İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

AIMS: Anormal İstemsiz Hareket Ölçeği

Ortaya koyan
National Institute of Mental Health
Yıl
1976
Tür
Clinician-rated observation
Aile
Tardive dyskinesia and antipsychotic medication side effects

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Anormal İstemsiz Hareket Ölçeği (AIMS), kronik antipsikotik ilaç maruziyetinden kaynaklanan iyatrojenik bir hareket bozukluğu olan tardif diskinezinin değerlendirilmesi için standart klinik derecelendirme ölçeğidir. 1976 yılında Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü tarafından geliştirilen 12 maddelik ölçek, yüz, ağız, uzuv ve gövde bölgelerindeki istemsiz hareketleri sistematik olarak ölçer.

AIMS, uzun süreli antipsikotik tedavi alan hastalar için zorunlu bir tarama aracıdır ve antipsikotiklerle ilişkili hareket komplikasyonlarının izlenmesi için esastır.

Yöntemin mantığı

Antipsikotik ilaçlar, özellikle eski birinci nesil ajanlar (haloperidol, flufenazin) ve yüksek etkili ajanlar, bazal gangliyondaki dopamin D2 reseptörlerini bloke ederek motor yan etkilere neden olur. Erken etkiler (saatler ila günler) akut distoni ve akatiziyi içerir; kronik maruziyetle (haftalar ila aylar) parkinsonizm gelişir; yıllarca süren tedaviyle hastaların %20-30'unda tardif diskinezi ortaya çıkar—yüz, dudaklar, dil ve uzuvlarda istemsiz koreiform, atetoid veya distonik hareketler. Tardif diskinezi tedavisi zordur ve ilaç kesildikten sonra bile sıklıkla devam eder. AIMS, bu anormal hareketlerin sistematik, tekrarlanabilir bir şekilde nicelendirilmesini sağlayarak başlangıç belgelendirmesi, ilerleme izlemi ve ilaç ayarlama kararlarını mümkün kılar. Erken teşhis, diskinezinin yerleşmesini potansiyel olarak önleyebilecek müdahaleye (doz azaltma, ilaç değişimi) olanak tanır.

Tarih

Tardif diskinezi, 1960'larda antipsikotik ilaç yan etkisi olarak tanındı (Schoenecker 1957, Faurbye ve ark. 1964). İlk tanımlayıcı anlatımlar, objektif ölçüm araçları gerektiriyordu. Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü, 1976'da kapsamlı bir NIMH kılavuzunda yayınlanan AIMS'i, istemsiz hareketlerin araştırılması ve klinik izlenmesi için standartlaştırılmış bir değerlendirme olarak geliştirdi. AIMS, NIH tarafından finanse edilen klinik araştırmalar ve FDA tarafından izlenen antipsikotik güvenlik değerlendirmeleri için zorunlu hale geldi. DSM-IV ve DSM-5, tardif diskinezi tanı tanımının bir parçası olarak AIMS kriterlerini kullanır. Modern atipik antipsikotikler (olanzapin, risperidon, aripiprazol), tipik ajanlara göre daha düşük tardif diskinezi riskine sahiptir, ancak kümülatif insidans yaşlı yetişkinlerde yılda %2-3 civarında kalmaktadır. AIMS, alternatif ölçümlerin (Dyskinesia Identification System Condensed User Scale, DISCUS) tanıtılmasına rağmen altın standart olmaya devam etmektedir.

Ne zaman kullanılır?

