İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Katılımcı Fenomenoloji — İşbirlikçi Yaşanmış Deneyim Araştırması

Ortaya koyan
John Heron and Peter Reason (participatory inquiry); Max van Manen (lifeworld phenomenology)
Yıl
1990s (converging streams: van Manen 1990; Heron & Reason 1997)
Tür
Qualitative research approach
Aile
Qualitative design / analysis

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Katılımcı fenomenoloji, fenomenolojik sorgulamanın derinliğini — yaşanmış deneyimin yapısına dikkat etmeyi — katılımcı araştırmanın demokratik etiğiyle birleştirir; bu etik, çalışılan kişilerin aktif ortak araştırmacılar haline gelmesini sağlar.

Yaklaşım, katılımcıları veri kaynakları olarak görmektense, onları kendi deneyimsel dünyalarının işbirlikçi araştırmacıları konumuna getirerek hem fenomenolojik açıdan zengin hem de kolektif olarak doğrulanmış bilgi üretir.

Yöntemin mantığı

Yoğun bakımda hemşirelerin ahlaki sıkıntıyı nasıl deneyimlediklerini anlamak istediğinizi varsayalım — sadece araştırmacı liderliğindeki görüşmeler yoluyla değil, hemşireleri de sorgulamayı birlikte tasarlamaya, verileri birlikte üretmeye ve paylaşılan deneyimlerini işbirlikçi bir şekilde yorumlamaya davet ederek. Katılımcı fenomenoloji tam olarak bunu yapar: araştırmacı ve araştırılan arasındaki ayrım kasıtlı olarak bulanıklaşır. Katılımcılar soruları çerçevelemeye, birbirlerinden hikayeler toplamaya ve ortaya çıkan temaları doğrulamaya yardımcı olurlar. Sonuç, yalnızca gözlemcilerin değil, içeriden bakanların epistemik otoritesini taşıyan fenomenolojik bir tanımdır.

Tarih

Yöntem, 1990'larda iki entelektüel akımın kesişiminde kristalize olmuştur. Max van Manen'in Yaşanmış Deneyimi Araştırmak (1990) adlı eseri, araştırmacının katılımcılarla ilişkisel etkileşimini ön plana çıkaran, pedagojik odaklı, yaşam dünyası merkezli bir fenomenolojiyi ifade etmiştir. Eş zamanlı olarak, John Heron ve Peter Reason, Bath'taki Profesyonel Uygulamada Eylem Araştırması Merkezi'nde işbirlikçi sorgulamayı geliştirerek, yinelemeli eylem-yansıma döngülerini ve epistemik ortaklığı biçimlendirmişlerdir. Hemşirelik, engellilik çalışmaları ve eğitim alanlarındaki araştırmacılar, 1990'ların sonlarından itibaren bu çerçeveleri açıkça birleştirmeye başlamış ve artık kendine özgü bir metodolojik pozisyon olarak tanınan katılımcı fenomenolojik bir çalışma külliyatı üretmişlerdir.

Ne zaman kullanılır?

Araştırma sorusu, tarihsel olarak marjinalleştirilmiş, dış gözlemciler tarafından erişilemeyen örtük iç bilgiye sahip veya bulguların nasıl kullanılacağı konusunda söz sahibi olan bir topluluğun veya grubun yaşanmış deneyimiyle ilgili olduğunda katılımcı fenomenolojiyi kullanın. Bilginin ortak üretiminin etik olarak önemli olduğu sağlık, eğitim, engellilik ve sosyal adalet bağlamları için uygundur. Fenomenin açıklanması için bireysel yalnızlık gerektirmesi (örneğin, grup dinamiklerinin dürüstlüğü engelleyeceği özel travma), topluluğun yinelemeli katılım için zaman veya kapasiteye sahip olmaması veya fon sağlayıcılar veya düzenleyiciler tarafından veri üretim ve yorumlama arasında net bir ayrım gerektirmesi durumunda kullanmayın.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Katılımcılardan sürekli zaman ve enerji taahhüdü gerektirir; yinelemeli döngüler boyunca katılımdan vazgeçme gerçek bir risktir.
  • Grup dinamikleri muhalif sesleri susturabilir veya uzlaşmaya erken vararak fenomenolojik resmi bozabilir.
  • Araştırmacı için metodolojik olarak zorlayıcıdır; kolaylaştırıcılık, fenomenolojik disiplin ve katılımcı etiği arasında eş zamanlı olarak denge kurmalıdır.
  • Bulgular derinlemesine bağlama özgüdür ve istatistiksel olarak diğer topluluklara veya ortamlara aktarılamaz.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Yüksek iç geçerliliğe sahip fenomenolojik açıdan zengin tanımlar üretir — katılımcılar bulguların gerçek deneyimlerini yansıttığını doğrular.
  • Araştırma sürecini demokratikleştirerek, soruşturmanın konusu olan topluluklara ses ve epistemik otorite verir.
  • Yinelemeli yansıma döngüleri veri kalitesini iyileştirir ve araştırmacı kaynaklı yorumlamayı azaltır.
  • Katılımcılar ortak yazarları oldukları için bulguların topluluk tarafından daha fazla güvenilirlik kazanması ve kullanılması muhtemeldir.
  • Eylem odaklı takip ile iyi örtüşür: içgörüler, topluluk tarafından yönlendirilen pratik değişikliklere doğrudan beslenebilir.

