İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Fenomenoloji — Fenomenolojik Araştırma

Ortaya koyan
Edmund Husserl (transcendental); Martin Heidegger (hermeneutic)
Yıl
Early 20th century (Husserl ~1900–1913; Heidegger ~1927)
Tür
Qualitative research approach

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Fenomenoloji, katılımcıların belirli bir deneyimi nasıl yaşadıklarını ve bu deneyimden nasıl anlam çıkardıklarını inceleyen nitel bir araştırma yaklaşımıdır.

Edmund Husserl'in felsefesinden kök alan ve Martin Heidegger tarafından genişletilen bu yaklaşım, sonuçları ölçmek veya tahmin etmek yerine yaşanmış deneyimin özsel yapısını ortaya çıkarmayı amaçlar. En yaygın uygulanan iki varyantı, evrensel özleri arayan Husserl'in transandantal fenomenolojisi ve bağlam içindeki yorumlamayı vurgulayan Heidegger'in hermeneutik fenomenolojisidir.

Yöntemin mantığı

Üniversiteye ilk kez giden bir öğrenci olmanın gerçekte nasıl bir his olduğunu anlamak istediğinizi hayal edin — anket ortalamalarını değil, deneyimin dokusunu. Fenomenoloji, katılımcılardan yaşanmış deneyimlerini zengin ayrıntılarla anlatmalarını ister, ardından bu tanımları sistematik olarak inceleyerek o deneyimi o yapan temel özellikleri ortaya çıkarır. Araştırmacı, katılımcıların bakış açılarının mümkün olduğunca net bir şekilde ortaya çıkabilmesi için kendi varsayımlarını geçici olarak bir kenara bırakır; bu uygulamaya epoché denir.

Tarih

Fenomenoloji felsefesi, 20. yüzyılın başlarında Edmund Husserl tarafından kurulmuş olup, 1913 tarihli Fikirler: Saf Fenomenolojiye Genel Giriş adlı eseri epoché ve eidetic indirgeme yöntemini ortaya koymuştur. Martin Heidegger, 1927 tarihli Varlık ve Zaman'da geleneği yorumlayıcı, hermeneutik bir yönelime doğru genişletmiştir. Hans-Georg Gadamer, hermeneutik dalı daha da geliştirmiştir. Sosyal bilim araştırmalarında Amedeo Giorgi, 1970'lerde Husserlci fenomenolojiyi ampirik bir yönteme uyarlamış ve Clark Moustakas, 1994 tarihli çok atıf alan el kitabında transandantal fenomenolojik araştırma yöntemlerini sistemleştirmiştir.

Ne zaman kullanılır?

Fenomenoloji, araştırma sorusu insanların belirli bir fenomeni nasıl deneyimlediğini veya bu fenomenden nasıl anlam çıkardığını sorduğunda — özellikle bu fenomen karmaşık, öznel veya henüz iyi anlaşılmamış olduğunda — uygundur. Sağlık bilimleri, eğitim, psikoloji ve sosyal bilimler gibi disiplinlerde keşifsel ve betimsel amaçlara hizmet eder. Yöntem, fenomenle doğrudan yaşanmış deneyimi olan katılımcılarla yapılan derinlemesine görüşmelerden veya odak gruplarından elde edilen metin verileri gerektirir. Minimum yaklaşık 5 katılımcı çalışılabilir, 5-25 tipiktir; örneklem 10'un oldukça altına düşerse, analiz özsel yapıları belirlemek için gereken kavramsal doygunluğa ulaşamayabilir ve bir vaka çalışması tasarımı daha uygun olabilir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Bulgular belirli bir deneyimi bağlam içinde tanımlar ve istatistiksel olarak bir popülasyona genellenemez.
  • Özsel yapıları ortaya çıkarmak için minimum uygulanabilir bir örneklem gerektirir (tipik olarak en az 5, ideal olarak 10 veya daha fazla katılımcı).
  • Araştırmacının varsayımları paranteze alma ve hassas, açık uçlu görüşmeler yapma becerisine yüksek derecede bağlıdır.
  • Analiz zaman yoğundur; tek bir çalışma yüzlerce sayfa transkript içerebilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Anketlerin yakalayamayacağı, deneyimin yaşanmış, birinci şahıs dokusunu derinlemesine ortaya çıkarır.
  • Disiplinler arasında esnektir — sağlık bilimleri, eğitim, psikoloji ve sosyal araştırmalarda yaygın olarak kullanılır.
  • Paranteze alma disiplini, araştırmacının etkisini gizli yerine açık ve yönetilebilir kılar.
  • Öznel veya iyi anlaşılmamış fenomenler hakkındaki keşifsel sorular için uygundur.

Uygulama alanları

  • Kronik hastalığı yöneten veya sağlık sisteminde gezinirken hastaların yaşanmış deneyimlerini keşfetme.
  • Öğrencilerin geçişleri deneyimleme biçimlerini anlama — üniversiteye başlama, yurt dışında eğitim görme veya yeni bir disiplin öğrenme.
  • Öğretmenlerin, sosyal hizmet uzmanlarının veya danışmanların mesleki uygulamalarına yükledikleri anlamı araştırma.
  • Öznel anlamın araştırma odağı olduğu yas, travma, iyileşme veya diğer derinlemesine kişisel yaşam olaylarını inceleme.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Veriler toplanmadan önce, araştırmacı fenomenle ilgili kendi ön varsayımlarını, teorilerini ve beklentilerini belirler ve bir kenara ayırır (paranteze alır) — Husserl'in epoché olarak adlandırdığı bir uygulama. Bu paranteze alma işlemi, araştırmacının ön yargılarının katılımcıların anlatımlarını çarpıtmasını önlemek için çalışma boyunca belgelenir ve sürdürülür.

