İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Sözlü Tarih Yöntemi — Sözlü Tarih Araştırması

Ortaya koyan
Columbia University Oral History Research Office (Allan Nevins); later theorised by Alessandro Portelli and Donald Ritchie
Yıl
1948 (systematic practice); broader theorisation 1970s–1990s
Tür
Qualitative historical-empirical method
Aile
Domain-specific humanities/social science

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Sözlü tarih yöntemi, araştırmacıların tarihsel bir olay, toplumsal süreç veya topluluk yaşamı hakkında doğrudan kişisel deneyime sahip bireylerle derinlemesine, kayıtlı görüşmeler yaptığı nitel bir araştırma yaklaşımıdır.

Yazılı kayıtların nadiren koruyabildiği öznel bakış açılarını, anıları ve yaşanmış deneyimleri yakalar; bu da onu resmi arşivlerde yer almayan sesleri — özellikle marjinalize edilmiş toplulukların, azınlık gruplarının ve sıradan insanların seslerini — kurtarmak için vazgeçilmez kılar.

Yöntemin mantığı

Sözlü tarihi, kaybolmadan önce deneyimi kurtaran amaçlı, bilimsel bir sohbet olarak düşünün. Bir tarihçi, bir sanayi anlaşmazlığı sırasında fabrika işçilerinin ne hissettiğini veya belirli bir on yılda mültecilerin sınır geçişini nasıl deneyimlediğini anlamak istediğinde, hiçbir devlet belgesi bu iç yaşamı yakalayamaz. Sözlü tarih, anlatıcıyı birincil kaynak haline getirir: araştırmacı, anıyı bir kusur olarak değil, zaman, kimlik ve kültür tarafından şekillendirilmiş ve insanların geçmişi nasıl anlamlandırdığını aydınlatan anlamlı bir veri olarak ele alarak anlatıyı kaydeder, yazıya döker ve analiz eder.

Tarih

Sistematik sözlü tarih uygulaması, 1948'de Allan Nevins'in önde gelen kamu figürleriyle röportajları kaydetmek üzere Columbia Üniversitesi Sözlü Tarih Araştırma Ofisi'ni kurmasıyla başladı. Yöntem, 1960'lar ve 1970'lerde araştırmacıların sıradan insanlar, işçiler ve marjinalize edilmiş toplulukların seslerine yönelmesiyle demokratikleşti. Alessandro Portelli'nin 1991 tarihli deneme koleksiyonu, sözlü kaynakların öznellikleri açısından benzersiz olduğunu savunarak sağlam bir teorik temel sağladı. Donald Ritchie'nin Doing Oral History (1995; 3. baskı 2015) adlı eseri alanın önde gelen pratik el kitabı haline geldi. Sözlü Tarih Derneği (1966'da kuruldu) şu anda uluslararası alanda yaygın olarak benimsenen profesyonel standartları belirledi.

Ne zaman kullanılır?

Araştırma sorusu, yazılı kayıtlarda bulunmayan veya yeterince temsil edilmeyen tarihsel olayların yaşanmış deneyimleri, topluluk belleği veya toplumsal süreçlerle ilgili olduğunda sözlü tarih yöntemini kullanın. Özellikle marjinalize edilmiş grupların deneyimlerini kurtarmak, yerel veya işçi tarihini belgelemek ve bireylerin geçmişi nasıl yorumladığını ve anlattığını araştırmak için uygundur. Tarihbilim, toplumsal tarih, antropoloji, sosyoloji ve miras çalışmaları için uygundur. Nedensel çıkarım, istatistiksel genelleştirilebilirlik veya mevcut davranışın gerçek zamanlı gözlemlenmesi amaçlanıyorsa kullanmayın — bunlar sırasıyla deneysel, anket veya etnografik tasarımlar gerektirir. Ayrıca, potansiyel anlatıcıların mevcut olmadığı (ölü, erişilemez) veya olgunun kişisel tanıklık yerine sistematik arşivsel üçgenleme gerektirdiği durumlarda da uygun değildir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Bulgular istatistiksel olarak genelleştirilemez; nüfus düzeyindeki örüntüler yerine belirli deneyimleri aydınlatır.
  • Bellek yeniden yapılandırıcıdır ve teleskopik etki, geriye dönük rasyonelleştirme ve sosyal uygunluk etkilerine tabidir.
  • Kaynak yoğun: yazıya dökme, analiz ve arşivleme önemli zaman ve beceri gerektirir.
  • Rıza, anonimlik, anlatıcı kırılganlığı ve hikayelerin nasıl kullanılacağı üzerindeki kontrol etrafındaki etik karmaşıklık önemli olabilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Kadınlar, azınlıklar, işçiler ve kırsal topluluklar gibi resmi yazılı arşivlerden dışlananların bakış açılarını ve seslerini kurtarır.
  • Belgelerin aktaramayacağı öznel anlamı, duyguyu ve kültürel bağlamı yakalar.
  • Arşivlenebilecek ve gelecekteki araştırmacılar tarafından yeniden analiz edilebilecek zengin birincil kaynaklar üretir.
  • Hem tarihsel belgeleme hem de toplumsal-bilimsel araştırmalar için yeterince esnektir.
  • Belleğin öznelliğini — hatalar ve sessizlikler dahil — metodolojik bir kusur olarak değil, analitik olarak anlamlı olarak ele alır.

