İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Metaphor Analysis — Kavramsal ve Eleştirel Metafor Analizi

Ortaya koyan
George Lakoff & Mark Johnson (Conceptual Metaphor Theory); Jonathan Charteris-Black (Critical Metaphor Analysis)
Yıl
Theoretical foundation 1980; systematic research applications from 1990s onward
Tür
Qualitative research method
Aile
Textual Analysis

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Metafor Analizi, konuşmacıların ve yazarların deneyimleri nasıl kavramsallaştırdığını, anlamı nasıl inşa ettiğini ve ideolojik etkiyi nasıl kullandığını ortaya çıkarmak için dilde gömülü metaforları tanımlayan, sınıflandıran ve yorumlayan nitel bir yöntemdir.

Lakoff ve Johnson'ın Kavramsal Metafor Teorisi'ne dayanan bu yöntem, metaforu edebi bir süsleme değil, insanların düşünme, akıl yürütme ve hareket etme biçimlerini şekillendiren temel bir bilişsel yapı — ARGÜMAN SAVAŞTIR, ZAMAN PARADIR — olarak ele alır. Psikoloji, eğitim, siyasi söylem, sağlık iletişimi ve örgütsel araştırmalarda yaygın olarak uygulanmaktadır.

Yöntemin mantığı

Bir politikacı göçü bir 'sel' olarak tanımladığında veya bir doktor kansere 'savaş' dediğinde, bu sadece renklendirme yapmak değildir — belirli özellikleri (hacim, istila, mücadele) vurgulayan ve diğerlerini (bireysel hikayeler, kronik yönetim) bastıran kavramsal bir çerçeve dayatmaktadırlar. Metafor Analizi bu çerçeveleri görünür kılar. Bir araştırmacı, katılımcıların veya yazarların bir olgu hakkında konuştuğu metinleri toplar, sistematik mecazi eşlemeleri bulur, hangi KAYNAK alanının (su, savaş, yolculuk) hangi HEDEF alana (göç, hastalık, reform) yansıtıldığını sorar ve ardından bu eşlemenin kimin çıkarlarına hizmet ettiğini sorar. Analiz, dilsel yüzeyden bilişsel yapıya ve oradan toplumsal anlama doğru ilerler.

Tarih

Metaforun modern bilimsel incelemesi, George Lakoff ve Mark Johnson'ın 1980 tarihli Metaphors We Live By adlı kitabıyla dönüşmüştür. Bu kitap, metaforun retorik bir cihazdan ziyade, bedensel, somut kaynak alanlardan yapılan eşlemeler yoluyla soyut deneyim alanlarını düzenleyen bilişsel bir mekanizma olduğunu savunmuştur. 1980'ler ve 1990'lar boyunca bilişsel dilbilimciler (Lakoff, Turner, Kövecses) ampirik olarak yüzlerce kavramsal metafor haritalamıştır. Pragglejaz Grubu, 2007'de MIP tanımlama prosedürünü yayınlamış ve Steen ve meslektaşları 2007'de bunu MIPVU'ya rafine ederek tekrarlanabilir bir ek açıklama standardı sağlamıştır. Jonathan Charteris-Black, 2000'lerin başlarından itibaren Eleştirel Metafor Analizi'ni geliştirerek, siyasi ve medya metinlerindeki metaforun ideolojik işlevlerini incelemek için derlem yöntemlerini eleştirel söylem analiziyle bütünleştirmiştir.

Ne zaman kullanılır?

