İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Çoklu Temel Çizgi Tasarımı — Tek Denekli Deneysel Tasarım

Ortaya koyan
Donald M. Baer, Montrose M. Wolf, Todd R. Risley
Yıl
1968
Tür
Single-subject experimental design
Aile
Experimental design

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Çoklu temel çizgi tasarımı, bir müdahalenin iki veya daha fazla temel çizgi boyunca – tipik olarak farklı davranışlar, bireyler veya ortamlar arasında – aşamalı zaman noktalarında tanıtılmasıyla işlevsel kontrolü gösteren tek denekli bir deneysel tasarımdır.

Tedavinin geri çekilmesi gerekmediği için, hedef davranış geri döndürülemez olduğunda veya etkili bir müdahalenin kaldırılması etik olmadığında özellikle uygundur.

Yöntemin mantığı

Üç öğrenciye ezber kelimeleri okumayı öğrettiğinizi hayal edin. Müdahaleye üçüyle de aynı anda başlamak yerine, bekleyip üçü için de temel çizgi verilerini toplarsınız, sonra müdahaleyi önce 1. Öğrenciye, ardından – yalnızca 1. Öğrenci gelişim gösterdikten sonra – 2. Öğrenciye ve son olarak 3. Öğrenciye tanıtırsınız. Eğer gelişim, tüm öğrencilerde kendiliğinden olmaktan ziyade müdahalenin her tanıtımını takip ederse, değişime neden olanın harici bir olay değil, müdahale olduğu sonucuna varabilirsiniz. Aşamalı başlangıç, tasarımın mantıksal motorudur: tesadüf bir anda bir gelişimi açıklayabilir, ancak üç farklı, kasıtlı olarak seçilmiş anda üç gelişimi açıklayamaz.

Tarih

Çoklu temel çizgi tasarımı, uygulamalı davranış analizinin temel metodolojik standartlarını oluşturan, Davranış Analizi Dergisi'nde 1968 tarihli temel makalelerinde Baer, Wolf ve Risley tarafından resmen tanımlanmıştır. Tasarım, geri dönüş tasarımlarının kritik bir sınırlamasını ele almıştır: öğrenilmiş davranışların kaldırılamadığı veya kaldırılmaması gerektiği durumlarda kontrolü gösterme yetersizliği. 1970'ler ve 1980'ler boyunca, özel eğitim ve klinik psikolojideki araştırmacılar tasarımı benimseyip geliştirdiler, görsel analiz geleneklerini kodladılar ve uygulamaları genişlettiler. Bugün, davranışsal ve eğitimsel müdahale araştırmalarında en yaygın kullanılan tekli vaka deneysel tasarımlarından biri olmaya devam etmektedir.

Ne zaman kullanılır?

Hedef davranış öğrenildikten sonra geri döndürülemez olması beklendiğinde (örneğin, okuma becerileri, sosyal beceri edinimi), geri çekilme tasarımını etik dışı veya pratik olmayan hale getirdiğinde bir çoklu temel çizgi tasarımı kullanın. Aynı müdahale mantığını paylaşan en az iki veya üç kavramsal olarak benzer, işlevsel olarak bağımsız katman (davranışlar, katılımcılar veya ortamlar) belirleyebildiğinizde iyi uyum sağlar. Minimum gereksinim: her biri en az üç ila beş veri noktasına sahip kararlı temel çizgilere sahip en az iki katman. Katmanlar bağımsız değilse bu tasarımı kullanmayın – herhangi bir tekil temel çizgi fazı boyunca tüm katmanlarda eşzamanlı gelişim, aşamalı gösterimin mantığını zayıflatır. Ayrıca, müdahale etik veya pratik nedenlerle bazı katmanlardan anlamlı bir süre boyunca esirgenemediğinde bundan kaçının.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • En az iki (tercihen üç veya daha fazla) işlevsel olarak bağımsız katman gerektirir; yalnızca iki katmanlı bir tasarım daha zayıf deneysel kontrol sağlar.
  • Veri toplama, başlangıçtan itibaren tüm katmanlar boyunca eşzamanlı olarak sürekli olmalıdır, bu da kaynak yoğundur.
  • Katılımcılar veya ortamlar arasında bulguların genelleştirilmesi, tek denekli araştırmanın doğasında bulunan küçük, genellikle rastgele olmayan örneklemlerle sınırlıdır.
  • Katmanlar gerçekten bağımsız değilse, davranış, iç geçerliliği tehdit eden, tedavi edilmemiş katmanlarda (çoklu temel çizgi kovaryasyonu) değişebilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Beceri kazanımının geri döndürülemez olduğu durumlarda etik olan bir geri dönüş-temel çizgi fazı gerektirmeksizin deneysel kontrolü gösterir.
  • Her katman, işlevsel bir ilişki iddiasını güçlendiren bağımsız bir tekrar görevi görür.
  • Çeşitli bağlamlarda uygulanabilir: farklı katılımcılar, davranışlar veya ortamlar katman olarak hizmet edebilir.
  • Uygulamalı davranış analizi, özel eğitim ve klinik psikoloji literatürlerinde iyi kabul görmüştür.
  • Müdahale etkilerinin yörüngesini ve aciliyetini ortaya koyan zengin, sürekli davranışsal veriler üretir.

