Faz I Klinik Araştırma — İnsanlarda İlk Doz Yükseltme Çalışması
- Ortaya koyan
- Regulatory and clinical pharmacology community; formalized in U.S. FDA IND regulations (1963) and ICH guidelines
- Yıl
- 1960s (formal regulatory framework established ~1963–1970s)
- Tür
- Interventional clinical study design
- Aile
- Clinical / epidemiology
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Faz I klinik araştırma, yeni bir ilaç, biyolojik ürün veya müdahalenin insanlarda yapılan ilk test aşamasıdır.
Birincil amacı, terapötik etkinlikten ziyade güvenliği, tolere edilebilirliği, farmakokinetiği (PK) ve farmakodinamiği (PD) değerlendirmektir. Katılımcıların küçük kohortları — tipik olarak sağlıklı gönüllüler veya ileri hastalığı olan hastalar — maksimum tolere edilebilir dozu (MTD) ve sonraki araştırmalar için sınırı belirleyen doz sınırlayıcı toksisiteleri (DLT'ler) belirlemek üzere sıralı olarak artan dozlarda tedavi edilir.
Yöntemin mantığı
Faz I araştırmasını, bilinmeyen bir bölgeyi dikkatli bir şekilde keşfetmek gibi düşünebilirsiniz. Yeni bir ilacın işe yarayıp yaramadığını sormadan önce, öncelikle insanlara verilebilecek kadar güvenli olup olmadığını ve hangi dozda güvenli olduğunu sormalısınız. Katılımcılar küçük gruplar (kohortlar) halinde alınır, her grup bir öncekinden biraz daha yüksek bir doz alır. Her kohorttan sonra güvenlik verileri gözden geçirilir — ciddi toksisiteler ortaya çıkarsa, doz yükseltme durdurulur. Amaç, kabul edilemez zarara yol açmadan vücudun tolere edebileceği en yüksek dozu bulmaktır, böylece Faz II'de bu dozun amaçlanan klinik etkiyi de sağlayıp sağlamadığı test edilebilir.
Tarih
Resmi Faz I araştırmaları, thalidomide krizi sonrasında, etkinlik testinden önce güvenlik kanıtı gerektiren 1963 tarihli ABD Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası'na yapılan Kefauver-Harris değişikliği ile ortaya çıktı. 3+3 kohort yükseltme şeması, 1970'ler-1990'lar onkoloji literatürü aracılığıyla fiili standart haline geldi. Dönüm noktası niteliğindeki metodolojik bir gelişme, 1990'da Biometrics'te yayınlanan ve model tabanlı doz bulmayı tanıtan John O'Quigley'nin sürekli yeniden değerlendirme yöntemi (CRM) ile geldi. ICH E6 İyi Klinik Uygulama kılavuzları (1996, 2016'da revize edildi) Faz I yürütülmesini uluslararası düzeyde uyumlu hale getirdi.
Ne zaman kullanılır?
Yeni bir ajan veya kombinasyon, ilk insan maruziyetini haklı çıkaracak yeterli preklinik etkinlik ve güvenlik göstermişse ve temel sorunun etkinlik değil, güvenlik, tolere edilebilirlik, PK/PD ve doz seçimi olduğu durumlarda bir Faz I tasarımı kullanın. Etkinliği değerlendirmeden önce herhangi bir yeni ilacın klinik geliştirme yolundaki zorunlu ilk adımdır. İlgili dozda ajanın zaten bilinen insan PK verileri varsa, karşılaştırmalı etkinliği değerlendirmek istiyorsanız (rastgele kontrollü bir çalışma kullanın) veya birincil sonlanım noktası toksisite yerine hastanın bildirdiği sonuçlar ise Faz I tasarımı kullanmayın.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Küçük örneklem boyutları (tipik olarak 15-60 katılımcı), nadir istenmeyen olayları veya alt grup farklılıklarını tespit etmek için sınırlı güce sahiptir.
- Geleneksel 3+3 tasarımı istatistiksel olarak verimsizdir — biriken tüm verileri kullanmaz ve gerçek MTD'yi hafife alma eğilimindedir.
- Sağlıklı gönüllülerdeki veya son evre hastalarındaki Faz I bulguları, Faz III'teki hedef hasta popülasyonuna genellenmeyebilir.
- PK/PD, hasta alt grupları arasında (renal/hepatik bozukluk, ilaç-ilaç etkileşimleri) önemli ölçüde farklılık gösterebilir ve ayrı Faz I alt çalışmalar gerektirir.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Sonraki araştırma katılımcılarını koruyarak, daha geniş maruziyetten önce gerekli olan temel insan güvenliği ve PK verilerini sağlar.