Uygulama alanları

  • Sağlık ortamlarında, hizmet yeniden tasarımı için içeriden bakan perspektiflerin gerekli olduğu bakım verenlerin, hastaların veya hizmet kullanıcılarının yaşanmış deneyimlerini keşfetmek.
  • Tarihsel olarak zarar veren çıkarıcı araştırmaların yapıldığı, marjinalize edilmiş toplulukların — göçmenler, engelli bireyler, eski mahkumlar — deneyimsel dünyasını araştırmak.
  • Uygulayıcılar arasındaki işbirlikçi yansıma yoluyla müfredat değişikliğinin öğretmen veya öğrenci deneyimini anlamak.
  • Etkilenen sakinlerin perspektifinden çevresel değişikliklere, barınma güvensizliğine veya kentsel yeniden yapılanmaya yönelik topluluk tepkilerini incelemek.
  • Geleneksel görüşme formatlarına direnen örtük bedensel bilgiye sahip, yüksek riskli mesleklerde (hemşirelik, sosyal hizmet, acil servisler) profesyonel uygulamayı incelemek.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı ve katılımcı-topluluk, çalışmanın deneyimsel odağını ortaklaşa netleştirir ve rolleri müzakere eder. Çekirdek fenomenolojik taahhütler — deneyimin birinci şahıs dokusuna dikkat etme, erken açıklamayı askıya alma — tanıtılır ve üzerinde anlaşmaya varılır. Araştırmacının teorik ön-anlayışları, tek taraflı olarak paranteze alınmak yerine açıkça ifşa edilir.

2

Katılımcılar veri üretme etkinliklerini tasarlamada rol alırlar: görüşme formatlarını seçmek, günlüklerin mi yoksa grup sohbetlerinin mi daha uygun olduğuna karar vermek ve gizlilik ile karşılıklılık için zemin kuralları belirlemek. Bu tasarım aşaması, sorgulamanın anlamaya çalıştığı yaşam dünyasına uyum sağlamasını garanti eder.

3

Veriler katılımcı yollarla toplanır — çiftler veya küçük gruplar halinde yürütülen diyalojik görüşmeler, birlikte yazılan yansıtıcı günlükler, hikaye anlatma çemberleri veya işbirlikçi gözlem oturumları. Tüm sesler deneyimsel havuza katkıda bulunur; hiçbir tekil hesap diğerlerinden daha temsili olarak ayrıcalıklı tutulmaz.

4

Eylem ve yansıma döngüleri — işbirlikçi sorgulamanın karakteristik özelliği — veri üretimini kesintiye uğratır. Katılımcılar, bir sonraki veri toplama turundan önce ortaya çıkanları tartışmak, yanlış anlamaları düzeltmek ve tanımları derinleştirmek için dururlar. Bu döngüler hem veri kalitesi kontrolleri hem de analitik anlar olarak işlev görür.

5

Temalar işbirlikçi bir şekilde belirlenir: katılımcı-araştırmacılar, akademik araştırmacıyla birlikte transkriptleri veya günlük alıntılarını okur, anlam birimlerini önerir ve deneyimin paylaşılan özünü yakalayan temalar hakkında tartışırlar. Üye kontrolü, sonradan doğrulama adımı olmaktan ziyade yapısal bir adımdır.

6

Paylaşılan deneyimin temel yapısının birleşik bir tanımı ortaklaşa oluşturulur. Sentez, hem yaşam dünyasının fenomenolojik bir açıklaması hem de kolektif olarak onaylanmış bir yorum temsil eder — geleneksel fenomenoloji ve katılımcı araştırma tarafından bağımsız olarak değer verilen iki standart.

