Prospective and Retrospective Memory Questionnaire (İleriye Dönük ve Geriye Dönük Bellek Anketi)
- Ortaya koyan
- John Crawford
- Yıl
- 2003
- Tür
- Self-report questionnaire of prospective and retrospective memory complaints
- Aile
- memory assessment self-report
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Prospective and Retrospective Memory Questionnaire (PRMQ) (İleriye Dönük ve Geriye Dönük Bellek Anketi), gelecekte bir şeyler yapmayı hatırlama (ileri dönük bellek) ve geçmiş olayları ve bilgileri hatırlama (geriye dönük bellek) olmak üzere iki farklı bellek alanındaki öznel bellek şikayetlerini ölçmek için tasarlanmış 16 maddelik bir öz-bildirim aracıdır. 2003 yılında Edinburgh Üniversitesi'ndeki Crawford ve meslektaşları tarafından geliştirilen PRMQ, hem klinik hem de klinik dışı popülasyonlarda günlük bellek unutkanlıklarını ve bunların işlevsel refah üzerindeki etkisini değerlendirmek için kısa, doğrulanmış bir araç sağlar.
Yöntemin mantığı
PRMQ, iki temel bellek süreci arasında ayrım yapar: ertelenmiş niyet yürütmeyi içeren ileriye dönük bellek (ilaç almayı, randevuya katılmayı hatırlama) ve geçmiş bilgileri hatırlamayı içeren geriye dönük bellek (isimleri, tarihleri, konuşmaları hatırlama). Bu bellek türleri kısmen farklı nöral sistemlere dayanır ve yaş, stres ve nörolojik hastalıklardan farklı şekilde etkilenir. Her iki alanı da ölçerek PRMQ, yalnızca geriye dönük belleği değerlendiren araçlardan daha geniş bir günlük bellek işlevi resmi yakalar.
Tarih
PRMQ, Edinburgh Üniversitesi'nde Crawford, Smith, Maylor, Della Sala ve Logie tarafından geliştirilmiş ve 2003 yılında Memory dergisinde yayımlanmıştır. Orijinal çalışma, yaş gruplarına göre 1.000'den fazla klinik dışı katılımcıda normatif veriler oluşturmuş ve iyi güvenilirlik ve geçerlilik göstermiştir. İleriye dönük ve geriye dönük bellek şikayetleri arasındaki ayrım, belleği çok yönlü bir sistem olarak gören çağdaş bilişsel nörobilim anlayışını yansıtmaktadır. PRMQ o zamandan beri 20'den fazla dile çevrilmiş ve dünya çapında gerontoloji, nöropsikoloji ve iş sağlığı araştırmalarında benimsenmiştir.
Ne zaman kullanılır?
PRMQ, birinci basamak sağlık hizmetleri, geriatri klinikleri, nöropsikoloji, iş sağlığı ve araştırma bağlamlarında öznel bellek şikayetlerini değerlendirmek için uygundur. Hastaların işlevsel endişelerini ve belleğin günlük aktiviteler üzerindeki etkisini anlamak için kullanışlıdır. PRMQ, klinisyenlerin resmi nöropsikolojik testin gerekip gerekmediğine karar vermelerine yardımcı olabilir ve zamanla öznel bellek ile ilgili sıkıntıyı izleyebilir. Ancak, PRMQ demans, hafif bilişsel bozukluk veya diğer bellek bozuklukları için tanı koydurucu değildir ve nesnel testler ve klinik yargı ile entegre edilmelidir.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Nesnel bellek testleriyle zayıf korelasyon — yüksek PRMQ puanları mutlaka bilişsel bozukluğu göstermez; araç, nesnel bellek yeteneğinden ziyade öznel şikayet yükünü ölçer.
- Ruh hali ve durumsal faktörlere duyarlı — depresyon, anksiyete, stres, yorgunluk ve yaşam değişiklikleri, gerçek bellek yeteneğinden bağımsız olarak PRMQ puanlarını önemli ölçüde şişirir.
- Tanı koydurucu değil — PRMQ, demans veya bellek bozukluklarını teşhis etmez; yalnızca bir tarama veya tanımlayıcı araçtır.
- Sınırlı boylamsal veri — MMSE gibi araçlara kıyasla bilişsel gerileme veya demans dönüşümünün bir öngörücüsü olarak PRMQ değişimini inceleyen daha az yayınlanmış çalışma.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- İleriye dönük ve geriye dönük belleğin ayrı ölçümü — yalnızca geriye dönük belleği ölçen araçlardan daha incelikli bir değerlendirme sağlayarak iki temel bellek türünü ayırır.
