İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Tek Kişilik Deneysel Desen

Ortaya koyan
Murray Sidman (foundational tactics); B. F. Skinner (applied behavior analysis lineage)
Yıl
1960s (Sidman 1960; formal applied codification by Kazdin and Baer in 1970s–1980s)
Tür
Experimental research design
Aile
Experimental design

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Tek kişilik deneysel desen (TKDD), katılımcıyı kendi kontrolü olarak kullanarak, temel çizgi ve müdahale evreleri boyunca tek bir bireyin (veya az sayıda bireyin) ölçümlerini tekrarlayarak deneysel kontrolü kurar.

Grupları karşılaştırmak yerine, zaman içinde farklı koşullar altında katılımcının kendi davranışını karşılaştırır. Uygulamalı davranış analizi, özel eğitim, rehabilitasyon ve klinik psikolojide yaygın olarak kullanılan TKDD, grup desenlerinin pratik olmadığı küçük veya benzersiz örneklemlerden nedensel çıkarım yapılmasına olanak tanır.

Yöntemin mantığı

Disleksi sorunu yaşayan belirli bir çocuğa yeni bir okuma müdahalesinin yardımcı olup olmadığını bilmek istediğinizi hayal edin. Yüzlerce çocuk bulamazsınız, ancak o tek çocuğun okuma doğruluğunu haftalarca her gün ölçebilirsiniz; önce müdahale olmadan (temel çizgi), sonra müdahale ile (tedavi) ve belki tekrar geri dönerek. Koşullar her değiştiğinde davranış değişirse, müdahalenin değişikliğe neden olduğuna dair kanıt, aynı kişi içinde tekrarlama yoluyla birikir. TKDD, analizin birimini grup yerine birey yapar ve kişi içindeki değişkenliği birincil deneysel kanıt kaynağı olarak ele alır.

Tarih

TKDD'nin entelektüel temelleri, pekiştirme programları altında bireysel organizmaları inceleyen B. F. Skinner'ın öncülük ettiği edimsel koşullanma geleneğinde yatmaktadır. Murray Sidman'ın 1960 tarihli Tactics of Scientific Research adlı kitabı, psikolojide deneysel çıkarımın temeli olarak birey içi tekrarlama mantığını formüle etmiştir. Donald Baer, Montrose Wolf ve Todd Risley'nin Uygulamalı Davranış Analizi Dergisi'ndeki dönüm noktası niteliğindeki 1968 tarihli makalesi, uygulamalı davranış analizini bir disiplin olarak kurmuş ve tek kişilik metodolojiyi birincil araştırma aracı olarak kodlamıştır. Alan Kazdin'in 1982 tarihli el kitabı, bugün hala standart olan desen seçeneklerini, ölçüm gereksinimlerini ve analitik gelenekleri sistemleştirmiştir.

Ne zaman kullanılır?

Deneysel kanıt gerektiğinde TKDD kullanın; bireysel veya çok az sayıda birey üzerindeki bir müdahalenin etkisi hakkında - örneğin, nadir bir engeli olan bir öğrenci, benzersiz bir klinik profili olan bir hasta veya grup tasarımları için çok küçük bir katılımcı havuzu. Etik veya lojistik kısıtlamaların bir kontrol grubundan tedaviyi esirgemeyi engellediği ve iyi tanımlanmış bir davranışın zaman içinde sık sık tekrarlanan ölçümünün mümkün olduğu durumlarda uygundur. Araştırma sorusu nüfus düzeyindeki yaygınlığı veya ortalama etkileriyle ilgili olduğunda, hedef davranışın tekrarlı ve objektif olarak ölçülemediği durumlarda, geri dönüş veya geri döndürülemez tedavi etkilerinin temel çizgiye anlamlı bir dönüşü engellemesi durumunda veya hedefin bireysel düzeyde işlevsel analiz yerine norm referanslı karşılaştırma olduğu durumlarda TKDD KULLANMAYIN.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Bulgular çalışılan bireye (veya bireylere) özgüdür; tek bir çalışmadan bir popülasyona istatistiksel genelleme garanti edilmez.
  • Açıkça operasyonelleştirilmiş hedef davranışın sık, tekrarlı, objektif ölçümünü gerektirir - açık davranışlar için mümkün, içsel durumlar için daha zordur.
  • Geri çekme desenleri, müdahalenin geri alınamayan bir beceri öğrettiği durumlarda uygun değildir (örneğin, beceri kazanımı), bu da temel çizgiye dönüş evresini mantıksız veya etik dışı hale getirir.
  • Görsel analiz doğası gereği özneldir; evre değişikliği sonuçları üzerindeki derecelendiriciler arası anlaşma her zaman yüksek değildir ve nicel etki büyüklüğü ekleri yetersiz kullanılmaktadır.
  • Hızla değişen koşullar arasındaki (alternatif tedaviler desenlerinde) taşıma etkileri sonuçları karıştırabilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Grup tasarımlarının imkansız veya etik olmadığı çok küçük veya benzersiz örneklemlerden nedensel çıkarım yapılmasına olanak tanır.
  • Katılımcı kendi kontrolü olarak hizmet eder, bireyler arası değişkenliği ortadan kaldırır ve bireysel değişikliği şeffaf hale getirir.
  • Sürekli toplanan veriler, davranış değişikliğinin zamansal dinamiklerini ortaya çıkarır - sadece ön ve son anlık görüntüler değil.
  • Esnek: çoklu desen varyantları (AB, ABA, ABAB, çoklu temel çizgi, alternatif tedaviler) çeşitli araştırma sorularına ve etik kısıtlamalara uyum sağlar.
  • Katılımcılar, ortamlar ve davranışlar arasında tekrarlama, meta-analitik yakınsamaya benzer kümülatif bir kanıt tabanı oluşturur.

