İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Mesleki Öz Değerlendirme

Ortaya koyan
Baron, K., Kielhofner, G., & colleagues (Model of Human Occupation framework)
Yıl
2006 (OSA v2)
Tür
Self-report questionnaire and importance rating
Aile
occupational functioning and self-perception

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Mesleki Öz Değerlendirme (OSA), bireyin mesleki işlevselliği algısını ölçmek ve mesleki endişe veya hedef alanlarını belirlemek için tasarlanmış, danışan merkezli, yansıtıcı bir araçtır.

Baron, Kielhofner ve meslektaşları tarafından İnsan Meslek Modeli (MOHO) çerçevesinde geliştirilen OSA, yetkinlik öz değerlendirmesini önem derecesi değerlendirmesiyle bütünleştirerek, danışanın yapabildikleri ile onlar için önemli olan şeyler arasındaki boşluğu ortaya koyar. OSA, zihinsel sağlık, fiziksel rehabilitasyon, yaşlanma ve gelişimsel engellilik alanlarında mesleki terapi uygulamalarında terapi hedeflerini belirlemek ve mesleki işlevsellikteki değişiklikleri izlemek için kullanılır.

Yöntemin mantığı

OSA, iki temel mesleki terapi sorusunu yanıtlar: (1) Ne yapabilirsiniz? (öz-algılanan yetkinlik) ve (2) Sizin için ne önemlidir? (önem derecesi). Her ikisini de yakalayarak, OSA anlamlı tutarsızlıkları ortaya çıkarır: danışanın çok değer verdiği ancak yaparken zorlandığı aktiviteler doğal terapi hedefleri haline gelir. Örneğin, artriti olan bir kişi 'hobilerle uğraşmayı' çok önemli (4/4) ancak yetkinlik açısından düşük (1/4) olarak değerlendirebilir – bu, terapi odağı için açık bir boşluktur. OSA, mesleki terapi felsefesine dayanmaktadır: terapi başarısı, danışanların sadece izole yetenekleri geri kazanmalarını değil, aynı zamanda anlamlı ve gerekli buldukları mesleklere katılmalarına yardımcı olmak anlamına gelir. Araç doğası gereği yansıtıcıdır; tamamlanması danışanın öz farkındalığını ve hedef belirleme sürecine katılımını teşvik eder.

Tarih

Mesleki Öz Değerlendirme, Baron, Kielhofner ve meslektaşları tarafından Illinois Üniversitesi Chicago'daki İnsan Meslek Modeli (MOHO) araştırma programı kapsamında geliştirilmiştir. OSA, 2000'lerin ortalarında MOHO'nun istem (değerler ve ilgi alanları), alışkanlık kazanma (roller ve rutinler) ve performans kapasitesi kavramlarını işlevselleştirmek için pratik, danışan merkezli bir araç olarak ortaya çıkmıştır. İlk versiyonlar öz-bildirimi klinisyen gözlemiyle birleştiriyordu; mevcut OSA (sürüm 2, 2006), hem yetkinlik hem de önem derecesinin danışan tarafından yönlendirilen öz-değerlendirmesini vurgular. OSA, birden fazla dile çevrilmiş ve zihinsel sağlık, rehabilitasyon ve gelişimsel engellilik popülasyonlarında mesleki terapide doğrulanmıştır. Mesleki terapi eğitim programlarında yaygın olarak öğretilmekte ve danışan merkezli mesleki terapi pratiğinde standart bir araç haline gelmiştir.

Ne zaman kullanılır?

