İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Hasta Özel Fonksiyonel Ölçeği

Ortaya koyan
Paul W. Stratford, Gill Westaway, Colin Gill, Jill M. Binkley
Yıl
1995
Tür
Patient self-report
Aile
patient-centered functional assessment

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Hasta Özel Fonksiyonel Ölçeği (PSFS), hastanın belirlediği fonksiyonel kısıtlamaları yakalayan ve bu spesifik aktivitelerdeki değişimi izleyen, benzersiz, bireyselleştirilmiş bir sonuç ölçüm aracıdır. 1995 yılında Stratford ve meslektaşları tarafından geliştirilen ve Physiotherapy Canada'da yayımlanan PSFS, her hastanın önceden belirlenmiş soruları yanıtlamak yerine kendisi için en önemli üç ila beş aktiviteyi belirlemesine ve derecelendirmesine izin vererek hasta merkezli değerlendirmede devrim yaratmıştır.

Bu yaklaşım, alaka düzeyini sağlamakta ve hasta tarafından değer verilen sonuçlardaki klinik olarak anlamlı değişime karşı aracın duyarlılığını en üst düzeye çıkarmaktadır.

Yöntemin mantığı

PSFS, standartlaştırılmış sonuç ölçeklerinin temel bir sınırlılığını ele almaktadır: genel aktiviteler (örneğin, 'yürüme', 'merdiven çıkma') belirli bir hasta için en önemli kısıtlamalar olmayabilir. Bilek ağrısı nedeniyle kısıtlı olan bir marangoz, 'rekreatif yürüme' yerine 'aletleri kavrama'yı daha çok önemser. PSFS, değerlendirme paradigmasını tersine çevirir: hasta aktiviteleri üretir, başlangıçtaki zorluk derecelerini 0-10 arası sayısal bir derecelendirme ölçeğinde (0 = yapamaz, 10 = zorlanmadan yapabilir) derecelendirir ve takipte aynı aktiviteleri yeniden derecelendirir. Değişim aktivite başına hesaplanır; hastanın belirlediği aktivitelerdeki ortalama değişim, genel fonksiyonel iyileşme skorunu sağlar. PSFS, duyarlılık (gerçek değişime duyarlılık) açısından güçlü kanıtlara sahiptir ve hasta merkezli sonuç değerlendirmesi için giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

Tarih

PSFS, 1990'larda Kanadalı fizyoterapistler Stratford, Gill, Westaway ve Binkley tarafından, standartlaştırılmış sonuç ölçümlerinin genellikle bireysel hastalar için en önemli aktiviteleri yakalamadığı farkındalığıyla geliştirilmiştir. 1995'te Physiotherapy Canada'da yayımlanan PSFS, hasta merkezli bakım ve sonuç araştırmalarından doğmuş, genel ölçeklerin hastalar için önemli olan fonksiyonel değişimi gerçekten yansıtıp yansıtmadığını sorgulamıştır. PSFS o zamandan beri fizik tedavi, ergoterapi ve rehabilitasyon tıbbında yaygın olarak benimsenmiş, yirmi yılı aşkın süredir kapsamlı geçerlilik ve duyarlılık kanıtları yayımlanmıştır. Artık büyük klinik kuruluşlar (American Physical Therapy Association, Cochrane Collaboration) tarafından rehabilitasyon denemelerinde temel bir sonuç ölçütü olarak önerilmektedir.

Ne zaman kullanılır?