Antipsikotik ilaç tedavisine başlamadan önce (1 hafta içinde) başlangıç AIMS değerlendirmesi önerilir. Antipsikotik tedavi sırasında AIMS her 6-12 ayda bir tekrarlanır (FDA ve Amerikan Psikiyatri Birliği yılda en az bir kez önermektedir). Hasta istemsiz hareketler bildirdiğinde veya antipsikotik doz artışından sonra zorunludur (diskinezi daha yüksek kümülatif dozlarda daha yaygındır). 40 yaşından büyük hastalarda veya tardif diskinezi risk faktörleri olanlarda (ileri yaş, kadın cinsiyet, duygu durum bozukluğu, Afrika kökenli Amerikalı etnik köken) herhangi bir uzun süreli antipsikotik kullanımından önce esastır. Seri AIMS, ilaç ayarlamalarına rehberlik eder: iyileşme, doz azaltma/kesme olasılığını düşündürür; kötüleşme, sürekli doz optimizasyonu veya alternatif ajan düşünülmesini düşündürür.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Hareket şiddetinin sübjektif derecelendirmesi (hafif ve orta) eğitime rağmen değerlendiriciler arası değişkenliğe tabidir; videolu standardizasyon yardımcı olur ancak değişkenliği ortadan kaldırmaz.
  • Hareket sıklığını objektif olarak nicelendirmez; bazı değerlendiriciler yavaş frekanslı büyük genlikli hareketleri (daha görünür) vurgulayabilirken, diğerleri hızlı küçük genlikli titremeyi tespit edebilir. Standardizasyon eğitimi kritiktir.
  • Diş durumu maddesi (madde 12) diskinezi şiddetiyle karışır ve bağımsız olmayabilir; bazı versiyonlar bu maddeyi hariç tutar.
  • Hasta hareketleri kasıtlı olarak bastırırsa veya hafif diskinezinin farkında değilse, başlangıç hareket tespiti sınırlıdır; gönüllü bastırmadan kaçınma konusunda açık talimatlarla tekrarlanan değerlendirmeler güvenilirliği artırır.
  • Hareketlerin etiyolojisini ayırt etmez (tardif diskinezi vs. Parkinson titremesi vs. esansiyel tremor vs. serebellar ataksi); klinik öykü ve diğer nörolojik belirtiler gereklidir.
  • Orofasial bölgede en hassastır; muayene eden kişi belirli hareket görevleri sırasında (kol uzatma, parmak vuruşu) gözlem yapmazsa uzuv diskinezisi yetersiz tespit edilebilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Tardif diskinezi için altın standart değerlendirme aracı; 50 yılı aşkın klinik doğrulama ve dünya çapında kullanım.
  • Basit ikili gözleme dayalı derecelendirme (hareketleri yapmanın ötesinde hasta işbirliği gerektirmez); sübjektif şikayete veya hasta içgörüsüne dayanmaz.
  • Değerlendiriciler videolu standardizasyon yoluyla eğitildiğinde mükemmel değerlendiriciler arası güvenilirlik (ICC 0.85-0.95).
  • Diskinezi varlığına ve şiddetine duyarlı; yokluğu hafif/orta/şiddetli diskineziden etkili bir şekilde ayırır.
  • Rutin klinik bakım için pratik; 10-15 dakikalık uygulama standart klinik ziyarete uyar.
  • Fonksiyonel bozukluk gelişmeden önce diskinezinin erken tespitini sağlayarak önleyici ilaç ayarlamalarına izin verir.

Uygulama alanları

  • Antipsikotik ilaç güvenlik izlemi: Başlangıç AIMS (ilaç öncesi) ile seri AIMS (yıllık) karşılaştırılarak tardif diskinezi insidansı ve ilerlemesi izlenir; tıbbi-yasal amaçlar için ilaçla ilişkili advers olay belgelenir.
  • İlaç ayarlamalarına ilişkin klinik karar verme: AIMS skoru, antipsikotik seçimini (mümkünse atipik tercih edilir), doz optimizasyonunu (AIMS artıyorsa azaltma düşünülür) ve kesme kararlarını (fayda ile diskinezi riski karşılaştırılır) yönlendirir.
  • Tardif diskinezinin araştırma fenotiplemesi: AIMS skorları, alt tiplemeyi (orofasial baskın vs. genelleşmiş diskinezi) ve genetik ve çevresel risk faktörlerinin (yaş, cinsiyet, etnik köken, kümülatif doz, maruziyet süresi) araştırılmasını sağlar.
  • Düzenleyici güvenlik izlemi: FDA Pazarlama Sonrası Gözetim, antipsikotik güvenliğinin spontan rapor analizinde AIMS verilerini kullanır; AIMS ile belgelenmiş tardif diskinezi vakaları, ilaç etiketlemesini ve risk iletişimini bilgilendirir.
  • Klinik araştırma sonuçları: Tardif diskinezi araştırmaları, AIMS'i birincil son nokta olarak kullanır (örn. yerleşik diskinezinin tedavisinde valbenazin veya tetrabenazinin etkinliğini test etme); tedaviye bağlı AIMS değişimi ilaç etkinliğini ölçer.
  • Hasta savunuculuğu ve bilgilendirilmiş onam: AIMS, tardif diskinezi şiddetinin nicel belgelendirmesini sağlayarak hastaya gerçekçi hareket beklentileri ve tedavi faydaları/riskleri hakkında danışmanlık yapılmasını mümkün kılar.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Sakin, konforlu bir ortamda yapılandırılmış klinik gözlem. Hasta 1 dakika dinlenerek oturur; muayene eden kişi yüz, ağız ve uzuv hareketlerini gözlemler. Ardından muayene eden kişi talimat verir: (1) 'Kollarınızı öne doğru uzatın, avuç içleriniz aşağı baksın' (el/parmak diskinezisi için 10 saniye gözlemleyin); (2) 'Ağzınızı açın, dilinizi olabildiğince dışarı çıkarın' (oral-lingual hareketler için 10 saniye gözlemleyin); (3) 'Parmaklarınızın arkasını sandalyeye vurun, şöyle' (gösterir ve hastanın titreme/diskinezi için hızlı ardışık parmak vuruşlarını gözlemler). Muayene eden kişi ayrıca şunları değerlendirir: yürüyüş ve duruş (ayakta durma ve yürüme), global titreme varlığı ve hastanın anormal hareketlerin farkındalığı. Tam muayene 10-15 dakika sürer. İdeal olarak, hasta 24 saat boyunca ilaçsızken yapılır (diskinezi tespiti için en hassas yöntemdir), ancak klinik olarak zorunlu değildir.