OSA, yaşam boyu (ergenler, yetişkinler, yaşlı yetişkinler) ve tüm mesleki terapi popülasyonlarında uygundur: zihinsel sağlık (depresyon, anksiyete, psikoz), fiziksel rehabilitasyon (inme, artrit, omurilik yaralanması), gelişimsel engellilik (otizm, zihinsel engellilik), yaşlanma ve kırılganlık, madde kullanımı iyileşmesi ve adalet sistemiyle ilişkili popülasyonlar. OSA, özellikle mesleki önceliklerin belirsiz olduğu ve terapistin hedefleri belirlemek için danışanla işbirliği yapması gerektiği durumlarda değerlidir. İşbirlikçi hedef belirleme ve algılanan mesleki ilerlemeyi izleme için idealdir. OSA, ciddi bilişsel bozukluğu olan, aktif psikozu olan veya güvenilir öz-bildirimi engelleyen iletişim bozuklukları olan bireyler için daha az uygundur. Görüşme yoluyla uygulandığında İngilizce konuşamayanlar veya okuryazarlık sınırlamaları olanlar için uyarlanabilir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Öz-bildirim yanlılığı: Tamamen danışanın algısına dayanır; nesnel mesleki performansı veya yeteneği yansıtmayabilir.
  • İçgörü ile sınırlı: İçgörüsü zayıf olan (anosognozi, inkâr) danışanlar yetkinliği yanlış değerlendirebilir; bu gibi durumlarda geçerlilik tehlikeye girer.
  • Nesnel karşılaştırma yok: Gerçek mesleki performansı ölçmez; nitel ve performansa dayalı değerlendirme gerekebilir.
  • Aktivite alaka düzeyi değişkenliği: 21 maddenin tamamı tüm bireyler için eşit derecede ilgili değildir (örneğin, ücretli iş maddesi emekliler veya öğrenciler için ilgisizdir).
  • Önem derecesi değerlendirmeleri sosyal istenirlik eğiliminde olabilir: Danışanlar, gerçek değerlerinden ziyade algılanan beklentiler nedeniyle maddeleri önemli olarak değerlendirebilir.
  • Tutarsızlık yorumu klinik yargı gerektirir: Hangi tutarsızlıkların anlamlı ve ele alınabilir olduğuna karar vermek terapist uzmanlığı ve tartışma gerektirir.
  • Durağan evrelerde sınırlı duyarlılık: Mesleki durum durağansa, yetkinlik ve önem derecesi sabit kalabilir, bu da ince iyileşmelere karşı duyarlılığı azaltır.
  • Popülasyona özgü normlar yok: Yorumlama bireysel değişime ve nitel analize dayanır; grup düzeyinde karşılaştırma için normatif referans noktaları bulunmamaktadır.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Danışan merkezli: Danışanın değer verdiği ve önemli bulduğu şeylere odaklanır, katılımı ve içsel motivasyonu teşvik eder.
  • Tutarsızlık odaklı: Mevcut yetkinlik ile önem derecesi arasındaki boşlukları belirler, doğal terapi hedeflerini ve önceliklerini ortaya çıkarır.
  • Yansıtıcı süreç: OSA'nın kendisini tamamlamak terapötiktir, öz farkındalığı ve mesleki yansımayı teşvik eder.
  • Bütüncül mesleki odak: Üretkenlik, boş zaman ve günlük yaşam aktivitelerini yaşam rolleri boyunca kapsar, kapsamlı bir mesleki profil sunar.
  • MOHO teorisine dayalı: İnsan Meslek Modeli çerçevesiyle uyumludur, mesleki terapi pratiğinde yaygın olarak kullanılır.
  • Esnek uygulama: Kendi kendine uygulanabilir veya görüşme tabanlı olabilir; çeşitli iletişim ihtiyaçları için uyarlanabilir.
  • Erişilebilir puanlama: Basit derecelendirme (1-4) ve anlaşılır toplama işlemi; karmaşık hesaplamalar yok.
  • İşbirlikçi araç: Terapist-danışan arasındaki mesleki hedefler ve değerler hakkındaki diyaloğu kolaylaştırır.
  • Terapiye duyarlı: Yetkinlik ve önem derecesindeki değişiklikler mesleki ilerlemeyi ve motivasyonel değişimleri izler.