Uygulama alanları

  • Gelişimsel engelli öğrencilerin beceri edinme müdahalelerinin (örneğin, okuma, iletişim, günlük yaşam becerileri) değerlendirilmesi.
  • Uygulamalı davranış analizi ve özel eğitim araştırmalarında birden fazla katılımcı arasında davranışsal müdahalelerin test edilmesi.
  • Bir terapötik tekniğin farklı ortamlarda (klinik, ev, okul) genellemesinin değerlendirilmesi.
  • Farklı departmanlar veya iş rolleri arasında işyeri eğitim protokollerinin sıralı tanıtımının incelenmesi.
  • Grup tasarımlarının pratik olmadığı küçük-n sağlık bilimi araştırmalarında yeni klinik prosedürlerin doğrulanması.
  • Kanıta dayalı uygulama araştırmalarında tedavi sadakatinin ve tekrarın gösterilmesi.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Tüm katmanlar boyunca – ister aynı bireyin birden fazla davranışı, ister birden fazla bireyde aynı davranış, ister birden fazla ortamda aynı davranış olsun – eşzamanlı, sürekli temel çizgi verileri toplanır. Müdahale herhangi bir katmana tanıtılmadan önce tüm katmanların kararlı, öngörülebilir temel çizgi performansı göstermesi gerekir.

2

Müdahale, kalan katmanlar temel çizgide devam ederken ilk katmana tanıtılır. Her temel çizginin uzunluğu kasıtlı olarak aşamalıdır, böylece her katmanın temel çizgisi öncekinden daha uzun olur, tipik olarak en az üç ila beş veri noktası farklılık gösterir.

3

İlk katman müdahalenin ardından açık, kararlı bir davranış değişikliği gösterdiğinde, müdahale ikinci katmana tanıtılırken sonraki katmanlar temel çizgide devam eder. Aynı kriter geçerlidir: bir sonraki katman tedavi edilmeden önce kararlı, tekrarlanabilir bir değişiklik görülmelidir.

4

Müdahale, aynı mantığı izleyerek sırayla kalan her katmana tanıtılır. Her yeni katman, müdahale etkisinin bağımsız bir tekrarını sağlar. İdeal olarak, henüz temel çizgide olan katmanlardaki davranış, her tedavi edilen katman iyileşirken değişmeden kalmalıdır.

5

Bağımsız değişken (müdahale) ile bağımlı değişken (hedef davranış) arasında işlevsel bir ilişki, davranış her bir sonraki katmana müdahale tanıtıldıktan sonra öngörülebilir şekilde ve yalnızca değiştiğinde kurulur. Grafiklenmiş verilerin görsel analizi – düzey, eğilim, değişkenlik, etkinin aciliyeti ve fazlar arasındaki örtüşme incelenerek – birincil analitik yöntemdir.