PSFS, klinik olarak anlamlı, hasta tarafından değer verilen sonuçların öncelikli olduğu herhangi bir rehabilitasyon hastası için endikedir. Özellikle hasta merkezli bakımın vurgulandığı fizik tedavi, ergoterapi ve birinci basamak sağlık hizmetleri ortamlarında değerlidir. PSFS, bireysel hasta ilerlemesini haftalar ila aylar boyunca izlemek için idealdir ve Amerikan Fizik Tedavi Derneği ile birçok klinik kılavuz tarafından temel bir sonuç ölçütü olarak önerilmektedir. PSFS'yi şu durumlarda kullanın: (1) hastalar arasında aktiviteler büyük ölçüde değişiyorsa (örneğin, meslekle ilgili, spora özgü, hobiye özgü kısıtlamalar); (2) hasta katılımı ve tedaviye uygunluk önemliyse; (3) değişim takibi ana hedefse. PSFS, heterojen tanılar için popülasyon düzeyinde bir sonuç ölçütü olarak daha az kullanışlıdır (çünkü her hastanın farklı aktiviteleri vardır, hastalar arasında karşılaştırma zordur), ancak bireysel hasta takibi için standartlaştırılmış ölçeklerden üstündür.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Hastaların spesifik, ölçülebilir aktiviteleri belirlemelerine ve ifade etmelerine yardımcı olmak için klinisyen becerisi gerektirir; kötü yürütülen görüşmeler belirsiz ('daha iyi hissetmek') veya ilgisiz ('TV izlemek') aktivitelerle sonuçlanabilir, bu da duyarlılığı azaltır.
  • Hastalar arasında heterojen aktivite belirleme, grup düzeyinde karşılaştırmayı ve meta-analizi zorlaştırır; standartlaştırılmış aktivite seçimi rehberliği olmadan büyük klinik çalışmalarda tek başına sonuç ölçütü olarak uygun değildir.
  • Başlangıç zorluk derecesi, hastanın algısına ve iletişimine bağlıdır; aynı patolojiye sahip iki hasta aynı aktiviteleri çok farklı derecelendirebilir, bu da öznellik katar.
  • Standartlaştırılmış, doğrulanmış önceden belirlenmiş bir madde havuzu yoktur; bazı klinisyenler tutarlılığı artırmak için önerilen aktivite kategorileriyle modifiye edilmiş bir PSFS kullanır, ancak bu tamamen hasta merkezli yaklaşımı azaltır.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Klinik olarak anlamlı değişime karşı yüksek derecede duyarlıdır; aktiviteler bireyselleştirilmiş ve hasta tarafından seçilmiş olduğu için hastanın değer verdiği fonksiyonel iyileşmelere, genel ölçeklerden daha fazla duyarlılık gösterir.
  • Hasta merkezli ve değerlerle uyumludur; hastalar kendileri için en önemli aktiviteleri belirler, bu da uygunluğu ve katılımı sağlar. Rehabilitasyon araştırmalarında duyarlılık (gerçek değişimi tespit etme yeteneği) için güçlü kanıtlara sahiptir.
  • Basit uygulama (5-10 dakika) ve minimum klinisyen eğitimi gerektirir; telif hakkı kısıtlaması yoktur, kullanımı ücretsizdir; tüm kas-iskelet ve nöromüsküler durumlarda uygulanabilir.
  • Değişim skoru sezgiseldir (örneğin, 'hastanın ölçeğinde 3 puanlık iyileşme') ve hastalarla kolayca iletilerek ortak karar verme ve motivasyonu kolaylaştırır.

Uygulama alanları

  • Bireysel hasta ilerlemesinin izlenmesi: hastanın belirlediği spesifik aktivitelerdeki fonksiyonel değişimin takibi (örneğin, 'koşmaya dönmek', 'ağrısız örgü örmek'); genel ölçeklerle tespit edilemeyen klinik olarak anlamlı iyileşmelere duyarlıdır.
  • Rehabilitasyon sonuçlarının izlenmesi: klinik uygulamada hasta merkezli sonuçların belgelenmesi; PSFS değişimi genellikle hastalar için standartlaştırılmış ölçek skorlarından daha anlamlıdır.
  • Terapi sonuçlarının gösterilmesi: PSFS, hastalar, ödeyiciler ve yöneticilerle iletişim için fonksiyonel iyileşmenin (örneğin, 'hastanın bahçeciliğe dönme aktivitesinde 2/10'dan 8/10'a iyileşmesi') ikna edici kanıtlarını sunar.
  • Heterojen hasta popülasyonlarına sahip klinik çalışmalar: hasta tarafından değer verilen sonuçların önemli olduğu çalışmalarda standartlaştırılmış ölçeklerle birlikte kullanılabilir; hasta katılımını ve elde tutulmasını kolaylaştırır.
  • Karşılaştırmalı etkinlik araştırması: hangi tedavilerin hasta tarafından değer verilen fonksiyonel sonuçlarda en büyük iyileşmeleri sağladığını belirlemek; özellikle karmaşık, çok faktörlü durumlarda kullanışlıdır.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