Uygulama alanları

  • Zihinsel sağlık mesleki terapisinde hedef belirleme: Depresyon, anksiyete, şizofreni veya bipolar bozuklukta değerli meslekleri (iş, hobiler, sosyal roller) ve terapi hedeflerini belirleme.
  • Fiziksel rehabilitasyon mesleki planlaması: İnme, omurilik yaralanması veya büyük ameliyat sonrası mesleki öncelikleri belirleme; terapiyi danışanın değerleriyle uyumlu hale getirme.
  • Gelişimsel engellilik mesleki profillemesi: Otizm, serebral palsi veya zihinsel engelli çocukların/yetişkinlerin mesleki güçlü yönlerini ve gelişim alanlarını anlama.
  • Yaşlanma ve kırılganlık fonksiyonel koruma: Katılımı sürdürmek için değerli meslekleri ve destek veya adaptasyonun gerektiği alanları belirleme.
  • Madde kullanımı iyileşmesinde mesleki yeniden katılım: İyileşme sürecinin bir parçası olarak anlamlı rollere ve aktivitelere dönüşü destekleme.
  • Mesleki rehabilitasyon ve işe dönüş: İş/istihdamda algılanan yetkinliği değerlendirme ve iş katılımı önündeki engelleri belirleme.
  • Adalet sistemiyle ilişkili popülasyonlarda mesleki yeniden entegrasyon: Suç geçmişi olan bireylerin mesleki yeniden entegrasyonunu destekleme; ceza sonrası anlamlı rolleri belirleme.
  • Boylamsal mesleki terapi sonuç takibi: Terapi ilerledikçe algılanan mesleki yetkinlik ve önem derecesindeki değişiklikleri belgeleyen seri OSA uygulamaları.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

OSA, danışan tarafından tamamlanan bir öz-bildirim anketidir; bu anket, terapist tarafından sesli okunan görüşme formatında veya bağımsız yazılı tamamlama yoluyla gerçekleştirilebilir. Danışan, üç alandaki 21 mesleki işlevsellik maddesini değerlendirir: (1) Üretkenlik (ücretli/ücretsiz iş, okul, ev yönetimi, çocuk bakımı, alışveriş, finans yönetimi); (2) Boş Zaman (sakin rekreasyon, aktif rekreasyon, sosyalleşme, okuma, hobiler); (3) Günlük Yaşam Aktiviteleri (kişisel hijyen, giyinme, yeme, işlevsel mobilite, topluluk mobilite). Her madde için danışan iki boyutu değerlendirir: (A) Yetkinlik: 'Bunu yapma konusunda ne kadar yeteneklisiniz?' 4 puanlık bir ölçekte (1=hiç yetenekli değil, 2=biraz yetenekli, 3=yetenekli, 4=çok yetenekli); (B) Önem Derecesi: 'Bu sizin için ne kadar önemli?' 4 puanlık bir ölçekte (1=hiç önemli değil, 2=biraz önemli, 3=önemli, 4=çok önemli). OSA, açık madde tanımları ve derecelendirme ölçekleri için çıpa tanımları içeren yapılandırılmış bir form sunar. Uygulama süresi genellikle 15-20 dakikadır. Danışanların dürüstçe yanıt vermeleri teşvik edilir ve 'doğru' cevaplar yoktur.

Formül
Client completes two-part self-rating: (1) Competence: rate ability to perform 21 occupational functioning items on 4-point scale (1=not able to do, 4=very able to do); (2) Importance: rate how important each item is on 4-point scale (1=not at all important, 4=very important). Administration takes 15–20 minutes.
2

Yetkinlik maddeleri, bir Yetkinlik Toplam Puanı (aralık 21-84) oluşturmak üzere toplanır; benzer şekilde, Önem Derecesi maddeleri de bir Önem Derecesi Toplam Puanı (aralık 21-84) oluşturur. Bunlar genellikle ortalama puanlar olarak raporlanır (yetkinlik ortalaması = toplam/21, aralık 1-4; önem derecesi ortalaması = toplam/21, aralık 1-4). Ek olarak, her madde için bir tutarsızlık puanı hesaplanabilir (Önem Derecesi - Yetkinlik). Yüksek önem derecesine sahip ancak düşük yetkinliğe sahip büyük pozitif tutarsızlıklar, mesleki endişeleri ve terapi hedeflerini temsil eder. Küçük veya negatif tutarsızlıklar (önem derecesine kıyasla düşük önem derecesi veya yüksek yetkinlik) daha az acildir. Analiz, bireysel madde tutarsızlıklarına veya toplu örüntülere (örneğin, boş zaman aktivitelerinin günlük yaşam aktivitelerinden daha büyük boşluklar göstermesi) odaklanabilir.