Formül
Clinician observes patient during standardized examination assessing involuntary movements. Patient seated comfortably, observed at rest for 1 minute. Then patient instructed through series of movements: extend arms and hands forward (observe hand/finger tremor, dyskinesia); open mouth and protrude tongue (observe oral-lingual movements); tap fingers on chair rapidly (observe fingers/hands). Observation period approximately 10 minutes total including rest periods and movement tasks.
2

12 madde 0-4 (yok/minimal/hafif/orta/şiddetli) arasında derecelendirilir. (1-4) Üst ekstremite istemsiz hareketleri, alt ekstremite, dudaklar, çene (yüz bölgesi hareketleri). (5-7) Dil, lingual bölge, genel oral diskinezi. (8) Boyun, omuzlar, kalçalar/gövde hareketleri. (9) Tüm istemsiz hareketlerin global şiddet derecesi (0-4). (10) Hastanın diskinezi farkındalığı (0-4: yok/minimal/hareketlerin farkında/farkında ve endişeli/şiddetli sıkıntı). (11) Diskineziye bağlı yetersizlik (0-4: yoktan şiddetliye). (12) Diş durumu (0 = doğal dişler, 1 = takma dişler, 2 = dişsiz). Toplam AIMS skoru = 1-11 arasındaki maddelerin toplamı = 0-44 (bazıları diş maddesini hariç tutarak 0-40 kullanır). Puanlama gözlemden sonra yapılır; klinisyen, gözlemlenen hareket sıklığı ve genliğine dayanarak derecelendirmeler için yargısını kullanır.

Formül
12 items rated on 5-point scale (0 = none, 1 = minimal, 2 = mild, 3 = moderate, 4 = severe) assessing involuntary movements in: facial region, lips, jaw, tongue, upper extremities, lower extremities, neck/trunk (7 items); plus oral dyskinesia severity, global severity overall, and patient's awareness of dyskinesia (3 items); plus dental status (1 item). Total AIMS score 0-40. Higher scores indicate greater dyskinesia severity.

Sık yapılan hatalar

  • Standardizasyon eğitimi almamış farklı değerlendiriciler arasında AIMS skorlarını karşılaştırmak; eğitimsiz değerlendiriciler diskinezi şiddetini sistematik olarak fazla veya az puanlayabilir. Tüm değerlendiricilerin video tabanlı AIMS eğitim modülünü tamamladığından emin olun.
  • Hastanın diskineziyi baskılayan anti-parkinson ilaçları (benztropin, triheksifenidil) aktif olarak alırken AIMS uygulamak; geçerli bir değerlendirme için ilaç 24 saat önce kesilmelidir (ancak tüm ortamlarda pratik değildir). AIMS sırasında ilaç durumunu belgeleyin.
  • Ağız açma görevi sırasında gözlem yapmayarak orofasial hareketleri kaçırmak; dil diskinezisi (çıkıntı, istemsiz hareketler) yaygın olarak mevcuttur. Hastanın dilini tamamen dışarı çıkardığından ve muayene edenin 10+ saniye gözlemlediğinden emin olun.
  • Tüm istemsiz hareketleri, alternatif tanılar (orofasial diskinezi yerine huzursuzluğa neden olan ilaç kaynaklı akatizi; el titremesine neden olan esansiyel tremor; tikler) dikkate almadan tardif diskineziye atfetmek. AIMS tek başına etiyolojiyi belirlemez.
  • Antipsikotik başlangıcından önce başlangıç AIMS'i almamak, diskinezi insidans değerlendirmesini imkansız hale getirir. Hareket tespiti olası olmasa bile, antipsikotiğe başlayan tüm hastalarda başlangıç değerini belirleyin.
  • Stabil AIMS skorunu tardif diskinezi riskinin yokluğu olarak yorumlamak; birçok hasta yıllar içinde kademeli AIMS artışı gösterir. Trend analizi ile seri değerlendirmeler, tek bir skordan daha bilgilendiricidir.