Metafor Analizi, araştırma sorusu bir deneyimin, konunun veya olgunun nasıl bilişsel olarak çerçevelendiği — hastalık, liderlik, değişim, öğrenme veya politikanın dilde nasıl kavramsallaştırıldığı — ile ilgili olduğunda uygundur, tutumların veya davranışların ölçüldüğü ile ilgili olduğunda değil. Eğitimde (öğrencilerin bir konuyu nasıl kavramsallaştırdığı), sağlıkta (hastaların hastalıkları nasıl anlattığı), siyaset biliminde (liderlerin politikaları nasıl çerçevelediği) ve örgütsel araştırmada (çalışanların kültürü nasıl tanımladığı) keşifsel ve yorumlayıcı sorular için uygundur. Bir tutumun sıklığını ölçmek, bir davranış hakkındaki bir hipotezi test etmek veya bir sosyal sürecin temellendirilmiş bir teorisini üretmek gibi araştırma hedefleri için UYGUN DEĞİLDİR; bu amaçlar sırasıyla anket yöntemleri, deneysel tasarımlar veya temellendirilmiş teoriyi gerektirir. Yeterince zengin bir metin derlemi zorunlu bir ön koşuldur — yetersiz veya yüksek derecede yapılandırılmış veriler (kapalı uçlu anketler, işaretleme kutusu anketleri) anlamlı bir metafor analizi sağlamaz.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Metafor tanımlamasında derecelendirmeler arası güvenilirlik mütevazı olabilir; dilsel ve mecazi dil arasındaki sınır tartışmalıdır ve MIP/MIPVU yargısal kararları ortadan kaldırmaz.
  • Bulgular bağlama özgüdür ve yorumlayıcıdır — belirli bir derlemdeki kavramsal çerçeveleri tanımlarlar ve istatistiksel olarak bir popülasyona genellenemezler.
  • Yöntem, dilsel olmayan anlamı (jest, görüntü, ton) yakalamaz, bu da çok modlu verilerin ilgili olduğu durumlarda erişimini sınırlar.
  • Derlem derlemesi ve sistematik metafor tanımlama, özellikle yazılım desteğinin yalnızca kısmi olduğu büyük veri kümeleri için zaman alıcıdır.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Konuşmacıların kendilerinin bile farkında olmayabileceği bilinçsiz bilişsel çerçeveleri ortaya çıkarır, açık tutum ölçümleriyle yakalanamayan örtük anlama erişim sağlar.
  • Katılımcı reaktivitesi gerektirmeksizin, klinik görüşmelerden siyasi konuşmalara veya sosyal medya derlemlerine kadar herhangi bir doğal olarak oluşan veya uyarılmış metin verisine uygulanabilir.
  • İyi geliştirilmiş bir teorik geleneğe (Kavramsal Metafor Teorisi; Eleştirel Metafor Analizi) ve tekrarlanabilirliği artıran standartlaştırılmış tanımlama prosedürlerine (MIP/MIPVU) dayanır.
  • Bireysel biliş ile toplumsal söylem arasında köprü kurarak hem psikolojik hem de eleştirel-sosyolojik araştırma soruları için kullanışlı hale getirir.
  • Büyük veri kümelerini işlemek için derlem dilbilimi araçlarıyla birleştirilebilir, hem mikro düzeyde yakın okumaya hem de makro düzeyde frekans analizine olanak tanır.

Uygulama alanları

  • Siyasi liderlerin ekonomik krizi, göçü veya halk sağlığını destek toplamak veya suçlamak için mecazi olarak nasıl çerçevelediğini analiz etme.
  • Hastaların kronik hastalık veya ruh sağlığı durumlarını tanımlamak için kullandıkları metaforları inceleyerek klinik iletişim ve terapötik dil bilgisi sağlama.
  • Öğrencilerin ve öğretmenlerin öğrenmeyi, matematiği veya bilimsel sorgulamayı nasıl kavramsallaştırdıklarını araştırarak pedagoji için üretken ve engelleyici çerçeveleri belirleme.
  • Çalışanların işyerlerini, liderliklerini veya değişim süreçlerini tanımlamak için kullandıkları metaforları ortaya çıkarıp analiz ederek örgütsel kültürü inceleme.
  • Bir sosyal konunun (örneğin, iklim değişikliği, göç) medya çerçevelenmesindeki zaman içindeki değişimleri, derlem tabanlı metafor frekans analizi yoluyla izleme.
  • Aynı hedef alan için diller veya topluluklar arasında metaforları karşılaştırarak kavramsal çerçevelemedeki kültürlerarası farklılıkları keşfetme.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırma sorusuna uygun bir metin derlemi (corpus) oluşturulur: görüşme transkriptleri, parlamento konuşmaları, gazete makaleleri, sosyal medya gönderileri, ders kitabı alıntıları veya 'Kuruluşum şuna benzer...' gibi sorulara verilen yazılı yanıtlar. Derlem, doğal olarak oluşan veya uyarılmış dil açısından, çeşitli mecazi ifadeler üretecek kadar zengin olmalıdır. Örnekleme kararları — amaçlı, kritere dayalı veya derlem güdümlü — tekrarlanabilirlik ve eleştirel değerlendirme sağlamak üzere belgelenir.

2

MIP (Metafor Tanımlama Prosedürü) ve Pragglejaz Grubu tarafından geliştirilen rafine edilmiş MIPVU versiyonu gibi yaygın olarak kullanılan ilkeli bir tanımlama prosedürü kullanılarak mecazi ifadeler bulunur. Bu prosedür adım adım kriterler sunar: araştırmacı, her bir sözcüksel birim için, bağlamsal anlamının temel (en somut veya bedensel) anlamından farklı olup olmadığını ve bağlamsal anlamın bu temel anlamla karşıtlık yoluyla anlaşılabileceğini sorar. Her iki kriteri de karşılayan ifadeler mecazi olarak işaretlenir.

3

Tanımlanan dilsel metaforlar, birden çok yüzey ifadesini motive eden altında yatan bilişsel eşlemeler olan kavramsal metaforlar halinde gruplandırılır. Örneğin, 'soruna saldırmak', 'pozisyonu savunmak' ve 'argümanı kazanmak' ifadelerinin tümü ARGÜMAN SAVAŞTIR kavramsal metaforunu örneklendirir. Gruplandırma, kaynak alana göre yönlendirilir: bedensel deneyim, uzamsal yönelim, yolculuk, kap, savaş, makine, organizma vb. Bu sınıflandırma, derlemdeki baskın kavramsal yapıları ortaya çıkarır.