- Faz II'ye prensipli bir doz temelini arbitrer bir temel yerine veren DLT'leri ve MTD'yi belirler.
- Modern adaptif tasarımlar (CRM, mTPI-2) doz bulma verimliliğini artırır ve sub-terapötik dozlarda tedavi edilen katılımcı sayısını azaltır.
- Mekanizmaya yönelik anlayışı ve biyobelirteç gelişimini destekleyebilecek erken PK/PD verileri sağlar.
- Düzenleyici çerçeveler (FDA, EMA, ICH E6) iyi geliştirilmiştir ve açık operasyonel rehberlik sağlar.
Uygulama alanları
- Yeni onkoloji ajanlarının (küçük moleküller, biyolojik ürünler, antikor-ilaç konjugatları) insanlarda ilk değerlendirilmesi.
- Faz II etkinlik çalışmalarından önce yeni antiviral veya antibiyotiklerin güvenlik ve PK karakterizasyonu.
- Bireysel ajanların bilindiği ancak etkileşim toksisitesinin belirsiz olduğu kombinasyon rejimleri için doz bulma.
- Sitokin salınım sendromunun DLT'yi tanımladığı immünoterapi ve CAR-T hücre tedavisi araştırmaları.
- Yetişkin Faz I verileri mevcut olduktan sonra yapılan pediatrik doz ekstrapolasyon çalışmaları.
- Optimal immünojenik ve tolere edilebilir antijen dozunu belirlemek için aşı doz aralığı çalışmaları.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Güvenli bir başlangıç dozu, preklinik verilerden — tipik olarak en hassas hayvan türünde görülen ciddi toksik dozun %10'u (NOAEL veya STD10) — insan eşdeğer doza (HED) dönüştürülerek elde edilir. Bu hesaplama, ilk katılımcılar için riski en aza indirmek amacıyla düzenleyici kılavuzlar (örneğin, FDA 2005 Estimating the Maximum Safe Starting Dose) tarafından zorunlu kılınmıştır.
Katılımcılar küçük kohortlar halinde alınır, klasik olarak doz seviyesi başına 3-6 birey ('3+3 tasarımı'). Kohort içindeki her katılımcı aynı dozu alır. Bir sonraki kohortun alınması, mevcut kohortun DLT gözlem penceresini — genellikle bir tedavi döngüsü (onkologide 28 gün) — tamamlamasını bekler.
Güvenlik ve tolere edilebilirlik sürekli olarak değerlendirilir: yaşamsal belirtiler, laboratuvar değerleri, farmakokinetik (Cmax, AUC, t½'yi modellemek için zaman içinde kan örneklemesi) ve standartlaştırılmış kriterler (örneğin, NCI CTCAE) kullanılarak istenmeyen olay (AE) derecelendirmesi. Bir Veri Güvenliği İzleme Kurulu (DSMB) veya eşdeğeri, kohortlar arasında biriken verileri inceler.
Eğer bir kohortta hiç veya önceden belirlenmiş bir kesirden az sayıda katılımcı DLT yaşarsa, bir sonraki kohort bir sonraki daha yüksek doz seviyesinde açılır. Önceden belirlenmiş DLT oranı eşiği aşılırsa, doz yükseltme durdurulur. Geleneksel 3+3 kuralı, 3 veya 6 katılımcıdan 2'sinin DLT yaşaması durumunda doz yükseltmeyi durdurur; model tabanlı tasarımlar (sürekli yeniden değerlendirme yöntemi, CRM; EWOC; mTPI) her hasta yerine kohort başına değil, her hastadan sonra doz önerisini günceller.
MTD, geleneksel olarak, kabul edilemez toksisiteye neden olan doz seviyesinin hemen altında, katılımcıların önceden belirlenmiş bir oranından (örneğin, üçte biri) daha azının DLT yaşadığı doz seviyesi olarak tanımlanır. Önerilen Faz II dozu (RP2D), MTD veya daha düşük biyolojik olarak aktif bir doz olabilir, özellikle hedef doygunluğunun — maksimum tolere edilebilir toksisitenin değil — doz seçimini yönlendirdiği hedefe yönelik tedaviler için.
Sık yapılan hatalar
- Başlangıç dozu çok muhafazakar belirlenmiş — başlangıç dozu biyolojik olarak aktif dozun altında birkaç kat ise, birçok katılımcı sub-terapötik doz alır, bu da anlamlı bir güvenlik faydası olmadan deneme süresini uzatır.
