İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Sözlü Tarih — Sözlü Tarih Yöntemi

Ortaya koyan
Allan Nevins (Columbia University Oral History Project, 1948); earlier roots in folk-life and anthropological fieldwork
Yıl
1948 (modern disciplinary form); broader roots in 19th-century folklore and anthropology
Tür
Qualitative research method
Aile
Narrative Inquiry

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Sözlü tarih, geçmiş olayların, deneyimlerin ve sosyal süreçlerin birinci elden sözlü anlatımlarını toplayan, koruyan ve yorumlayan nitel bir araştırma yöntemidir.

Tarihi olaylara tanıklık etmiş veya katılmış kişilerle derinlemesine görüşmeler kaydederek, sözlü tarihçiler yazılı kayıtların genellikle dışladığı bakış açılarını belgelendirirler. Yöntem, anlatıcının hafızasını, öznelliğini ve sesini düzeltilmesi gereken sınırlamalar olarak değil, birincil kanıt olarak ele alarak tarihsel araştırmalar ile sosyal bilimler arasında köprü kurar.

Yöntemin mantığı

Resmi arşivlerin ve yayınlanmış kayıtların, sıradan işçilerin, azınlık topluluklarının veya savaş mağdurlarının (yani olaylara tanık olmuş ancak nadiren anı yazmış veya belge bırakmış kişilerin) deneyimlerini nadiren yakaladığını düşünün. Sözlü tarih, doğrudan bu kişilere giderek ve onlardan kendi sözleriyle ne gördüklerini, hissettiklerini ve anladıklarını anlatmalarını isteyerek bu boşluğu doldurur. Görüşme, kendi başına bir eser haline gelir: sadece bir olgu kaynağı değil, aynı zamanda insanların geçmiş hakkında anlamı nasıl inşa ettiklerinin ve ilettiklerinin bir kanıtıdır. Araştırmacı dikkatle dinler, derinlemesine takip soruları sorar ve daha sonra hem söylenenlerin içeriğini hem de anlatılma biçimini analiz eder.

Tarih

Disiplinli bir akademik uygulama olarak modern sözlü tarih, Allan Nevins'in Columbia Üniversitesi Sözlü Tarih Projesi'ni kurduğu ve kamu figürleriyle sistematik olarak görüşmeler kaydetmeye başladığı 1948 yılına dayanır. Yöntem, 1960'lar ve 1970'ler boyunca, tarihçilerin yazılı arşivlerde sesleri bulunmayan sıradan insanların (işçi aktivistleri, sivil haklar katılımcıları, Holokost mağdurları) deneyimlerini belgelemeye çalışmalarıyla hızla büyüdü. Alessandro Portelli'nin 1970'ler-1990'lardaki teorik çalışmaları, sözlü hafızanın öznelliğinin düzeltilmesi gereken bir kusurdan ziyade analiz edilmesi gereken bir özellik olduğunu ortaya koydu. Oral History Association (1967'de kuruldu) ve İngiltere, Avrupa ve Avustralya'daki paralel kuruluşlar etik ve metodolojik standartları kodladı.

Ne zaman kullanılır?

