا بهبود در طول ۴۸ ساعت اول را ردیابی نمی‌کند (نرخ خونریزی مجدد تا ۱۵٪ در عرض ۲۴ ساعت)؛ ارزیابی‌های متوالی با درجه پذیرش منفرد ارزشمندتر هستند.
  • بیماران با درجه ضعیف (IV-V) با پیش‌آگهی ناامیدکننده، معضل اخلاقی ایجاد می‌کنند: مقیاس پیش‌بینی مرگ‌ومیر را ارائه می‌دهد اما بحث با خانواده در مورد وضعیت کد، اهداف مراقبت، یا اخلاق مداخله تهاجمی در موارد بی‌فایده را هدایت نمی‌کند.
  • اجزای ذهنی (وجود/شدت نقص موضعی) پتانسیل سوگیری در تخصیص درجه را ایجاد می‌کنند؛ هیچ سیستم امتیازدهی عصبی دقیق استاندارد شده‌ای در هانت-هس وجود ندارد (برخلاف NIHSS در سکته مغزی).

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • مقیاس ترتیبی پنج امتیازی ساده که فقط به معاینه بالینی کنار تخت نیاز دارد؛ هیچ تجهیزات یا آزمایشات آزمایشگاهی لازم نیست.
  • در سال ۱۹۶۸ توسعه یافته و در طول دهه‌ها با داده‌های گسترده پیامد اعتبارسنجی شده است؛ آستانه‌های مرگ‌ومیر ۳۰ روزه و پیامد عملکردی در بین جمعیت‌های بیمار و مناطق جغرافیایی به خوبی تثبیت شده‌اند.
  • اعتبار پیش‌آگهی قوی: درجه هانت-هس در بدو پذیرش قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده مرگ‌ومیر و پیامد است (در برخی گروه‌ها نسبت به حجم خون در سی‌تی یا مقیاس WFNS قدرت تمایز بیشتری دارد).
  • قابل اجرا برای تصمیم‌گیری بالینی: بیماران با درجه خوب (جراحی انتخابی) را از بیماران با درجه ضعیف (پیش‌آگهی محدود، بحث با خانواده) متمایز می‌کند و فوریت مداخله را تعیین می‌کند.
  • پذیرش جهانی امکان مقایسه بین‌المللی پیامدهای SAH و ثبت‌نام در کارآزمایی‌های چندمرکزی با طبقه‌بندی شدت استاندارد را فراهم می‌کند.
  • شامل سطح هوشیاری و نقص عصبی موضعی است و شدت حاد جامع را در بر می‌گیرد.

کاربردها

  • اولویت‌بندی جراحی مغز و اعصاب و برنامه‌ریزی عملیاتی: درجه هانت-هس در بدو پذیرش، زمان‌بندی ترمیم آنوریسم را تعیین می‌کند (درجه I-II: انتخابی ظرف ۴۸-۷۲ ساعت؛ درجه III: اورژانسی ظرف ۲۴ ساعت؛ درجه IV-V: اورژانسی در صورت ارائه). بیماران با درجه خوب تحت آنژیوگرافی روتین قبل از عمل و بهینه‌سازی بیهوشی قرار می‌گیرند؛ بیماران با درجه ضعیف توسط جراح مغز و اعصاب و بحث با خانواده برای کاندیداتوری جراحی ارزیابی می‌شوند.
  • پیش‌بینی پیامد و مشاوره خانواده: درجه هانت-هس امکان پیش‌بینی کمی را فراهم می‌کند: خانواده‌های درجه I-II در مورد ۸۰-۹۰٪ پیامد مطلوب با جراحی مشاوره می‌گیرند؛ خانواده‌های درجه IV-V در مورد احتمال <۲۰-۳۰٪ پیامد مستقل، خطر بالای مرگ‌ومیر مشاوره می‌گیرند. تصمیم‌گیری آگاهانه در مورد مداخله تهاجمی در مقابل مراقبت متمرکز بر راحتی را تسهیل می‌کند.
  • طبقه‌بندی کارآزمایی بالینی: کارآزمایی‌های چندمرکزی SAH ثبت‌نام را بر اساس درجه هانت-هس طبقه‌بندی می‌کنند تا تخصیص درمان متعادل را تضمین کنند؛ تجزیه و تحلیل زیرگروه بر اساس درجه، پاسخ درمانی افتراقی را شناسایی می‌کند.
  • بهبود کیفیت و نظارت بر پیامدها: بیمارستان‌ها مرگ‌ومیر ۳۰ روزه را بر اساس درجه هانت-هس ردیابی می‌کنند؛ انحراف از مرگ‌ومیر مورد انتظار نشان‌دهنده مسائل کیفی (تأخیر در جراحی، مراقبت ناکافی ICU، نرخ بالای خونریزی مجدد) است که منجر به بهبود فرآیند می‌شود.
  • تعیین بیمه و ازکارافتادگی: درجه هانت-هس شدت در بدو پذیرش را برای مستندسازی ادعای ازکارافتادگی و تعیین محل توانبخشی (توانبخشی حاد در مقابل پرستاری ماهر در مقابل آسایشگاه) مستند می‌کند.
  • مطالعه طبیعت طبیعی و مدل‌سازی پیش‌آگهی: مدل‌های چندمتغیره شامل درجه هانت-هس، یافته‌های سی‌تی، ویژگی‌های آنوریسم و متغیرهای درمانی، عوامل پیش‌آگهی مستقل را شناسایی کرده و الگوریتم‌های پیش‌بینی پیامد را اطلاع‌رسانی می‌کنند.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