Formül
Items scored separately for competence and importance. Competence total score ranges 21–84 (mean per item, 1–4). Importance total score ranges 21–84. Discrepancy scores calculated for each item (importance minus competence). Items with high importance but low competence represent occupational concerns/goals.
3

OSA, öncelikli olarak tutarsızlık analizi merceğinden yorumlanır. Önem Derecesi 3-4 ancak Yetkinlik 1-2 olan maddeler, terapi için mesleki önceliklerdir. Örneğin, bir danışan 'ücretli iş yapmayı' önem derecesi 4 ancak yetkinlik 1 olarak değerlendirirse, ücretli işe dönüş birincil hedeftir. Tersine, 'TV izlemenin' yüksek yetkinliğe ancak düşük önem derecesine sahip olması, terapi önceliği değildir. Yetkinlik Toplam Puanı, mesleki işlevselliğin genel öz-algısını sağlar; temel ve takip puanları algılanan yetenekteki değişiklikleri izler. Yetkinlik puanındaki iyileşmeler veya tutarsızlıkların azalması (örneğin, değerli aktiviteler için yetkinliğin artması) mesleki ilerleme gösterir. Hangi maddelerin en çok geliştiğine dair nitel analiz, kazanımların tartışılmasına rehberlik eder. OSA ayrıca nesnel işlevsellik ile öz-algı arasındaki potansiyel uyumsuzluğu da belirler; bir danışan gösterilebilir yeteneğe rağmen düşük yetkinlik bildiriyorsa, bu depresyon, korku-kaçınma veya cesaret kırıklığı yansıtabilir ve dikkat gerektirebilir.

Formül
Compare competence scores to baseline. High competence scores = client perceives self as capable across occupations. Large discrepancies (high importance, low competence) identify occupational priorities for therapy. Analyze qualitatively which items have largest gaps; therapy can target specific occupational domains. Changes in competence scores or item discrepancies reflect improved self-perception and occupational engagement.

Sık yapılan hatalar

  • OSA'nın tek mesleki değerlendirme olarak kullanılması: Öz-algı nesnel işlevsellikten farklı olabilir; performansa dayalı ve görüşme verileriyle birleştirilmelidir.
  • Düşük yetkinlik puanlarının terapi potansiyelini tanımladığı şeklinde aşırı yorumlanması: Düşük yetkinlik derecelendiren bir danışanın yeteneği olabilir ancak kendine güveni veya fırsatı olmayabilir; değerlendirme her ikisini de araştırmalıdır.
  • Yansıtma için yeterli zaman tanımadan uygulama: OSA'yı aceleyle tamamlamak yansıtıcı değerini azaltır; düşünceli yanıt için yeterli zaman tanıyın.
  • Tutarsızlıkları danışanla tartışmama: OSA, işbirlikçi bir şekilde tartışıldığında en değerlidir; sonuçları sadece puanlayıp dosyalamak terapötik fırsatı kaçırır.
  • Önem derecesi değerlendirmelerini göz ardı etme: Sadece yetkinlik puanlarına odaklanıp danışanın değer verdiği şeyleri göz ardı etmek, terapi uyumunu sınırlar.
  • Mutlak puanlar kullanarak danışanlar arasında karşılaştırma yapma: OSA idiografiktir; mutlak yetkinlik puanları bireysel değişim veya madde düzeyindeki örüntülerden daha az anlamlıdır.
  • Yönlendirici sorularla uygulama: Sorular tarafsız kalmalıdır; belirli maddelerin önemli veya önemsiz olduğunu ima etmek yanıtları yanlı hale getirir.
  • OSA'nın periyodik olarak tekrar gözden geçirilmemesi: Algılanan yetkinlikteki değişiklikleri ve değişen mesleki öncelikleri belgelemek için OSA periyodik olarak (örneğin, aylık veya üç aylık) tekrarlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

OSA, COPM'den nasıl farklıdır?