PSFS, klinisyen ve hasta arasındaki bir konuşma ile başlar (5-10 dakika). Klinisyen şöyle sorar: 'Şu anda durumunuzdan dolayı sizin için en önemli olan üç ila beş aktivite nedir?' Hasta spesifik, anlamlı aktiviteler belirler (örneğin, 'çocuklarımla tenis oynamak', 'sırt ağrısı olmadan hemşirelik işime dönmek', 'torunumu kaldırmak'). Belirlenen her aktivite için hasta mevcut zorluk derecesini 0-10 arası sayısal bir derecelendirme ölçeğinde (NRS) derecelendirir: 0 = aktiviteyi yapamaz, 5 = %50 yapabilir, 10 = zorlanmadan yapabilir. Başlangıç skorları kaydedilir. Takip ziyaretlerinde hasta aynı aktiviteleri aynı 0-10 ölçeğinde yeniden derecelendirir. Önceden belirlenmiş bir madde havuzu kullanılmaz; her hastanın ölçeği özelleştirilir.

2

Belirlenen her aktivite başlangıçta 0-10 arasında puanlanır. Takipte (örneğin, 2 hafta, 4 hafta, 12 hafta sonra) hasta aynı aktiviteleri 0-10 arasında yeniden derecelendirir. Aktivite başına değişim skoru hesaplanır: takip derecelendirmesi - başlangıç derecelendirmesi (aralık -10 ila +10; pozitif = iyileşme). Genel PSFS değişim skoru, belirlenen aktivitelerdeki değişim skorlarının ortalamasıdır. Örneğin, bir hasta başlangıçta 2/10, 3/10 ve 1/10 olarak derecelendirdiği üç aktivite (tenis, iş, kaldırma) belirlemiş ve 4 hafta sonraki takipte bunları 6/10, 7/10 ve 4/10 olarak yeniden derecelendirmişse, değişim skorları +4, +4, +3 olur ve ortalama PSFS değişimi +3.7 puan olur. Bu değişim skoru ana ilgi konusudur; hastanın nihai fonksiyonel skoru da raporlanabilir (takip derecelendirmelerinin ortalaması).

3

PSFS değişim skoru yorumu: pozitif değişim (iyileşme) ile negatif değişim (kötüleşme) klinik olarak açıktır. Değişimin büyüklüğü, minimal klinik anlamlı fark (MCID) kullanılarak yorumlanır. PSFS için MCID, aktivite başına 0-10 ölçeğinde yaklaşık 2 puan veya ortalama PSFS değişim skorunda yaklaşık 2 puandır. ≥2 puanlık bir değişim anlamlı iyileşme olarak kabul edilir. 3-4 puanlık bir değişim önemli iyileşme anlamına gelir; <1 puan ölçüm hatası dahilinde olabilir. Evrensel bir başlangıç kesme noktası yoktur (önceden tanımlanmış 'minimal' skorlara sahip standartlaştırılmış ölçeklerin aksine); yorumlama, başlangıçtan itibaren değişime ve değişimin yönüne (iyileşme veya kötüleşme) odaklanır.