Sözlü tarih, araştırma hedefi, tarihsel olayların, sosyal süreçlerin veya topluluk deneyimlerinin birinci elden anlatımlarını belgelemek ve yorumlamak olduğunda uygundur, özellikle yazılı kayıtların eksik, eksik veya baskın gruplara yönelik önyargılı olduğu durumlarda. Yaşayan hafıza, marjinalleşmiş topluluklar, işçi tarihi, çatışma ve göç ile deneyimin nesiller arası kültürel aktarımı üzerine araştırmalar için uygundur. Yöntem, söz konusu olaylar hakkında doğrudan kişisel bilgiye sahip ve yeterince ayrıntılı anlatımlar sağlayabilen istekli anlatıcılar gerektirir. Araştırma sorusu istatistiksel genellemeyi gerektirdiğinde, yaşayan tanık kalmadığında veya amacın deneyimin yorumlayıcı anlayışı yerine nedensel açıklama olduğunda uygun değildir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Hafıza seçicidir, yeniden yapılandırıcıdır ve sonraki olaylardan etkilenir; sözlü anlatımlar doğrudan olgusal kayıtlar olarak ele alınamaz.
  • Bulgular istatistiksel olarak genellenebilir değildir; yöntem, yorumlayıcı derinliği hedefler, temsil edici genişliği değil.
  • Görüşmecinin kimliği, soruları ve varlığı, anlatıcıların neyi paylaşmayı seçtiğini ve bunu nasıl çerçevelediğini etkiler.
  • Deşifre ve analiz zaman alıcıdır; on anlatıcılı tek bir proje yüzlerce sayfa deşifre üretebilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Resmi arşivlerden sistematik olarak dışlanan sesleri ve bakış açılarını belgeler, tarihsel kaydı genişletir.
  • Öznelliği ve hafızayı, filtrelenmesi gereken bir gürültü olarak değil, anlamlı bir kanıt olarak ele alır.
  • Bireylerin büyük ölçekli tarihsel süreçleri nasıl deneyimlediğini ve anlamlandırdığını ortaya koyan zengin, bağlamsallaştırılmış veriler üretir.
  • Gelecekteki araştırmacılara ve tarihlerini kaydettiği topluluklara fayda sağlayan arşiv kaynakları oluşturur.
  • Kapsam olarak esnektir — tek bir anlatıcıya odaklanabilir veya düzinelerce anlatımı bir topluluk portresinde bir araya getirebilir.

Uygulama alanları

  • Resmi kayıtları tamamlayan ve onlara meydan okuyan Holokost mağdurlarının, mültecilerin veya gazilerin deneyimlerini belgelemek.
  • Üyeleri nadiren yazılı arşivler üreten işçi hareketlerinin, grevlerin ve işçi sınıfı topluluklarının tarihini kaydetmek.
  • Sözlü gelenek yoluyla aktarılan yerli ve azınlık topluluklarının tarihlerini, bilgi sistemlerini ve kültürel uygulamalarını korumak.
  • Onlarca yıl boyunca kurumsal uygulamalar hakkında hastalar, hemşireler ve doktorlarla görüşmeler yaparak tıbbın sosyal tarihini araştırmak.
  • Birinci ve ikinci nesil göçmenlerden yerinden edilme ve uyum hakkında anlatılar toplayarak göç ve diaspora üzerine çalışmak.
  • Sakinlerin bir mahallenin, şehrin veya bölgenin tarihsel kaydını birlikte ürettiği topluluk arşiv projeleri oluşturmak.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, tarihsel veya sosyal bir soruyu tanımlar ve anlatıcı popülasyonunu (incelenen olayları veya dönemi yaşamış olanları) belirler. Anlatıcıları kendi sıralamaları ve dilleriyle anılarını paylaşmaya davet eden açık uçlu sorular içeren bir konu rehberi geliştirilir. Bilgilendirilmiş onam ve arşivleme ile erişim anlaşmaları dahil olmak üzere etik protokoller, herhangi bir görüşme yapılmadan önce belirlenir.

2

Anlatıcılar amaçlı veya kartopu örnekleme yoluyla belirlenir ve işe alınır. Anket araştırmasının aksine, sözlü tarih istatistiksel olarak temsil edici bir örneklem aramaz; mevcut tarihsel kayıtlarda deneyimleri çeşitli, önemli veya yeterince temsil edilmeyen anlatıcılar arar. Araştırmacı projenin amacını, kayıt sürecini ve materyallerin nasıl korunacağını ve kullanılacağını açıklar.