جراح مغز و اعصاب یا متخصص مغز و اعصاب بیمار را از نظر بالینی، معمولاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تأیید SAH (از طریق سی‌تی اسکن سر بدون کنتراست یا سوراخ کمری که خون را نشان می‌دهد) ارزیابی می‌کند. معاینه‌کننده موارد زیر را ارزیابی می‌کند: (۱) سطح هوشیاری: هوشیار/جهت‌دار در مقابل خواب‌آلود/گیج در مقابل نیمه‌هوشیار در مقابل کما. (۲) وجود نقص عصبی موضعی: ضعف حرکتی (همی‌پارزی، همی‌پلژی)، ناهنجاری گفتار، ناهنجاری مردمک، یا سایر علائم موضعی. (۳) وجود علائم سیستمیک افزایش شدید فشار داخل جمجمه: وضعیت دسربره یا دکورتیکه، سفتی. طبقه‌بندی به درجه I-V بر اساس بدترین یافته (یک یافته واحد درجه را تعیین می‌کند). معاینه‌کننده همچنین ممکن است محل آنوریسم، یافته‌های اولیه سی‌تی (مقدار خون زیرآراکنوئید، خونریزی داخل بطنی، ادم مغزی) و وضعیت خونریزی مجدد یا وازو‌اسپاسم را مستند کند، اگرچه این موارد در درجه هانت-هس خود دخیل نیستند.

فرمول
Clinical assessment performed by neurosurgeon or neurologist within 24-48 hours of subarachnoid hemorrhage (SAH) diagnosis. Examiner evaluates patient consciousness level (alert, drowsy, confused, stuporous, comatose), presence of focal neurological deficits (motor weakness, speech abnormality), and presence of vasospasm symptoms (headache, nuchal rigidity, photophobia, focal neurological signs beyond initial bleed). Classification into five grades based on clinical presentation. No special equipment required; based on neurological examination alone.
2

طبقه‌بندی ترتیبی به ۵ درجه: درجه I = بدون علامت یا سردرد حداقل، سفتی گردن خفیف. درجه II = سردرد متوسط تا شدید با یا بدون سفتی گردن، بدون نقص موضعی. درجه III = خواب‌آلودگی، گیجی، یا نقص عصبی موضعی خفیف (مانند همی‌پارزی خفیف). درجه IV = نیمه‌هوشیاری یا همی‌پارزی، سفتی زودهنگام دکورتیکه یا دسربره، علائم احتمالی گیاهی. درجه V = کما عمیق، سفتی دسربره یا دکورتیکه، ظاهر در حال مرگ. هیچ زیرامتیازی وجود ندارد؛ یک درجه واحد برای هر بیمار اختصاص داده می‌شود. تخصیص درجه بر اساس تظاهرات بالینی در زمان ارزیابی است؛ در صورت وخامت بالینی، می‌توان درجه را ارتقا داد.

فرمول
Ordinal scale, Grade I through Grade V (5-point scale). Grade I: asymptomatic or minimal headache, slight nuchal rigidity. Grade II: moderate-to-severe headache, nuchal rigidity, no focal neurological deficit. Grade III: drowsiness, confusion, or mild focal neurological deficit. Grade IV: stupor with hemiparesis, decerebrate posturing, or early decorticate rigidity. Grade V: deep coma, decerebrate/decorticate rigidity, moribund appearance.
3