Sık yapılan hatalar

  • Spesifik fonksiyonel sorular ('işte/evde/sporda yapmanız gereken ve kısıtlı olan spesifik aktiviteler nelerdir?') yerine yönlendirici veya belirsiz aktivite soruları ('Sizi ne kısıtlıyor?') sormak. Belirsiz aktivitelerle sonuçlanır.
  • Hastanın yalnızca bir aktivite belirlemesine izin vermek; üç ila beş aktivite daha sağlam değişim takibi sağlar ve tek aktivite değişkenliğinden kaynaklanan gürültüyü azaltır.
  • Takipte PSFS'nin aynı spesifik aktiviteler ve kelimelerle yeniden uygulanmaması; aktivite tanımını veya derecelendirme ölçeğini (örneğin, 0-5 yerine 0-10) değiştirmek karşılaştırmayı geçersiz kılar.
  • Hastanın takipteki aktivite derecelendirmesini mutlak performans seviyesi olarak yorumlamak yerine başlangıçtan itibaren değişime odaklanmak; bir hastanın 'işe dönme' aktivitesini takipte 2/10'dan 6/10'a yükseltmesi (iyileşme), hala 10/10 olmasa bile anlamlı ilerleme kaydetmiş demektir.

Sık sorulan sorular

PSFS ile LEFS veya IKDC gibi standartlaştırılmış bir ölçek arasında nasıl seçim yapmalıyım?

PSFS hasta merkezli ve bireyselleştirilmiştir, hastanın en çok önem verdiği aktivitelerdeki değişikliklere duyarlılığı en üst düzeye çıkarır. Standartlaştırılmış ölçekler (LEFS, IKDC) hastalar ve popülasyonlar arasında karşılaştırılabilir, grup düzeyinde analiz ve meta-analize olanak tanır. Araştırma ve klinik uygulamada en iyi uygulama her ikisini de kullanmaktır: hasta merkezli sonuçlar ve bireysel izleme için PSFS; kıyaslama ve hastalar/kurumlar arası karşılaştırma için standartlaştırılmış ölçek.

Bir hasta aktivitelerinin 'omuzumla ilgili her şey' veya 'genel olarak çalışmak' olduğunu söylerse ne yapmalıyım? Bunları nasıl spesifik hale getiririm?

Takip eden, spesifik sorular sorun: 'İşteki spesifik görev nedir?' (örneğin, 'dosyaları üst raflardan kaldırmak', '2+ saat yazı yazmak'), 'Hangi spor veya hobi?' (örneğin, 'beyzbol atmak'), 'Günlük aktivite nedir?' (örneğin, 'saçımı yıkamak', 'sırtımın arkasına uzanmak'). Spesifik, davranışsal aktiviteler ölçülebilir ve izlenebilir. 'İş' gibi genel aktiviteler güvenilir bir şekilde izlenemeyecek kadar belirsizdir.

Hastanın aktivitesi takipte hala çok zor (4/10 olarak derecelendirilmiş). Başlangıç 1/10 iken bu 'iyileşme' midir?

Evet. 1/10'dan 4/10'a değişim, MCID'yi (~2 puan) aşan ve mutlak fonksiyon hala sınırlı olsa bile anlamlı ilerlemeyi temsil eden +3 puanlık bir iyileşmedir. İyileşmeyi kutlayın ve sonraki adımları planlayın. İlerleme durursa, rehabilitasyon yaklaşımını yeniden değerlendirin.

İki rehabilitasyon protokolünü karşılaştıran bir araştırma çalışmasında PSFS kullanabilir miyim?

Evet, ancak bazı uyarılarla. PSFS'yi birincil sonuç olarak istiyorsanız, farklı hastaların farklı aktiviteleri olacağını ve grup içi karşılaştırmayı karmaşık hale getireceğini öngörün. Rehberlik: ya (1) PSFS'yi standartlaştırılmış bir ölçekle (LEFS, IKDC) birlikte eşincil sonuçlar olarak kullanın ya da (2) tüm hastalardan önceden tanımlanmış bir kategori listesinden (örneğin, 'işle ilgili', 'sporla ilgili', 'günlük aktivite') aktivite belirlemelerini gerektirin, bu da hasta uygunluğunu korurken bir dereceye kadar standartlaştırır.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Stratford PW, Gill C, Westaway MD, Binkley JM. Assessing disability and change on individual patients: a report of a patient-specific measure. Physiother Can. 1995;47(4):258-263.

    DOI kaynağını aç
    Kopyalandı.