Uygulama alanları

  • Soykırım kurtulanlarının, savaş gazilerinin veya sivil haklar aktivistlerinin nesilleri kaybolmadan deneyimlerini belgelemek.
  • İşçi tarihini ve işçilerin grevler, fabrika koşulları veya mesleki tehlikeler hakkındaki anlatılarını kurtarmak.
  • Yerli topluluk bilgisini, dilini ve kültürel belleğini korumak.
  • Göç, diaspora ve mülteci deneyimlerini yaşayanların bakış açısından incelemek.
  • Yerel toplulukların çevre felaketlerini veya kentsel dönüşümü nasıl hatırladığını ve anlattığını incelemek.
  • Kadınlar, azınlıklar ve resmi kayıtlarda yeterince temsil edilmeyen diğer grupların tarihlerindeki arşiv boşluklarını tamamlamak.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, net bir araştırma sorusu ve proje kapsamı formüle eder, etik gereklilikleri (rıza, gizlilik, arşiv hakları) belirler, açık uçlu yönlendirmelerle bir görüşme kılavuzu geliştirir ve kurumsal veya topluluk izinlerini alır. Tasarım aşaması ayrıca projenin bireysel yaşam öykülerine mi yoksa belirli bir tarihsel olaya veya topluluğa mı odaklanacağını belirler.

2

Anlatıcılar, incelenen olguya ilişkin doğrudan deneyimsel bilgiye dayanarak amaçlı olarak örneklenir. Olasılık örneklemesinin aksine, seçim bakış açısı çeşitliliğini ve deneyim derinliğini önceliklendirir. Örneklem büyüklükleri tipik olarak küçüktür — genellikle 10 ila 30 anlatıcı — çünkü amaç istatistiksel temsil edilebilirliğe değil, zengin, ayrıntılı anlatılara ulaşmaktır.

3

Görüşmeler, anlatıcı için rahat bir ortamda, yazılı bilgilendirilmiş onam alındıktan sonra ses veya video ekipmanıyla kaydedilerek yürütülür. Görüşmeci, uzun anlatıları teşvik etmek için açık uçlu, yönlendirici olmayan sorular kullanır, anlatıcının yönlendirmesini takip eder ve ayrıntılar için derinlemesine sorgular. Oturumlar tipik olarak 60 ila 120 dakika sürer ve anlatıcı başına birden fazla oturumu kapsayabilir.

4

Kayıtlar, duraklamaları, duygusal tonu, lehçeyi ve mümkün olduğunda sözsüz ipuçlarını koruyarak kelimesi kelimesine yazıya dökülür. Anlatıcılara genellikle transkripti gözden geçirme ve düzeltme fırsatı sunulur. Ortaya çıkan metin ve orijinal kayıt birlikte birincil veriyi oluşturur.

5

Transkriptler, anlatıcıların anlatılarını oluşturduğu tekrarlayan temaları, sessizlikleri, çelişkileri ve retorik yapıları belirlemek için tematik, anlatısal veya söylem analizine tabi tutulur. Portelli'nin insanların yanlış hatırladıklarının, doğru hatırladıkları kadar aydınlatıcı olduğu içgörüsü yorumlamaya rehberlik eder — belleğin öznelliği, gürültü değil, veridir.

6

Tamamlanan transkriptler ve kayıtlar, uzun süreli koruma sağlamak ve gelecekteki araştırmacılar tarafından ikincil kullanıma olanak tanımak amacıyla, rıza anlaşmasına göre erişilebilir bir depoya (kurumsal arşiv, sözlü tarih koleksiyonu veya dijital kütüphane) yatırılır.

