İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Fenomenolojik Araştırma

Ortaya koyan
Edmund Husserl (descriptive) and Martin Heidegger (interpretive)
Yıl
1900s (Husserl); 1920s (Heidegger)
Tür
Method
Aile
existential-interpretive-inquiry

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Fenomenolojik araştırma, bir olgunun bireyler tarafından yaşandığı şekliyle yaşanmış deneyimini anlamaya odaklanan nitel bir metodolojidir.

Edmund Husserl (betimsel fenomenoloji) ve Martin Heidegger'in (yorumlayıcı fenomenoloji) felsefi geleneklerine dayanan bu yaklaşım, insan deneyiminin temel yapısını ve anlamlarını ortaya çıkarmayı amaçlar.

Yöntemin mantığı

Fenomenoloji, gerçekliğin sosyal olarak inşa edildiği ve insan deneyimini anlamanın katılımcıların öznel dünyasına girmeyi gerektirdiği öncülüne dayanır. Nesnel gerçekleri arayan pozitivist yaklaşımların aksine, fenomenoloji, belirli bir olguyu deneyimlemenin nasıl bir şey olduğuna dair birinci şahıs anlatılarını (örneğin, kronik ağrı ile yaşamak, ebeveyn olmak veya yas deneyimlemek) önceliklendirir. Betimsel fenomenoloji, yaşanmış deneyimi minimum yorumla (ön varsayımları paranteze alarak) yakalamayı hedefler. Yorumlayıcı fenomenoloji, araştırmacıların tamamen nesnel olamayacağını kabul eder ve verilerle diyalog yoluyla anlamı aktif olarak inşa eder. Her iki yaklaşım da, özellikle sağlık, psikoloji ve sosyoloji alanlarında, doğası gereği öznel veya yeterince anlaşılmamış olguları keşfetmek için uygundur.

Tarih

Edmund Husserl, fenomenolojiyi 1900'lerin başlarında bilinç ve özü incelemek için felsefi bir yaklaşım olarak geliştirdi (bilinç felsefesi olarak fenomenoloji). Paranteze alma (epoché) yöntemi—deneyimin yapısına odaklanmak için dış gerçeklik hakkındaki yargıları askıya almak—temel haline geldi. Martin Heidegger bu yaklaşımı değiştirdi, yorumun kaçınılmaz olduğunu ve varlığın kendisinin yorumdan ayrılamayacağını savundu (hermeneutik fenomenoloji). 1980'ler-1990'larda, fenomenoloji Max van Manen (1990) gibi bilim insanları tarafından ampirik sosyal bilim araştırmaları için uyarlandı. Günümüzde fenomenolojik araştırma, sağlık bilimleri, psikoloji, sosyoloji ve eğitim alanlarında, katı Husserlci paranteze almadan açıkça yorumlayıcı hermeneutik yöntemlere kadar uzanan yaklaşımlarla yaygındır.

Ne zaman kullanılır?

Özellikle öznel, duygusal veya varoluşsal deneyimleri nasıl yaşadıklarını anlamak istediğinizde fenomenolojik araştırmayı kullanın. Karmaşık, yeterince anlaşılmamış veya nicel ölçümlerin yetersiz kaldığı deneyimleri keşfetmek için idealdir. Yaygın uygulamalar arasında hastaların hastalık deneyimleri, profesyonel deneyimler (örneğin, öğretim, hemşirelik), varoluşsal olgular (yas, kimlik, aidiyet) veya geçişler (ebeveyn olmak, emeklilik) yer alır. Fenomenoloji, istatistiksel genelleme yapmayı amaçlayan araştırmalar veya olgunun mevcut teori tarafından zaten iyi açıklanmış olduğu durumlar için daha az uygundur.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Küçük örneklem boyutu ve anlam oluşturmaya odaklanma, istatistiksel genelleştirilebilirliği sınırlar; bulgular genelleştirilebilir olmaktan çok aktarılabilir.
  • Zaman alıcıdır ve yetenekli bir görüşmeci ve analist gerektirir; araştırmacı refleksivitesi ve yorumlama becerisi esastır, bu da kalitenin değişken olmasına neden olur.
  • Paranteze alma teorik olarak arzu edilir ancak pratikte zordur; araştırmacılar kaçınılmaz olarak ön varsayımları ve yorumları getirir.
  • Betimsel (Husserl) ve yorumlayıcı (Heidegger) gelenekler arasındaki felsefi ayrılık, metodolojik belirsizlik ve standart olmayan prosedürler yaratır.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Nicelleştirilmesi veya standartlaştırılması zor olan öznel insan deneyiminin zengin, nüanslı bir anlayışını yakalar.
  • Küçük, odaklanmış örneklem, yaşanmış anlamın derinlemesine keşfedilmesine ve ayrıntılı analizine olanak tanır.
  • Esnek yöntem, disiplinler (sağlık, psikoloji, sosyoloji, eğitim) arasında çeşitli olgulara uyarlanabilir.
  • Bulgular genellikle ilgi çekici ve insancıldır, politika ve uygulamaları etkiler (örneğin, hasta merkezli bakımın iyileştirilmesi).