3

Görüşmeler yüz yüze veya video aracılığıyla yapılır, genellikle 60-120 dakika sürer ve anlatıcının rızasıyla kaydedilir. Görüşmeci, anlatıcıyı rahatlatmak için biyografik ve bağlamsal sorularla başlar, ardından açık uçlu, yönlendirici olmayan ipuçları kullanarak ilgi çekici ana olaylara geçer. Görüşmeci aktif olarak dinler, sessizliklere izin verir ve beklenmedik konuları takip eder — sözlü tarih, önceden belirlenmiş bir senaryo yerine anlatıcının kendi deneyim sıralamasına değer verir.

4

Kayıtlar, duraklamalar, yanlış başlangıçlar ve yerel dil gibi özellikler anlam taşıdığı için kelimesi kelimesine deşifre edilir. Deşifreler doğruluk açısından kayıtla karşılaştırılır ve anlatıcılara, arşive girmeden önce deşifrelerini gözden geçirme ve hafifçe düzenleme fırsatı sunulabilir — bu uygulama anlatıcı incelemesi olarak bilinir.

5

Analiz, tarihsel bağlamsallaştırma ve anlatısal veya tematik analizden yararlanır. Araştırmacı, anlatıcıların ne söylediğini (olgusal içerik), nasıl söylediklerini (anlatı yapısı, dil, sessizlikler, duygu) ve belirli anıların zamanla neden ön plana çıktığını veya yeniden şekillendiğini inceler. Desenleri, farklılıkları ve kolektif olarak paylaşılan anlatıları belirlemek için birden fazla görüşme karşılaştırılır. Araştırmacı, sözlü anlatımları belgesel ve ikincil kaynaklarla birlikte konumlandırır.

6

Tamamlanmış kayıtlar, deşifreler ve ilgili materyaller, anlatıcılarla üzerinde anlaşılan erişim koşullarıyla birlikte arşivlenir — genellikle bir kütüphanede, üniversite deposunda veya topluluk arşivinde. Koruma, görüşmelerin gelecekteki araştırmacılar ve tarihlerini belgeledikleri topluluklar için erişilebilir kalmasını sağlar.

Sık yapılan hatalar

  • Sözlü anlatımları şeffaf olgusal kayıtlar olarak ele almak — hafıza her zaman anlatımın şimdiki anı tarafından şekillendirilir; araştırmacı sadece olguları çıkarmak yerine hem içeriği hem de anlatı yapısını analiz etmelidir.
  • Etik yükümlülükleri ihmal etmek — anlatıcılar, kayıtların, deşifrelerin ve tanımlayıcı bilgilerin nasıl kullanılacağını, arşivleneceğini ve gelecekteki araştırmacılar tarafından nasıl erişileceğini belirten bilgilendirilmiş onam vermelidir; hassas materyallerin nasıl ele alınacağı konusunda anlamlı katkıda bulunmalıdır; yetersiz etik planlama bireylere ve topluluklara zarar verebilir.
  • Yönlendirici veya kapalı sorular kullanmak — beklenen cevapları öneren sorular anlatıcının sesini zayıflatır; sorular anlatıcıyı kendi terimleriyle tanımlamaya, açıklamaya ve yansıtmaya davet etmelidir.
  • Bağlamsallaştırmayı ihmal etmek — sözlü anlatımlar, belgesel kaynaklar ve ikincil tarihsel literatürle birlikte okunduğunda anlam kazanır; görüşmeleri izole bir şekilde ele almak, zayıf veya olgusal olarak temelsiz yorumlar üretir.
  • Söylenmeyeni göz ardı etmek — sessizlikler, konu kaçınmaları ve duygusal tepkiler analitik olarak önemlidir; sadece içeriğe odaklı bir okuma, anlatıcıların acı verici veya tartışmalı anıları nasıl yönettiğini kaçırır.

Sık sorulan sorular

Sözlü tarih, nitel bir görüşme çalışmasından nasıl farklıdır?