- Kısa ve öz-bildirimli — 5-10 dakika sürer; klinisyen eğitimi gerektirmez; klinik ortamlarda veya uzaktan tamamlanabilir.
- Güçlü psikometrik özellikler — iyi iç tutarlılık (α ≈ 0.80), test-tekrar test güvenirliği (r ≈ 0.75–0.80) ve yaş grupları ile klinik popülasyonlarda geçerlilik.
- İşlevsel etkiyi yakalar — günlük aktivitelerle ilgili günlük bellek deneyimini vurgular (randevuları hatırlama, konuşmaları unutma).
Uygulama alanları
- Birinci basamak sağlık hizmetlerinde bellek şikayeti değerlendirmesi: Bir pratisyen hekim, bellek şikayetleri olan 68 yaşındaki bir hastayı değerlendirir. PRMQ toplam puanı 52'dir (yükselmiş), ileriye dönük bellek alt ölçeği (23) ve geriye dönük bellek alt ölçeği (22) yüksektir. MMSE normaldir, ancak hasta ilaç almayı hatırlamakta ve konuşmaları sürdürmekte zorluk yaşadığını bildirir. Resmi nöropsikolojiye sevk ve stratejiler (hatırlatıcılar, uyum yardımcıları) tartışması takip eder.
- Yaşlanan kohort karakterizasyonu: Boylamsal bir yaşlanma çalışması, 65 yaş üstü 200 toplumda yaşayan yetişkine her 2 yılda bir PRMQ uygular. Temel PRMQ puanı ve ileriye dönük bellek alt ölçeği, 5 yıllık takip süresince resmi testlerde nesnel bellek gerileme hızını öngörür.
- Mesleki bilişsel değerlendirme: Bir iş sağlığı hizmeti, stres veya vardiyalı çalışmaya maruz kalan işçilerde öznel bellek şikayetlerini değerlendirmek için PRMQ kullanır. Yükselmiş PRMQ puanları, uyku yoksunluğu, stres veya yorgunluk araştırmasını tetikler; müdahaleler (uyku hijyeni, stres yönetimi) buna göre uyarlanır.
- Nörodejeneratif hastalık takibi: Bir nörolog, hafif bilişsel bozukluğu olan hastalarda rutin takipte PRMQ'yu kullanır. Yıl bazında PRMQ değişimi (nesnel testlerle birlikte), ilerlemeyi izlemeye ve prognoz tartışmalarını bilgilendirmeye yardımcı olur.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
PRMQ, katılımcılar tarafından bağımsız olarak (kağıt veya dijital formatta) doldurulan 16 maddelik bir öz-bildirim anketidir. Sekiz madde ileriye dönük bellek başarısızlıklarını (örneğin, 'Bir şey yapmaya karar verip sonra yapmayı unutuyor musunuz?') ve sekiz madde geriye dönük bellek başarısızlıklarını (örneğin, 'Eşyalarınızı nereye koyduğunuzu unutuyor musunuz?') değerlendirir. Katılımcılar, her bir başarısızlığın sıklığını 1 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) arasında değişen 5'li Likert ölçeğinde derecelendirir. Tamamlanması genellikle 5-10 dakika sürer.
PRMQ toplam puanı, 16 maddenin tümünün toplanmasıyla elde edilir ve 16 ile 80 arasında bir aralık sunar. Ek olarak, ayrı alt ölçek puanları hesaplanır: İleriye Dönük Bellek Alt Ölçeği (8 madde, 8-40 aralığı) ve Geriye Dönük Bellek Alt Ölçeği (8 madde, 8-40 aralığı). Daha yüksek puanlar, daha sık öznel bellek şikayetlerini gösterir. Klinik dışı yetişkin örneklemlerinde ortalama puanlar tipik olarak 30 ila 45 arasında değişir.
PRMQ puanları sürekli ölçümler olarak yorumlanır. Demans veya patoloji için kategorik kesme noktaları yoktur. 40 veya daha yüksek bir puan, normatif verilere göre yükselmiş öznel bellek şikayetlerini gösterir. Ancak, PRMQ puanları nesnel bellek test performansıyla yalnızca orta derecede ilişkilidir; PRMQ, tanısal durumu değil, öznel yükü ve günlük deneyimi yansıtır. Yükselmiş PRMQ puanları gerçek bilişsel bozukluğu, stresi, ruh hali bozukluğunu veya normal bellek unutkanlıklarına karşı sadece artmış öz-farkındalığı gösterebilir.