Uygulama alanları

  • Yaşam sonu bakımı sırasındaki hasta deneyimlerini veya kronik hastalıkla yaşamayı anlamak, şefkatli klinik uygulamayı ve ileri bakım planlamasını bilgilendirmek.
  • Ahlaki sıkıntı veya tükenmişlik yaşayan hemşire ve doktor deneyimlerini araştırmak, sistemik baskıları belirlemek ve örgütsel destek girişimlerini bilgilendirmek.
  • Ebeveynlik, yas veya kimlik geçişlerinin yaşanmış deneyimini araştırmak, danışmanlık ve toplum programlarını desteklemek.
  • Öğrencilerin eğitim geçişlerindeki (örneğin, birinci sınıf üniversite, meslek okulu) deneyimlerini incelemek, müfredatı ve destek hizmetlerini yönlendirmek.
  • Damgalanmış koşullar veya azınlık kimliklerinin deneyimini incelemek, sosyal ve politika değişikliklerini savunmak.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

İlgilenilen olguyla doğrudan yaşanmış deneyime sahip küçük, amaçlı olarak seçilmiş bir örneklem (tipik olarak 5-15 katılımcı) toplayın. Katılımcıları zengin anlatısal ayrıntılarla deneyimlerini anlatmaya teşvik ederek derinlemesine, açık uçlu görüşmeler veya odak grupları yapın. '... deneyiminiz hakkında bana anlatın' veya '... olduğunda nasıldı?' gibi açık uçlu sorular sorun. Yönlendirici sorulardan kaçının. Görüşmeleri kaydedin ve duraklamaları, tonu ve tereddütleri koruyarak kelimesi kelimesine yazıya dökün. Saha notları bağlamı, beden dilini ve araştırmacı gözlemlerini belgeleyin. Bazı fenomenologlar görüşmeler yerine katılımcılardan alınan günlükleri veya yazılı anlatıları kullanır. Olguyu anlamak için yeterli veri toplayın.

2

Fenomenolojide kodlama döngüsel ve açık uçludur. Katılımcı anlatılarına kendinizi kaptırmak için transkriptleri birden çok kez okuyarak başlayın (mümkün olduğunca ön varsayımları paranteze alarak, ancak yorumlayıcı fenomenoloji bunun kusurlu olduğunu kabul eder). Yaşanmış deneyimin yönlerini ortaya koyan önemli ifadeleri veya 'anlam birimlerini' (ifadeler veya pasajlar) belirleyin. Anlam birimlerini, olguyu karakterize eden tekrarlayan örüntüler olan temalar veya özetler halinde kümeleyin. Betimsel fenomenolojide, gözlemlenenleri minimum yorumla betimleyin. Yorumlayıcı fenomenolojide (hermeneutik analiz), bağlamı ve araştırmacı bakış açısını dikkate alarak anlamı açıkça yorumlayın. Bazı yaklaşımlar sistematik bir tematik analiz kullanır; diğerleri sürekli yeniden okuma ve yansıtma yoluyla temaların ortaya çıkmasına izin verir. Temaların deneyimin genel yapısıyla nasıl ilişkili olduğunu belgeleyin.

3

Temaları, yaşanmış deneyimin kapsamlı, tutarlı bir betimlemesi—bir fenomenolojik betimleme veya öz—haline getirin. Bu betimleme, bireysel varyasyonun ötesine geçerek deneyimle ilgili evrensel veya değişmez olanı ifade eder. Bulguları, temaları transkriptlerden destekleyici alıntılarla bütünleştiren anlatısal bir hesap olarak sunun. Yorumlama, olguyu hem yaşamış olanlar hem de anlamak isteyenler için yankı uyandıracak şekilde aydınlatmalıdır. Bazı fenomenologlar, okuyucuları deneyime davet eden zengin, çağrıştırıcı bir dil kullanarak bulgular sunar. Yaşam dünyası (kişinin içinde bulunduğu gerçeklik, ilişkiler, tarihsel an) bağlamında anlamı yorumlayın.

Sık yapılan hatalar

  • Fenomenolojiyi anlatısal sorgulama veya genel nitel tematik analizle karıştırmak; fenomenoloji, sadece anlatıları betimlemek veya kategorize etmek yerine, deneyimin temel yapısını ortaya çıkarmayı amaçlar.
  • Yetersiz paranteze alma veya refleksivite: araştırmacı varsayımlarını kabul etmeyi ve bir kenara bırakmayı başaramamak, önceden belirlenmiş anlamlara doğru yorumu yanlı hale getirmek.
  • Fenomenolojik verileri teorik olmayan tematik analiz yaklaşımlarıyla analiz etmek, metodolojinin amaçladığı felsefi derinliği ve hermeneutik titizliği kaçırmak.
  • Genelleştirilebilirliği abartmak; fenomenolojik bulgular, belirli bir grubun belirli bir zamandaki yaşanmış deneyimini betimler, tüm bağlamlarda geçerli evrensel doğruları değil.