Sık yapılan hatalar

  • Temel çizgide çok az veri noktası – katman başına en az üç ila beş kararlı veri noktası gereklidir; kararlı temel çizgiler olmadan müdahaleye acele etmek gerçek bir etkiyi tespit etmeyi imkansız hale getirir.
  • Bağımlı katmanlar – farklı ortamlardaki aynı davranış müdahale zamanlamasından bağımsız olarak birlikte gelişirse (örneğin, bir çocuk becerileri otomatik olarak genellerse), aşamalı mantık çöker; başlamadan önce katman bağımsızlığını doğrulayın.
  • Katmanları çok hızlı tedavi etmek – bir önceki katman açık, kararlı bir değişiklik göstermeden bir sonraki katmana ilerlemek etkileri karıştırır ve tekrar mantığını zayıflatır.
  • Temel çizgideki eğilimi göz ardı etmek – sürekli gelişen bir temel çizgi eğilimi, davranışın zaten değişmekte olduğu anlamına gelir; zaten gelişmekte olan bir temel çizgiye müdahale tanıtmak etkiyi yorumlanamaz hale getirir.
  • Yalnızca istatistiksel testlere güvenmek – görsel analiz, alan standardı birincil yöntemdir; ek istatistiksel yaklaşımlar (örneğin, Tau-U gibi etki büyüklüğü ölçümleri) dikkatli görsel incelemeyi tamamlamalı, ancak onun yerine geçmemelidir.

Sık sorulan sorular

Kaç katmana ihtiyacım var?

Minimum iki katman gereklidir, ancak üç veya daha fazla katman şiddetle tavsiye edilir. Yalnızca iki katmanla tasarım, deneysel kontrolün nispeten zayıf bir gösterimi olan tek bir tekrar sağlar. Çoğu metodolog ve dergi hakemi, güvenilir bir işlevsel ilişki iddiası için üç katmanı pratik minimum olarak kabul eder.

Bir 'katman' ne sayılır – davranışları, katılımcıları ve ortamları karıştırabilir miyim?

Her çalışma, kavramsal netlik için bir tür katman kullanır. Davranışlar arası çoklu temel çizgi, aynı ortamda aynı katılımcıyı kullanır ancak farklı davranışları hedefler. Katılımcılar arası çoklu temel çizgi, aynı davranışı ve ortamı kullanır ancak farklı bireyleri kullanır. Ortamlar arası çoklu temel çizgi, farklı ortamlarda aynı katılımcı ve davranışı kullanır. Tek bir çalışma içinde katman türlerini karıştırmak standart dışıdır ve yorumlamayı karmaşıklaştırır.

Bir sonraki katmana ne zaman geçeceğimi nasıl bilirim?

Standart kriter, şu anda müdahale alan katmanın, temel çizgisine göre düzey ve/veya eğilimde açık, kararlı bir değişiklik göstermesi ve bu değişikliğin tersine dönmesinin olası görünmemesidir. Yaygın gelenekler, beklenen değişim yönünü düşük değişkenlikle gösteren müdahale fazındaki üç ila beş ardışık veri noktasını içerir. Tek bir evrensel kural yoktur; kriter önceden belirlenmeli ve raporlanmalıdır.

Çoklu temel çizgi tasarımı grup verileri için uygun mudur?

Hayır. Çoklu temel çizgi tasarımı tek denekli (tekli vaka) bir tasarımdır. Her katman bireysel olarak analiz edilir ve tekrar mantığı, gruplar arası karşılaştırmaya değil, zaman içindeki denek içi karşılaştırmaya dayanır. Grup düzeyinde çıkarım için yeterince büyük bir örneğiniz varsa, randomize kontrollü bir çalışma veya yarı-deneysel bir tasarım daha uygundur.

Görsel analiz yerine istatistiksel analiz kullanabilir miyim?

Görsel analiz, tekli vaka araştırmalarında geleneksel ve birincil yöntemdir. Tau-U, tüm çiftlerin örtüşmemesi (NAP) veya örtüşmeyen verilerin yüzdesi (PND) gibi etki büyüklüğü indeksleri, meta-analitik amaçlar için ve ek olarak yaygın olarak kullanılır, ancak faz düzeyinde yorumlama için grafiklenmiş verilerin dikkatli görsel incelenmesinin yerini tutmazlar.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of Applied Behavior Analysis, 1(1), 91–97.

    DOI kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2020). Applied Behavior Analysis (3rd ed.). Pearson.

    ISBN: 978-0134752556
    Kopyalandı.