Sık yapılan hatalar
- Yükselmiş PRMQ puanlarının bilişsel bozukluk kanıtı olarak aşırı yorumlanması — yüksek puanlar, patolojik bellek kaybı yerine normal stresi, uyku yoksunluğunu, depresyonu veya dikkat yorgunluğunu yansıtabilir.
- İleriye dönük ve geriye dönük bellek şikayetlerini ayırt edememe — her bellek türünün farklı nöral ve işlevsel temelleri dikkate alınmadan yükselmiş alt ölçek puanlarının yorumlanması.
- PRMQ'nun nesnel bellek testinin yerine kullanılması — öznel şikayetler, resmi nöropsikolojik değerlendirme ile doğrulanmayı gerektirir.
- Ruh hali ve yaşam bağlamının göz ardı edilmesi — depresyon, anksiyete, stres, uyku ve bellek şikayeti bildirimini önemli ölçüde etkileyen diğer faktörlerin değerlendirilmemesi.
Sık sorulan sorular
PRMQ'da ileriye dönük ve geriye dönük bellek arasındaki fark nedir?
İleriye dönük bellek (PRMQ alt ölçeği 1), gelecekte bir şeyler yapmayı hatırlamayı (randevuyu hatırlama, ilaç alma) içerir. Geriye dönük bellek (PRMQ alt ölçeği 2), geçmiş bilgileri hatırlamayı (isimler, konuşmalar, eşyalarınızı nereye koyduğunuz) içerir. Her ikisi de PRMQ'da ayrı ayrı değerlendirilir ve klinisyenlerin hangi bellek türünün daha sorunlu olduğunu belirlemelerine olanak tanır.
Bir hasta PRMQ'da yüksek puan alır ancak normal nesnel bellek testlerine sahipse, bu ne anlama gelir?
Öznel şikayetler (PRMQ) ile nesnel test performansı arasındaki tutarsızlık yaygındır ve genellikle gerçek bellek bozukluğundan ziyade ruh halini (depresyon, anksiyete), stresi, uyku yoksunluğunu veya dikkat yorgunluğunu yansıtır. Ancak, erken bilişsel gerilemesi olan bazı hastalar, nesnel eksiklikler ortaya çıkmadan önce yüksek öznel şikayetler bildirir. Ruh hali ve stresin değerlendirilmesi esastır; endişe devam ederse, 6-12 ay içinde tekrar test yapılmalıdır.
PRMQ hafif bilişsel bozukluk veya demans tanısı koymak için kullanılabilir mi?
Hayır. PRMQ öznel bir şikayet aracıdır ve bilişsel bozuklukları teşhis edemez. Tanı, kapsamlı bilişsel değerlendirme, klinik değerlendirme, görüntüleme, biyobelirteçler ve işlevsel değerlendirme gerektirir. Ancak, PRMQ daha geniş bir bilişsel incelemenin bir bileşeni olabilir.
Hangi PRMQ puanı resmi nöropsikoloji için sevk edilmesini gerektirmelidir?
Kesin bir kesme noktası yoktur. 40+ PRMQ puanı, normatif verilere göre yüksektir ve özellikle işlevsel gerileme veya klinik görüşmede endişe eşlik ediyorsa, resmi testlerin değerlendirilmesini gerektirebilir. PRMQ'yu her zaman klinik yargı, ruh hali değerlendirmesi ve işlevsel geçmiş ile entegre edin.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Crawford, J. R., Smith, G., Maylor, E. A., Della Sala, S., & Logie, R. H. (2003). The Prospective and Retrospective Memory Questionnaire (PRMQ): Normative data and latent structure in a large non-clinical sample. Memory, 11(3), 261-275.
DOI kaynağını açKopyalandı.Smith, G., Della Sala, S., Logie, R. H., & Maylor, E. A. (2000). Prospective and retrospective memory in normal ageing and dementia: A questionnaire study. Memory, 8(5), 311-321.
DOI kaynağını açKopyalandı.Kliegel, M., Ramuschkat, G., & Martin, M. (2010). Complex prospective memory in younger and older adults: Does the delay of the intended action make a difference? International Journal of Psychology, 45(3), 210-217.
Yayın kaynağını açKopyalandı.