Uygulama alanları

  • Özel eğitim ortamlarında otizm spektrum bozukluğu, zihinsel engellilik veya DEHB olan bireyler için davranışsal müdahalelerin değerlendirilmesi.
  • Klinik ortamlarda edinilmiş beyin hasarı, felç veya motor bozuklukları olan hastalar için rehabilitasyon protokollerinin değerlendirilmesi.
  • Grup ortalamasından belirgin şekilde farklı ihtiyaçları olan bireysel öğrenciler için öğretim prosedürlerinin veya sınıf yönetimi stratejilerinin test edilmesi.
  • Nüfus düzeyinde Rastgele Kontrollü Çalışmaların (RCT) pratik olmadığı nadir durumlar için farmakolojik veya davranışsal tedavilerin araştırılması.
  • Ölçeklendirmeden önce bireysel düzeyde teknoloji tabanlı veya uygulama destekli kendi kendine yönetim programlarının değerlendirilmesi.
  • Bireyler ve ortamlar arasında sistematik tekrarlama yoluyla yeni müdahaleler için kanıt tabanının oluşturulması.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Herhangi bir müdahale tanıtılmadan önce araştırmacı, hedef davranışın doğal veya manipüle edilmemiş koşullar altında tekrarlanan ölçümlerini toplar. Bu temel çizgi evresi (tipik olarak A olarak etiketlenir), tedavi olmadan katılımcının performansını gösteren kararlı, öngörülebilir bir örüntü oluşturur. Bir temel çizgi kararlı (düşük değişkenlikli) veya beklenen tedavi etkisinin tersi yönde eğilimli olmalıdır; kararsız bir temel çizgi nedensel yorumlamayı zayıflatır.

2

Müdahale veya bağımsız değişken tanıtılır (B evresi) ve aynı hedef davranış aynı sıklıkta ölçülmeye devam eder. A ve B evreleri arasındaki seviyedeki (ortalama), eğilimdeki (eğimin yönü) ve değişkenlikteki değişim, bir etkinin birincil kanıtını oluşturur. Daha karmaşık desenler ek evreler (temel çizgiye dönüş, ikinci müdahale) veya katılımcılar, ortamlar veya davranışlar arasında eşzamanlı temel çizgiler ekler.

3

Veriler bir zaman serisi grafiğine çizilir ve analizin birincil yöntemi görsel incelemedir. Analistler evre içi veri özelliklerini (seviye, eğilim, değişkenlik) ve evreler arası veri özelliklerini (seviyedeki değişim, eğilimdeki değişim, bitişik evreler arasındaki örtüşme) incelerler. Evreler arasındaki düşük veri örtüşmesi ve ani, tutarlı evre değişimleri, işlevsel bir ilişkinin kanıtı olarak kabul edilir. Tüm çiftlerin örtüşmemesi (NAP) veya Tau-U gibi etki büyüklüğü indeksleri görsel analizi destekler.

4

TKDD'de deneysel kontrol tekrara dayanır. Bir geri çekme deseninde, müdahale geri çekilir ve yeniden tanıtılır; çoklu temel çizgi deseninde, müdahale farklı temel çizgiler arasında kademeli olarak uygulanır. Bir evre değişikliğiyle çakışan bir davranış değişikliğinin her gösterimi bir tekrardır. Aynı etkinin bir çalışma içinde üç veya daha fazla tekrarı, birey içi tekrarlama mantığına uygun olarak nedensel bir ilişki hakkında ikna edici kanıt oluşturur.

5

Araştırmacı, bağımsız değişken (müdahale) ve bağımlı değişken (hedef davranış) arasında işlevsel bir ilişki olup olmadığına dair sonuçlar çıkarır ve değişikliğin büyüklüğünün sosyal veya klinik önemini değerlendirir. Dış geçerlilik, bir örneklemden istatistiksel çıkarımla değil, literatürdeki çalışmalar boyunca sistematik tekrarlamayla sağlanır.