Sık sorulan sorular

Tardif diskinezi ve akatizi arasındaki fark nedir?

Tardif diskinezi, kronik antipsikotik maruziyetinden sonra gelişen istemsiz koreiform veya distonik hareketlerdir (gözlemlenebilir orofasial/uzuv diskinezisi). Akatizi, iç huzursuzluk ve yerinde duramama hissi olup, görünür hareketle birlikte veya onsuz olabilir. AIMS, diskineziyi (gözlemlenebilir hareketler) ölçer; akatizi ayrı bir değerlendirme gerektirir (hastanın sübjektif raporu veya Akatizi Derecelendirme Ölçeği). Hastalar her ikisine de aynı anda sahip olabilir. Akatizi beta-blokerlere yanıt verebilir; diskinezi tipik olarak yanıt vermez.

Tardif diskinezi iyileşebilir veya düzelebilir mi?

Erken tardif diskinezi (<2 yıl başlangıç), doz azaltma veya antipsikotik kesilmesiyle kısmen düzelebilir (%30-50 iyileşme). Yerleşik tardif diskinezi (>2 yıl), ilaç değişikliklerine rağmen sıklıkla devam eder ancak yıllar içinde yavaşça iyileşebilir. Yakın zamanda FDA onaylı ilaçlar (valbenazin, tetrabenazin) yerleşik diskineziyi tedavi eder; bu ajanlarla hastaların yaklaşık %40-50'si ≥%25 AIMS azalması elde eder. Genç hastalar ve tedavi başlangıcında daha kısa diskinezi süresi, daha iyi tedavi yanıtını öngörür.

AIMS ne sıklıkla tekrarlanmalıdır?

FDA ve profesyonel kılavuzlar, başlangıç AIMS'i (antipsikotik başlangıcından önce/1 hafta içinde) ve tedavi sırasında her 6-12 ayda bir tekrarlanmasını önermektedir. Yüksek riskli hastalar (yaş >40, daha önce diskinezi, Afrika kökenli Amerikalı, kadın) daha sık değerlendirme (her 3-6 ayda bir) gerektirir. Hasta istemsiz hareketlerin sübjektif farkındalığını geliştirirse veya antipsikotik dozu artırılırsa hemen tekrarlayın. Klinik diskinezi tedavi araştırmalarında daha sık değerlendirme (aylık) uygundur.

Hangi AIMS skoru 'tardif diskinezi' teşkil eder?

Tek bir kesme skoru yoktur. Tanı kriterleri şunları gerektirir: (a) herhangi bir bölgede mevcut AIMS skoru >4 (≥2 madde ≥2 puan, VEYA ≥1 madde ≥3 puan). ARTI (b) ≥3 ay antipsikotik maruziyeti VEYA ≥1 ay maruziyet ve yakın zamanda doz değişikliği. ARTI (c) diskinezinin diğer tıbbi durumlara atfedilememesi (hipertiroidizm, hipoglisemi, inme). Tedavi öncesi başlangıç AIMS'i başlangıç değerini belirler; sonraki artış antipsikotik kaynaklı diskineziyi düşündürür. Bazı hastalar başlangıçta >4 puan alır (idiyopatik hareketler); dikkatli başlangıç değerlendirmesi esastır.

AIMS diğer hareket bozukluklarını değerlendirir mi?

AIMS, istemsiz diskinetik hareketleri (orofasial ve uzuv diskinezisi) özel olarak ölçer. Parkinsonizmi (bradikinezi, rijidite, istirahat tremoru) ölçmez—bu, Ekstrapiramidal Semptom Derecelendirme Ölçeği (ESRS) veya Birleşik Parkinson Hastalığı Derecelendirme Ölçeği (UPDRS) aracılığıyla ayrı olarak değerlendirilir. Akatiziyi (sübjektif huzursuzluk) ölçmez—bu, sübjektif rapor veya Akatizi Derecelendirme Ölçeği aracılığıyla değerlendirilir. AIMS, tamamen gözlemlenebilir istemsiz koreiform/atetoid hareketleri ölçer.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. National Institute of Mental Health (1976). Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS). In: Rockland, L. H., Schooler, N. R., & Levine, J. (Eds.), Drug Treatment of Mental Disorders. New York: Raven Press.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.