درجه هانت-هس پیش‌آگهی بالینی و فوریت مداخله جراحی مغز و اعصاب را تعیین می‌کند. درجه خوب (I-II) = هوشیاری کامل، نقص موضعی حداقل/بدون نقص = ۵-۱۰٪ مرگ‌ومیر جراحی، ۸۰-۹۰٪ پیامد مطلوب (عملکرد مستقل در زمان ترخیص یا ۳ ماهگی)؛ جراحی معمولاً انتخابی ظرف ۴۸-۷۲ ساعت (امکان بهینه‌سازی بیهوشی، آنژیوگرافی، برنامه‌ریزی قبل از عمل). درجه متوسط (III) = خواب‌آلود/گیج یا نقص موضعی خفیف = ۱۰-۱۵٪ مرگ‌ومیر جراحی، ۶۰-۷۰٪ پیامد مطلوب؛ جراحی ظرف ۲۴ ساعت اورژانسی تلقی می‌شود. درجه ضعیف (IV-V) = نیمه‌هوشیاری/کما با نقص موضعی = ۴۰-۸۰٪ مرگ‌ومیر جراحی صرف‌نظر از جراحی، <۳۰٪ پیامد مطلوب؛ جراحی نجات‌بخش تلقی می‌شود اما پیش‌آگهی ناامیدکننده است؛ خانواده‌ها در مورد پیامد مورد انتظار ضعیف مشاوره می‌گیرند. وخامت از درجه I به II-III در طول بستری (خونریزی مجدد یا وازو‌اسپاسم) منجر به تصویربرداری مجدد اورژانسی و احتمالاً انسداد اورژانسی آنوریسم می‌شود.

فرمول
Hunt-Hess grade strongly predicts 30-day mortality and functional outcome after SAH. Grade I: ~5-10% mortality, 80-90% favorable outcome. Grade II: ~5-10% mortality, 80-85% favorable outcome. Grade III: ~10-15% mortality, 60-70% favorable outcome. Grade IV: 40-60% mortality, <30% favorable outcome. Grade V: >80% mortality, <5% favorable outcome. Grades I-II considered good clinical grade; III considered intermediate; IV-V poor clinical grade. Grade on admission and clinical deterioration (upgrade) strongly predict need for urgent neurosurgical intervention.

دام‌های رایج

  • تخصیص درجه هانت-هس در فاز احیای حاد (کمتر از ۶ ساعت) قبل از تثبیت بیمار؛ خواب‌آلودگی اولیه ممکن است نشان‌دهنده فشار داخل جمجمه حاد، آرام‌بخشی ناشی از احیا، یا بیهوشی باشد تا شدت اولیه SAH. درجه باید پس از تثبیت و پاکسازی آرام‌بخشی تعیین شود (یا با مستندسازی آرام‌بخشی).
  • گیج کردن درجه هانت-هس با مقیاس WFNS (سیستم‌های درجه‌بندی مشابه اما متمایز)؛ WFNS جزئیات نقص حرکتی و علائم موضعی را به طور صریح‌تری در بر می‌گیرد. تأیید کنید که کدام مقیاس در مقالات تحقیقاتی استفاده شده است.
  • بیش از حد تفسیر کردن درجه IV-V به عنوان بی‌فایده؛ برخی از بیماران درجه IV-V با مداخله جراحی مغز و اعصاب تهاجمی و مراقبت ICU زنده می‌مانند و بهبودی عملکردی حاصل می‌کنند. درجه پیش‌آگهی در سطح جمعیت را پیش‌بینی می‌کند اما تنوع فردی قابل توجه است؛ از اظهارات قطعی به خانواده‌ها خودداری کنید.
  • عدم تکرار ارزیابی هانت-هس پس از وخامت ناشی از خونریزی مجدد یا وازو‌اسپاسم؛ تغییر بالینی حاد ممکن است درجه را ارتقا دهد و تصمیمات مدیریتی را تغییر دهد (جراحی اضطراری در مقابل مراقبت حمایتی).
  • استفاده از درجه هانت-هس تعیین شده در بیمارستان انتقال‌گیرنده بدون ارزیابی مجدد؛ درجه می‌تواند بسته به ارزیاب و تغییرات وضعیت بالینی در طول انتقال متفاوت باشد. جراح مغز و اعصاب باید به طور مستقل درجه را در موسسه دریافت‌کننده تعیین کند.
  • نسبت دادن پیامد ضعیف به طور کامل به درجه هانت-هس بدون در نظر گرفتن متغیرهای درمانی (جراحی زودهنگام در مقابل تأخیری، مدیریت وازو‌اسپاسم، پروتکل ICU)؛ درجه پیش‌آگهی اولیه را پیش‌بینی می‌کند اما پیامد بسته به مداخلات متغیر است.

پرسش‌های متداول

تفاوت بین مقیاس درجه‌بندی هانت-هس و WFNS چیست؟

هر دو شدت SAH را درجه‌بندی می‌کنند اما از معیارهای متفاوتی استفاده می‌کنند. هانت-هس از هوشیاری (هوشیار/خواب‌آلود/کما) و وجود نقص موضعی در یک مقیاس ۵ امتیازی استفاده می‌کند. WFNS از مقیاس گلاسکو کما (GCS) و وجود نقص حرکتی در معیارهای خود استفاده می‌کند و درجه ۵ امتیازی مشابهی را ارائه می‌دهد. WFNS عینی‌تر است (GCS مستند شده) اما پیچیده‌تر است. هانت-هس ساده‌تر و از نظر تاریخی پرکاربردتر است. مطالعات تفاوت‌های جزئی در دقت پیش‌آگهی نشان می‌دهند (همبستگی ۰.۷-۰.۸ بین مقیاس‌ها)؛ پیامدها مشابه هستند. از هر کدام که استاندارد موسسه است استفاده کنید؛ مقیاس مورد استفاده در انتشارات را ذکر کنید.