- MTD'yi daha doğru bir şekilde belirlemek için model tabanlı alternatifler (CRM, mTPI) varken 3+3 tasarımını kullanmak — özellikle doz-toksisite eğrisinin düz olduğu hedefe yönelik ajanlar için.
- DLT tanımını tam olarak önceden belirlememek — DLT'nin ne olduğunu belirsiz tanımlamak, kohortlar arasında tutarsız durdurma kararlarına yol açar.
- Hedefe yönelik tedavilerde MTD ile RP2D'yi karıştırmak — immünoterapiler ve moleküler hedefe yönelik ajanlar için, biyolojik olarak etkili doz MTD'nin oldukça altında olabilir ve MTD'yi RP2D olarak kullanmak, terapötik kazanç olmaksızın gereksiz toksisite riski taşır.
- Yetersiz PK örnekleme tasarımı — seyrek veya yanlış zamanlanmış kan alımları güvenilmez AUC ve Cmax tahminleri üretebilir, bu da doz yükseltme gerekçesini baltalar.
Sık sorulan sorular
Faz I araştırmalarına sağlıklı gönüllüler veya hastalar mı dahil ediliyor?
Ajana bağlıdır. Çoğu ilaç (örneğin, antibiyotikler, aşılar) için, risk-fayda hesaplaması hasta olmayan bir kişi için kabul edilebilir olduğundan, sağlıklı gönüllüler dahil edilir. Sitotoksik onkoloji ajanları için, sağlıklı gönüllüleri dahil etmek etik olarak kabul edilemez olur — standart seçenekleri tüketmiş ileri kanser hastaları, potansiyel fayda karşılığında ve bilgiyi ilerletmek için riski kabul ederek yer alırlar.
DLT ve MTD arasındaki fark nedir?
Doz sınırlayıcı toksisite (DLT), DLT gözlem penceresi içinde ortaya çıkan ve çalışma ilacına atfedilebilen, yeterli ciddiyette (örneğin, NCI CTCAE'ye göre Grade 3-4) önceden belirlenmiş bir istenmeyen olaydır. Maksimum tolere edilebilir doz (MTD), gözlemlenen DLT oranının önceden belirlenmiş eşiği — geleneksel olarak katılımcıların üçte biri — aşmadığı en yüksek dozdur. MTD, tek bir olaydan ziyade, DLT'lerin kohortlar arasındaki örüntüsünden elde edilir.
Neden 3+3 yerine model tabanlı tasarımlar (CRM, mTPI) kullanılıyor?
3+3 tasarımı, yalnızca en son kohortun verilerini kullanarak ikili git/gitme kararları alır ve önceki tüm bilgileri göz ardı eder. Model tabanlı tasarımlar, şimdiye kadar toplanan tüm verileri kullanarak doz-toksisite eğrisinin istatistiksel bir modelini sürekli olarak günceller, bu da optimal olmayan dozlarda daha az hasta tedavi edilerek daha doğru MTD tahminleri sağlar. Simülasyon çalışmaları tutarlı bir şekilde CRM ve mTPI-2'nin doğruluk ve verimlilik açısından 3+3'ten daha iyi performans gösterdiğini göstermektedir.
Bir Faz I araştırması kontrol kolu gerektirir mi?
Tipik olarak hayır. Faz I araştırmaları, tolere edilebilirlik ve PK'ya odaklanan tek kollu, randomize edilmemiş çalışmalardır. İlaçla ilgili istenmeyen olayları hastalıktan kaynaklananlardan ayırmak önemli olduğunda veya katılımcıları körleştirmek için aşı çalışmalarında ara sıra bir plasebo veya aktif kontrol eklenir, ancak bu kuralın istisnasıdır, kuralı değil.
Faz I araştırması tamamlandıktan sonra ne olur?
RP2D ve güvenlik, PK ve öncül PD bulguları, önerilen dozda öncül etkinlik sinyallerini değerlendirmek için daha büyük bir hasta popülasyonunu içeren Faz II araştırmalarının tasarımını bilgilendirir. Faz I bulgularını belgeleyen düzenleyici başvurular (IND güncellemeleri, klinik çalışma raporları), Faz II başlayabilmeden önce gereklidir.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Storer, B. E. (1989). Design and analysis of phase I clinical trials. Biometrics, 45(3), 925–937.
DOI kaynağını açKopyalandı.International Council for Harmonisation (ICH). (2016). ICH E6(R2) Good Clinical Practice: Integrated Addendum to ICH E6(R1). ICH Harmonised Guideline.
Yayın kaynağını açKopyalandı.