Her ikisi de danışan merkezli mesleki terapi araçlarıdır, ancak kapsam ve yapı açısından farklılık gösterirler. COPM, danışanın yapmak istediği/ihtiyaç duyduğu 5 mesleki sorunu belirlemeye odaklanır, ardından performans ve memnuniyeti 10 puanlık ölçeklerde değerlendirir. OSA, hem yetkinlik hem de önem derecesi için derecelendirilen 21 standart madde sunar. COPM daha idiografiktir (danışan tarafından belirlenen sorunlar); OSA daha standartlaştırılmıştır (sabit maddeler). COPM daha kısadır; OSA daha kapsamlıdır. Her ikisi de tamamlayıcı danışan merkezli değerlendirme için birlikte kullanılabilir.

Bir danışan bir maddeyi 'önemli değil' (önem derecesi 1) olarak derecelendirirse ne olur?

Düşük önem derecesi değerlendirmesi geçerli ve klinik olarak bilgilendiricidir. Eğer bir danışan 'ücretli işi' önemli bulmadığını derecelendirirse (belki emekli olmuş veya engelli olup işin ilgili olmadığını kabul etmişlerdir), terapist bu değere saygı duymalıdır. Ancak terapist, düşük önem derecesinin gerçek değerleri mi yoksa depresyon/cesaret kırıklığı mı yansıttığını nazikçe araştırabilir. Terapi, danışanın önceliklerine saygı duyarak, yüksek önem derecesine sahip maddelere odaklanmalıdır.

OSA, danışanları karşılaştırmak veya program sonuçlarını ölçmek için kullanılabilir mi?

OSA, bireysel danışan hedef belirleme ve izleme için idiografik bir araç olarak tasarlanmıştır. Teorik olarak program değerlendirmesi için kullanılabilse de (örneğin, danışanlar genelinde ortalama yetkinlik puanlarını hesaplamak), grup düzeyinde karşılaştırma için normatif verileri ve standardizasyonu eksiktir. Program değerlendirmesi için daha standartlaştırılmış, normlu araçlar tercih edilebilir. Ancak, tutarsızlıkların toplu analizi (büyük boşluklara sahip madde sayısı) program düzeyinde içgörüler sağlayabilir.

Ciddi ruhsal hastalığı olan ve OSA'yı güvenilir bir şekilde tamamlayamayan bir danışan varsa ne olur?

Danışan akut krizdeyse (aktif psikoz, şiddetli depresyon, intihar düşüncesi), OSA uygun olmayabilir. Araç yeterli içgörü ve bilişsel netlik gerektirir. Ancak, danışan stabilize olduktan sonra, OSA iyileşmeyle uyumlu mesleki hedefleri belirlemek için çok değerli olabilir. Devam eden bilişsel bozukluğu veya derin içgörü eksikliği olan bireyler için OSA, önemli terapist desteği veya yorumuyla uygulanması gerekebilir.

OSA'ya tekrar başvurulmalı mı ve eğer öyleyse ne sıklıkla?

Evet, OSA'ya periyodik olarak başvurulmalıdır - aktif tedavide genellikle aylık veya daha uzun süreli terapilerde daha az sıklıkla (üç aylık/altı aylık). Tekrar başvurmak, algılanan yetkinlik ve önem derecesindeki değişiklikleri izlemeye ve değişen mesleki öncelikleri belirlemeye olanak tanır. OSA'nın kendisi (yeniden tamamlama ve tartışma), mesleki yansımayı ve hedef ayarlamasını pekiştirir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Baron, K., Kielhofner, G., Iyenger, A., Goldhammer, V., & Wolenski, J. (2006). The Occupational Self Assessment (OSA) (2nd ed.). MOHO Clearinghouse, University of Illinois at Chicago.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Kielhofner, G., & Henry, A. D. (1988). Development and investigation of the occupational performance history interview. American Journal of Occupational Therapy, 42(8), 489-498.

    DOI kaynağını aç
    Kopyalandı.