آیا می‌توان درجه هانت-هس را در بیماران تحت آرام‌بخشی تعیین کرد؟

به طور قابل اعتماد خیر. اگر بیمار برای تهویه مکانیکی آرام‌بخش باشد، نمی‌توان درجه هانت-هس را به دقت تعیین کرد (سطح هوشیاری توسط آرام‌بخشی پنهان می‌شود). درجه قبل از آرام‌بخشی را در صورت موجود بودن مستند کنید؛ در غیر این صورت، 'درجه ناشناخته به دلیل آرام‌بخشی' را یادداشت کرده و برنامه‌ای برای ارزیابی مجدد پس از کاهش آرام‌بخشی تنظیم کنید. برخی مراکز از مقیاس WFNS استفاده می‌کنند (جزء GCS حتی با آرام‌بخشی طبق پروتکل معکوس معتبر است). در بیماران تحت آرام‌بخشی درجه‌ای را جعل نکنید؛ اعتبار ارزیابی مختل شده است.

آیا درجه هانت-هس پیش‌بینی می‌کند که آیا جراحی باید ارائه شود؟

درجه هانت-هس پیش‌آگهی‌دهنده است (پیامد را پیش‌بینی می‌کند) اما تصمیم جراحی را به طور خودکار تعیین نمی‌کند. بیماران درجه I-II به دلیل پیامدهای مورد انتظار عالی، به طور جهانی تحت ترمیم آنوریسم جراحی قرار می‌گیرند. درجه III: جراحی همچنان معمولاً با رضایت آگاهانه ارائه می‌شود. درجه IV-V: جراح مغز و اعصاب و خانواده در مورد کاندیداتوری بحث می‌کنند - برخی مراکز جراحی اورژانسی را به عنوان تلاش نجات‌بخش ارائه می‌دهند؛ برخی دیگر مراقبت حمایتی را با توجه به پیش‌آگهی ناامیدکننده توصیه می‌کنند. این تصمیم درجه هانت-هس را با سن بیمار، عملکرد قبل از بیماری، خواسته‌های خانواده و منابع موسسه ادغام می‌کند. درجه درمان را اطلاع‌رسانی می‌کند اما دیکته نمی‌کند.

اگر بیمار از نظر بالینی بهبود یابد، آیا درجه هانت-هس کاهش می‌یابد؟

در مطالعات پیامد منتشر شده، درجه هانت-هس معمولاً به درجه در بدو پذیرش/ارائه اولیه اشاره دارد. اگر بیمار بهبود یابد (به عنوان مثال، درجه III در بدو پذیرش پس از درمان وازو‌اسپاسم به درجه II تبدیل شود)، بهبود را مستند کنید اما درجه پذیرش اصلی برای همبستگی پیامد گزارش می‌شود. برخی مراکز درجه را در ۴۸-۷۲ ساعت یا پس از مداخله مجدداً ارزیابی می‌کنند تا تغییر فاصله را مستند کنند. همیشه زمان ارزیابی درجه را هنگام گزارش پیامد مشخص کنید.

ظاهر 'در حال مرگ' ذکر شده در درجه V به چه معناست؟

ظاهر در حال مرگ نشان‌دهنده وضعیت قریب‌الوقوع مرگ است: کما عمیق با مردمک‌های گشاد و ثابت، وضعیت دسربره، فقدان رفلکس‌های ساقه مغز، یا علائم اختلال شدید ساقه مغز. انتظار می‌رود بیمار علی‌رغم حداکثر مداخله بمیرد. به صورت بالینی برای انتقال پیش‌آگهی به تیم جراحی مغز و اعصاب و خانواده‌ها استفاده می‌شود که درجه V دارای چشم‌انداز ناامیدکننده‌ای است. با این حال، تعریف تا حدودی ذهنی است؛ در صورت تردید (بیمار در کما اما مردمک‌ها واکنش‌پذیر، رفلکس‌های ساقه مغز سالم)، با جراح مغز و اعصاب ارشد برای تعیین درجه IV در مقابل V مشورت کنید.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Hunt, W. E., Hess, R. M. (1968). Surgical risk as related to time of intervention in the repair of intracranial aneurysms. Journal of Neurosurgery, 28(1), 14-20.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.