Sık yapılan hatalar

  • Temel çizgide çok az veri noktası: üç ila beş veri noktasından az bir temel çizgi, karşı-olgusalı tahmin etmek için yetersiz bir temel sağlar; müdahale tanıtılmadan önce örüntü netleşene kadar toplayın.
  • Birden fazla değişkeni aynı anda değiştirmek: birden fazla bileşenin eş zamanlı olarak tanıtılması, değişikliğin herhangi bir tek unsura atfedilmesini imkansız hale getirir - bir seferde bir koşulu değiştirin.
  • Temel çizgideki eğilimi göz ardı etmek: beklenen tedavi etkisinin yönünde zaten eğilimli olan bir temel çizgi, sonraki herhangi bir iyileşmenin yorumlanamaz olduğu anlamına gelir; devam etmeden önce eğilimi stabilize edin veya hesaba katın.
  • Yalnızca görsel analize aşırı güvenmek: standartlaştırılmış görsel analiz kriterlerinde eğitim alın ve nesnelliği artırmak için en az bir doğrulanmış örtüşmeme istatistiği (NAP, Tau-U, PND) ile destekleyin.
  • Geri döndürülemez sonuçlara geri çekme desenini yanlış uygulamak: beceri kazanımı (örneğin, okumayı öğrenme) geri alınamaz; bunun yerine çoklu temel çizgi deseni kullanın.

Sık sorulan sorular

Tek kişilik desen 'gerçek' deneysel araştırma mıdır, yoksa sadece bir vaka çalışması mıdır?

Deneyseldir. Bir vaka çalışması olanı tanımlar; tek kişilik deneysel desen aktif olarak bir bağımsız değişkeni manipüle eder ve aynı katılımcı içinde evre değişikliklerinin tekrarlanması yoluyla karıştırıcıları kontrol eder. Nedensel çıkarım mantığı grup tasarımlarından farklıdır (bireyler arası tekrarlama yerine birey içi tekrarlamaya dayanır) ancak tasarım koşulları karşılandığında yine de titizdir.

Her evrede kaç veri noktasına ihtiyacım var?

Genel kılavuz, evre başına minimum üç ila beş veri noktasıdır, ancak daha fazlası her zaman tercih edilir. Kriter sabit bir sayı değil, kararlılıktır: evreleri değiştirmeden önce örüntü öngörülebilir hale gelene kadar (kararlı seviye, net eğilim veya kabul edilebilir değişkenlik) veri toplayın. Sadece bir veya iki temel çizgi noktasından sonra müdahaleyi tanıtmak için acele etmek nedensel yorumlamayı zayıflatır.

Neden geri çekme (ABA/ABAB) deseni yerine çoklu temel çizgi desenini kullanmalıyım?

Müdahale etkisinin geri döndürülemez olması muhtemel olduğunda (örneğin, beceri kazanımı), tedaviyi geri çekmenin etik olmayacağı veya bir geri çekmenin gerçek terapötik kazanımları ortadan kaldıracağı durumlarda çoklu temel çizgi deseni kullanın. Bir geri çekme deseni, müdahale kaldırıldığında hedef davranışın temel çizgiye doğru geri dönmesinin beklendiği durumlarda en uygunudur - tipik olarak öğrenilmiş becerilerden ziyade çevresel koşullar tarafından sürdürülen edimsel davranışlar.

Tek kişilik verilerle istatistik kullanabilir miyim, yoksa görsel analiz yeterli mi?

Görsel analiz birincil ve geleneksel yöntemdir, ancak nicel ekler teşvik edilir. Örtüşmeme İstatistikleri (NAP), Tau-U veya Örtüşmeyen Veri Yüzdesi (PND) gibi örtüşmeme istatistikleri, nesnel bir etki büyüklüğü indeksi sağlar ve zaman serisi grafiklerine aşina olmayan izleyicilerle iletişime yardımcı olur. Veriler ve desenler gerektirdiğinde çok düzeyli modelleme ve rastgeleleştirme testleri de uygulanabilir.

Sadece bir veya birkaç katılımcının olduğu bir çalışmadan dış geçerliliği nasıl oluştururum?

TKDD'de dış geçerlilik, çalışmalar boyunca sistematik tekrarlama yoluyla oluşturulur - aynı çalışma içinde birden fazla katılımcı boyunca kendi tekrarlamanız (doğrudan tekrarlama) ve farklı ortamlar, popülasyonlar ve araştırmacılar boyunca sonraki çalışmalar (sistematik tekrarlama). Tek bir çalışma dış geçerliliği oluşturmaz; tekrarlanan çalışmaların bir bütünü oluşturur. Bu, grup tasarımı literatürleri için meta-analizin rolüne benzer.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Kazdin, A. E. (1982). Single-Case Research Designs: Methods for Clinical and Applied Settings. Oxford University Press.

    ISBN: 978-0195030440
    Kopyalandı.
  2. Sidman, M. (1960). Tactics of Scientific Research: Evaluating Experimental Data in Psychology. Basic Books.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.