2

Genellikle incelenen fenomenle doğrudan deneyimi olan 5-25 katılımcıyla yapılan derinlemesine bireysel görüşmeler veya odak grupları aracılığıyla, yaşanmış deneyimin zengin, birinci şahıs anlatımları toplanır. Açık uçlu sorular, katılımcıları araştırmacının hipotezlerini doğrulamak yerine deneyimlerini kendi kelimeleriyle anlatmaya davet eder.

3

Görüşme transkriptleri dikkatlice okunur ve iki tamamlayıcı analitik adıma tabi tutulur: betimsel analiz (verilerde görünen anlamlı ifadeleri ve anlam birimlerini belirleme) ve yorumlayıcı analiz (anlam birimlerini deneyimin özünü yakalayan temalara kümeleme). Husserlci yaklaşımlarda odak betimlemeye yakın kalır; Heideggerci yaklaşımlarda araştırmacı, metnin anlamını daha geniş bağlamında aktif olarak yorumlar.

4

Belirlenen temalar, katılımcılar arasında paylaşılan deneyimin özsel yapısının kalın, tutarlı bir anlatımı olan bir bileşik betimlemeye entegre edilir. Bu sentez, fenomenolojik bir çalışmanın temel bulgusunu temsil eder: deneyimin en temel biçiminde nasıl bir şey olduğunun bir tasviri.

Sık yapılan hatalar

  • Varsayımları paranteze alamama — araştırmacının önceden var olan beklentilerinin soruların nasıl sorulduğunu veya verilerin nasıl yorumlandığını şekillendirmesi, katılımcıların deneyimlerinin özsel yapısının ortaya çıkarılması yerine gizlenmesine neden olur.
  • Çok az katılımcı — beşten az katılımcıyla, anlam birimlerinin aralığı paylaşılan özsel yapıyı belirlemek için çok dardır; bunun yerine bir vaka çalışması tasarımı düşünülmelidir.
  • Yüzeysel tanımlar toplama — evet/hayır veya kapalı sorular ince veri üretir; açık uçlu yönlendirmeler ('Ne zaman ... olduğunu tarif edebilir misiniz?') gereklidir.
  • İki ana varyantı karıştırma — transandantal fenomenoloji, minimum araştırmacı yorumuyla evrensel ö zleri takip ederken, hermeneutik fenomenoloji araştırmacının yorumlayıcı rolünü ön plana çıkarır; çalışma tasarımı bir geleneğe bağlı kalmalı ve tutarlı bir şekilde uygulamalıdır.

Sık sorulan sorular

Fenomenoloji, temellendirilmiş teori'den nasıl farklıdır?

Her ikisi de nitel yaklaşımlardır, ancak farklı hedefleri vardır. Fenomenoloji, yaşanmış bir deneyimin özsel yapısını — deneyimin özünde nasıl bir şey olduğunu — tanımlamayı amaçlar. Temellendirilmiş teori, bir sosyal süreci açıklayan özsel bir teori oluşturmayı amaçlar. Fenomenoloji anlama ve öze odaklanır; temellendirilmiş teori sürece ve teori üretimine odaklanır. Veri toplama benzerdir (derinlemesine görüşmeler), ancak analitik mantık farklıdır.

Kaç katılımcıya ihtiyacım var?

Evrensel bir kural yoktur, ancak literatürde belirtilen tipik aralık 5-25 katılımcıdır. Anahtar kriter bir sayı değil, kavramsal doygunluktur — yeni görüşmelerin yeni özsel temaları ortaya çıkarmadığı noktadır. Beşten az katılımcıyla, bireysel ayrıntıları deneyimin paylaşılan özsel yapısından ayırt etmek zordur.

Epoché nedir ve bunu yapmak zorunda mıyım?

Epoché (paranteze alma olarak da adlandırılır), kendi varsayımlarınızı, teorilerinizi ve fenomenle ilgili ön bilginizi belirleyip bir kenara ayırma uygulamasıdır, böylece verilerinizi okumanızı etkilemezler. Husserlci geleneğinde temel bir gerekliliktir. Hermeneutik fenomenolojide araştırmacının yorumlayıcı ufku askıya alınmak yerine kabul edilir ve kullanılır. Her iki durumda da araştırmacının pozisyonelliği hakkında şeffaflık beklenir.

Fenomenolojik analiz için NVivo gibi yazılımlar kullanabilir miyim?

NVivo veya ATLAS.ti gibi nitel veri yönetimi yazılımları, transkriptleri ve kodlamayı düzenlemeye yardımcı olabilir, ancak fenomenolojik analizin entelektüel işini yapmazlar. Anlam birimlerinin belirlenmesi, temalara kümelenmesi ve özsel yapının sentezlenmesi araştırmacı tarafından yapılmalıdır. Yazılım depolama ve geri almayı halleder; yorumlama analiste aittir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Sage.

    ISBN: 978-0803957466
    Kopyalandı.