Sık yapılan hatalar

  • Yönlendirici veya kapalı sorular — 'Sizin için zor muydu?' yerine 'O zamandan biraz daha bahseder misiniz?' demek anlatıyı şekillendirir ve geçerliliği zayıflatır.
  • Görüşmeyi ortaklaşa inşa edilmiş bir olay olarak görmezden gelmek — anlatıcının anlatısı, görüşmeci kim olduğundan etkilenir; konumsal durum kabul edilmeli ve belgelenmelidir.
  • Transkriptleri geçmişin şeffaf pencereleri olarak değil, aracılı temsiller olarak ele almak — anlatıcıların olayları nasıl çerçevelediği ve sıraladığı, olayların kendisi kadar analitik olarak önemlidir.
  • Arşiv yatırımı ihmal etmek — kayıtları ve transkriptleri gelecekteki erişim için saklamamak, yeri doldurulamaz birincil kaynakları boşa harcar ve bilimsel sorumluluğu ihlal eder.

Sık sorulan sorular

Sözlü tarih, sosyal bilimlerdeki nitel görüşmeden nasıl farklıdır?

Her ikisi de derinlemesine kayıtlı görüşmeler kullanır, ancak sözlü tarih özellikle geçmişe yöneliktir — anlatıcının anlatısını tarihsel bir birincil kaynak olarak ele alır ve tipik olarak arşiv yatırımıyla sonuçlanır. Sosyal bilim nitel görüşmeleri genellikle mevcut toplumsal süreçleri veya deneyimleri anlamaya yöneliktir ve gelecekteki yeniden kullanım için sistematik olarak arşivlenmez. Sözlü tarih ayrıca belleğe, anlatı yapısına ve anlatının tarihsel bağlamına daha fazla analitik vurgu yapar.

Bellek, geçerli bir veri kaynağı olacak kadar güvenilir mi?

Sözlü tarihçiler, geçerli olması için belleğin olgusal olarak doğru olmasını gerektirmez. Portelli'nin temel argümanı, hataların, eksikliklerin ve geriye dönük yeniden çerçevelemelerin kendilerinin önemli veriler olduğudur — anlatıcıların geçmişi günümüzde nasıl anlamlandırdıklarını ortaya koyarlar. Sözlü tanıklık, olgusal iddiaları değerlendirmek için diğer kaynaklarla (belgeler, fotoğraflar, diğer görüşmeler) üçgenlenirken, yorumlayıcı ve anlatısal boyutları kendi başlarına analiz edilir.

Kaç anlatıcıya ihtiyacım var?

Sabit bir minimum yoktur, ancak projeler odaklanmış bir çalışma için tipik olarak 10 ila 30 anlatıcıyı içerir. Kriter istatistiksel doygunluk değil, tematik zenginlik ve bakış açısı çeşitliliğidir — incelenen topluluk veya olaydaki deneyim aralığını yakalamak için yeterli ses. Bazı dönüm noktası niteliğindeki projeler yüzlerce anlatıcıyı içermiştir; az sayıda anlatıcıyla bile küçük topluluk projeleri değerli olabilir.

Anlatıcılara karşı ne gibi etik yükümlülüklerim var?

Temel yükümlülükler arasında kayıttan önce yazılı bilgilendirilmiş onam almak, görüşmenin nasıl kullanılacağını ve arşivleneceğini açıklamak, anlatıcılara transkriptleri gözden geçirme ve değiştirme hakkı vermek, anonimlik veya hassas materyallerin gizliliği taleplerine saygı duymak ve arşiv yatırımı şartlarının vaat edilenlerle eşleşmesini sağlamak yer alır. Birçok kurum ve sözlü tarih derneği, tasarım aşamasında başvurulması gereken ayrıntılı etik yönergeler yayınlar.

Sözlü tarih verilerini nitel yazılımlarla analiz edebilir miyim?

Evet — NVivo, ATLAS.ti veya MAXQDA gibi araçlar, transkriptleri kodlama, temaları düzenleme ve alıntıları kayıtlarla ilişkilendirme konusunda yardımcı olabilir. Ancak, yorumlayıcı çalışma — anlatıcıların anlatılarını nasıl oluşturduğunu anlama, sessizliklerin ne anlama geldiğini ve belleğin anlatıyı nasıl şekillendirdiğini anlama — araştırmacının entelektüel sorumluluğu olmaya devam eder. Yazılım organizasyonu destekler; yorumlama otomatikleştirilemez.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Ritchie, D. A. (2015). Doing Oral History (3rd ed.). Oxford University Press.

    ISBN: 978-0199329960
    Kopyalandı.
  2. Portelli, A. (1991). The Death of Luigi Trastulli and Other Stories: Form and Meaning in Oral History. State University of New York Press.

    ISBN: 978-0791404362
    Kopyalandı.