Sık yapılan hatalar

  • Katılımcıları yalnızca veri toplama ile sınırlayıp araştırmacının analizde tek kontrolü elinde tuttuğu nominal katılım, katılımcılık iddiasını zayıflatır ve standart fenomenoloji olarak ifşa edilmelidir.
  • Uyum yönünde grup baskısı — yapılandırılmış muhalefet protokolleri olmadan, katılımcılar deneyimsel aralığın tamamını temsil etmeyen temalar üzerinde anlaşabilir; kasıtlı şeytanın avukatı rolleri veya anonim yazılı yansımalar bunu dengeleyebilir.
  • Fenomenolojik titizliği kaybetme — katılım coşkusu içinde, araştırmacılar bazen deneyimin yapısına sistematik dikkat göstermeyi bırakıp fenomenolojik tanım yerine işbirlikçi anlatı üretirler; açık analitik disiplini koruyun.
  • Yetersiz zaman planlaması — yinelemeli döngüler gerçekçi zamanlama gerektirir; döngüleri son teslim tarihlerine uyması için sıkıştırmak, bu yaklaşımı tek bir odak grubundan ayıran yansıtıcı kaliteyi yok eder.

Sık sorulan sorular

Katılımcı fenomenoloji standart fenomenolojiden nasıl farklıdır?

Standart fenomenoloji, katılımcıların anlatılarını temel temalara indirgeyen tek analist olarak akademik araştırmacıyı konumlandırır. Katılımcı fenomenoloji bu analitik işi dağıtır: katılımcılar birlikte tasarlar, birlikte toplar ve birlikte yorumlar. Epistemolojik taahhüt, uzman yorumcu olarak araştırmacıdan kolektif bilen topluluğa kayar, ancak fenomenolojik hedef — yaşanmış deneyimin temel yapısını anlamak — paylaşılmış kalır.

Katılımcı eylem araştırmasından (PAR) nasıl farklıdır?

PAR öncelikli olarak değişime odaklıdır — 'ne yapmalıyız?' sorusunu sorar. Katılımcı fenomenoloji öncelikli olarak anlamaya odaklıdır — 'bu deneyim özünde neye benziyor?' sorusunu sorar. İkisi demokratik değerleri ve yinelemeli döngüleri paylaşır, ancak fenomenolojik varyant, eylem planlaması yerine yaşanmış deneyim tanımına analitik odaklanmayı sürdürür, pratik çıkarımlar not edilse bile.

Kaç katılımcıya ihtiyacım var?

Bu yaklaşım, genişlik yerine derinliği ve yinelemeli etkileşimi vurguladığı için, büyük örneklemler yerine az sayıda kararlı katılımcı-araştırmacı tercih edilir. Birden fazla döngü boyunca katılımı sürdürebilen 6 ila 20 katılımcı tipiktir. Tavan, doygunluk aritmetiği yerine grup yönetilebilirliği ile belirlenir.

Bu yönteme özgü etik sorunlar nelerdir?

Araştırmacı-katılımcı rollerinin bulanıklaşması, özel rıza karmaşıklıkları yaratır: katılımcılar yalnızca veri sağlamakla kalmayıp analize de katkıda bulunduklarını anlamalıdırlar. Katılımcı grup içindeki güç farklılıkları aktif olarak yönetilmelidir. Akranların birbirlerinin anlatılarını duyduğu durumlarda gizliliği garanti etmek daha zordur. Bu konular, saha çalışması başlamadan önce etik protokolde ele alınmalıdır.

İşbirlikçi analiz için yazılım kullanabilir miyim?

Evet, dikkatle. NVivo, ATLAS.ti veya paylaşılan çevrimiçi belgeler gibi araçlar, işbirlikçi kodlama oturumlarını destekleyebilir. Temel gereklilik, yazılımın katılımcıların verilerle etkileşimini kolaylaştırmasıdır, yerini alması değil — katılımcılar kodları görebilmeli, yorumlayabilmeli ve itiraz edebilmeli, yalnızca araştırmacı tarafından üretilen bir raporu almamalıdır.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Heron, J. (1996). Co-operative Inquiry: Research into the Human Condition. Sage.

    ISBN: 978-0803977366
    Kopyalandı.
  2. van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.

    ISBN: 978-0791404645
    Kopyalandı.