Sık sorulan sorular

Paranteze alma (epoché) nedir ve bunu gerçekten başarabilir miyim?

Temel bir Husserlci kavram olan paranteze alma, olgunun dış gerçekliği hakkındaki yargıyı askıya almak ve sadece bilince nasıl göründüğüne odaklanmak için ön varsayımları bir kenara bırakmak anlamına gelir. Pratikte, tam paranteze alma imkansızdır; araştırmacılar kaçınılmaz olarak ön bilgi, değerler ve deneyimler getirir. Modern fenomenoloji bunu kabul eder: betimsel fenomenoloji minimum yorumlamayı hedefler; yorumlayıcı fenomenoloji araştırmacının anlam oluşturmadaki rolünü açıkça benimser. Amaç mükemmel paranteze alma değil, varsayımlarınızın refleksif farkındalığı ve olguyu taze 'görme' yönünde bilinçli bir çabadır.

Fenomenolojiyi yorumlayıcı fenomenolojik analizden (IPA) nasıl ayırt ederim?

Fenomenoloji (betimsel veya yorumlayıcı), yaşanmış deneyimin yapısını ve özünü anlamayı amaçlayan bir felsefe ve araştırma geleneğidir. Jonathan Smith (1999) tarafından geliştirilen IPA, fenomenolojiyi hermeneutik ve idiografik analizle birleştiren, öncelikle psikolojide kullanılan özel bir uygulamalı metodolojidir. IPA tipik olarak daha küçük örneklemler (3-10), vakadan vakaya ayrıntılı analizden sonra vakalar arası temalar ve araştırmacı yorumunun açıkça kabul edilmesini içerir. Standart fenomenoloji biraz daha büyük örneklemler kullanabilir ve bireysel varyasyonun yanı sıra evrensel özetleri de vurgulayabilir. IPA fenomenolojik olarak temellendirilmiştir ancak kendi özgün yöntemidir.

Kaç görüşme yapmalıyım ve ne kadar sürmelidirler?

Fenomenolojik örneklemler tipik olarak küçüktür (5-15 katılımcı) ve veri toplama yoğundur: az sayıda katılımcı, ancak zengin, derinlemesine görüşmeler (45 dakika ila 2+ saat). Örneklem büyüklüğü, veri doygunluğuna (görüşmeler artık yeni içgörüler sağlamadığında) ve pratik kısıtlamalara bağlıdır. Küçük, homojen gruplar hızla doygunluğa ulaşabilir (5-8 görüşme); daha heterojen olgular veya karmaşık yaşanmış deneyimler 12-20 gerektirebilir. Vurgu genişlik değil, derinliktir; bir mükemmel, ayrıntılı görüşme, beş aceleye getirilmiş görüşmeden daha fazla fenomenolojik içgörü sağlayabilir.

Fenomenolojik ve anlatısal analiz arasındaki fark nedir?

Fenomenoloji, bireyler arasında yaşanmış deneyimin temel yapısını ve anlamlarını—bir şeyi deneyimlemenin 'nasıl bir şey' olduğuna dair ortak iplikleri—ortaya çıkarmayı amaçlar. Anlatısal analiz, bireylerin hikaye anlatımı yoluyla nasıl anlam oluşturduğunu inceler; odak, olay örgüsü, yapı ve insanların anlatısal hesaplar aracılığıyla hayatlarını nasıl anlamlandırdığıdır. Fenomenoloji anlatısal verileri (katılımcıların anlattığı hikayeler) kullanabilir, ancak analiz altta yatan özetleri ve yapıları ortaya çıkarmak için anlatının kendisinin ötesine geçer. Anlatısal analiz bireysel anlam oluşturmayı ortaya çıkarabilir ancak evrensel varoluşsal yapıları zorunlu olarak takip etmez.

Fenomenolojik araştırmada güvenilirliği nasıl sağlarım?

Refleksiviteyi baştan sona belgeleyin: önyargılarınızı, varsayımlarınızı ve bakış açınızın yorumu nasıl şekillendirdiğini yansıtan bir araştırma günlüğü tutun. Okuyucuların bulguların kendi bağlamlarına uygunluğunu değerlendirebilmeleri için zengin, derinlemesine betimlemeler kullanın (genelleştirilebilirlik yerine aktarılabilirlik). Mümkün olduğunda üye kontrolü yapın, yorumun doğruluğunu doğrulamak için ön bulguları katılımcılarla paylaşın. Meslektaşlarla yapılan akran görüşmeleri, yorumları test etmeye ve kör noktaları belirlemeye yardımcı olur. Okuyucuların ham verilerin analist yorumunu değerlendirebilmeleri için önemli destekleyici alıntılarla bulgular sunun. Seçilen fenomenolojik yaklaşımı (betimsel mi yorumlayıcı mı) ve bunun analizi nasıl şekillendirdiğini açıkça belirtin.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Husserl, E. (1931). Cartesian meditations: An introduction to phenomenology (D. Cairns, Trans.). Martinus Nijhoff.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  3. van Manen, M. (1990). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy. The State University of New York Press.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.