Her iki yöntem de derinlemesine görüşmeler kullanır, ancak amaçları ve yönelimleri farklıdır. Sözlü tarih öncelikle geçmiş olayları ve deneyimleri, onları yaşamış olanların hatırladığı şekliyle belgelemek ve yorumlamakla ilgilidir; tarihsel kayıt ve arşivsel koruma merkezi hedeflerdir. Nitel bir görüşme çalışması (fenomenoloji veya gömülü teori gibi) genellikle anlam, süreç veya teori hakkında bir sosyal bilim araştırma sorusuna yöneliktir — görüşme, kendi başına bir arşiv eseri olmaktan ziyade bir veri toplama aracı olarak kullanılır.

Sözlü tarih çok sayıda anlatıcı gerektirir mi?

Şart değil. Bazı sözlü tarih projeleri, tek bir anlatıcının yaşamının derinlemesine incelenmesidir (yaşam öyküsü); diğerleri ise kolektif deneyimi haritalamak için düzinelerce anlatımı bir araya getirir. Uygun sayı, tarihsel sorunun kapsamına ve belgelenecek deneyimin çeşitliliğine bağlıdır. Beş ila otuz anlatıcı yaygın bir aralıktır, ancak en önemli olan, toplanan seslerin çalışmanın amacına uygun deneyim aralığını yeterince temsil edip etmediğidir.

Araştırmacılar, sözlü anlatımlar ile belgesel kanıtlar arasındaki çelişkileri nasıl ele alırlar?

Çelişkiler, sözlü anlatımı reddederek çözülmesi gereken sorunlar olarak değil, analitik olarak anlamlı olarak ele alınır. Tutarsızlıklar, hafızanın sonraki olaylar tarafından nasıl yeniden şekillendiğini, anlatıcıların kimliği ve kendini sunumu nasıl yönettiğini veya resmi kayıtların kendilerinin nasıl eksik veya ideolojik olarak inşa edildiğini ortaya çıkarabilir. Araştırmacı, hangi kaynağın 'doğru' olduğuna karar vermek yerine, farklılaşmanın nedenlerini inceler.

Sözlü tarih araştırmalarındaki başlıca etik yükümlülükler nelerdir?

Anlatıcılar, kayıtların, deşifrelerin ve tanımlayıcı bilgilerin gelecekteki araştırmacılar tarafından nasıl kullanılacağını, arşivleneceğini ve erişileceğini belirten bilgilendirilmiş onam vermelidir. Anlatıcılar, kimliklerinin açıklanıp açıklanmayacağını veya anonimleştirilip anonimleştirilmeyeceğini anlamalı ve arşivlenmeden önce deşifrelerini gözden geçirme ve belirli sınırlar içinde değiştirme fırsatına sahip olmalıdır. Hassas materyaller — özellikle travma, suç veya yaşayan üçüncü şahıslara ilişkin anlatımlar — ek özen gerektirir ve arşivde kısıtlı erişim koşullarını gerektirebilir.

Sözlü tarih diğer nitel yöntemlerle birleştirilebilir mi?

Evet. Sözlü tarih sıklıkla etnografi (bir topluluk içinde uzun süreli saha çalışması), anlatı analizi (hikaye yapısının ve olay örgüsünün sistematik incelenmesi) ve arşiv belgesi analizi (sözlü anlatımları yazılı kayıtlarla birlikte konumlandırma) ile birleştirilir. Bu üçgenleme, araştırmacının aynı tarihsel dönemi veya olayı birden fazla kanıt türü aracılığıyla incelemesine olanak tanıyarak yorumlayıcı iddiaları güçlendirir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Ritchie, D. A. (2003). Doing Oral History: A Practical Guide (2nd ed.). Oxford University Press.

    ISBN: 978-0195176957
    Kopyalandı.
  2. Portelli, A. (1991). The Death of Luigi Trastulli and Other Stories: Form and Meaning in Oral History. State University of New York Press.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.