4

Analist, her bir baskın metaforun hedef alan hakkında neyi vurguladığını, gizlediğini ve ima ettiğini, toplumsal ve söylemsel bağlamdan yararlanarak yorumlar. Eleştirel Metafor Analizi (Charteris-Black) ek olarak metaforun kimin yararına olduğunu, hangi ideolojik varsayımları doğal hale getirdiğini ve sorunu yeniden çerçeveleyebilecek alternatif metaforların neler olabileceğini sorar. Psikolojik ve eğitsel uygulamalarda odak, güçten ziyade bilişsel ve duyuşsal anlama daha fazladır; yorumlayıcı mercek buna göre uyarlanır.

5

Bulgular, en sık veya en belirgin kavramsal metaforların yapılandırılmış bir açıklaması olarak sunulur ve temsili metin örnekleriyle zenginleştirilir. Gruplar veya zaman dilimleri arasında göreceli belirginliği göstermek için nicel frekans sayımları nitel yoruma eşlik edebilir. Analistin kendi yorumlayıcı seçimleri ve potansiyel alternatif okumalarla ilgili yansıtıcılık (reflexivity) belgelenir.

Sık yapılan hatalar

  • MIP/MIPVU gibi ilkeli bir tanımlama prosedürü uygulamak yerine canlı örnekleri seçerek kullanma — bu, sistematik bir analiz yerine seçici, tekrarlanamayan bir okuma üretir.
  • Dilsel metaforları kavramsal metaforlarla karıştırma — bireysel ifadeler ('argümana saldırdı') yorumlamanın anlamlı olmasından önce altında yatan eşlemelere (ARGÜMAN SAVAŞTIR) gruplandırılmalıdır.
  • Aşırı ideolojik niyet iddiası — her metafor stratejik olarak kullanılmaz; çoğu, yalnızca analitik olarak etkinleştirilen kavramsal yapıya sahip donmuş geleneksel ifadelerdir. Analist, belirgin, güdümlü metaforları ölü veya geleneksel olanlardan ayırt etmelidir.
  • Bağlamı ihmal etme — aynı metafor (örneğin, 'bilgi birikimi') bir tıp, eğitim veya siyasi bağlamda farklı çıkarımlara sahip olabilir; yorumlama, belirli söylem topluluğu ve duruma dayanmalıdır.
  • Uyandırılmış cümle tamamlama verilerini ('X şuna benzer...') doğal olarak oluşan dille eşdeğer tutma — uyarılmış metaforlar halk teorilerini ortaya çıkarır ancak gerçek söylemdeki kendiliğinden kavramsal yapıyı yansıtmayabilir.

Sık sorulan sorular

Metafor Analizi Söylem Analizinden nasıl farklıdır?

Söylem Analizi, dilin metin ve bağlam düzeyinde toplumsal gerçekliği nasıl inşa ettiğini inceler — güç ilişkileri, tür, ideoloji ve toplumsal kimlik hepsi kapsam dahilindedir. Metafor Analizi, kavramsal alanlar arasındaki mecazi eşlemelere daha dar bir şekilde odaklanır. İkisi sıklıkla örtüşür: Eleştirel Metafor Analizi açıkça eleştirel söylem analizinin bir alt dalıdır ve metaforu analitik giriş noktası olarak kullanır. Bir çalışma her ikisini de kullanabilir: geniş yapısal özellikler için söylem analizi ve kavramsal çerçevelemeye odaklanmak için metafor analizi.

Metafor Analizi için büyük bir derleme gerekir mi?

Zorunlu değil. Tekil vaka veya küçük derlem metafor analizi — örneğin, tek bir görüşmenin veya tek bir konuşmanın yakın okuması — meşrudur ve zengin yorumlayıcı içgörü sağlayabilir. Daha büyük derlemler, gruplar veya zaman noktaları arasında frekans iddiaları ve karşılaştırmalar yapılmasına olanak tanır. Karar, araştırma sorunuza bağlıdır: yorumun derinliği mi yoksa örüntünün genişliği mi. Hangi ölçeği kullanırsanız kullanın, tanımlama prosedürü belgelenmeli ve tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.

Metafor Analizi'ni hangi yazılım araçları destekler?

Derlem düzeyindeki çalışmalar için, eşleştirme yazılımları (AntConc, Sketch Engine, Wordsmith) büyük metin koleksiyonlarındaki bir kaynak alanıyla ilişkili sözcüksel öğeleri almakta yardımcı olur. ATLAS.ti ve NVivo, mecazi ifadelerin kodlanmasını ve gruplandırılmasını destekleyebilir. MetaNet ve MIPVU ek açıklama kılavuzları gibi özel araçlar sistematik tanımlamaya yardımcı olur. Ancak, kavramsal gruplandırma ve yorumlama insan analitik görevleri olarak kalır — hiçbir yazılım temel bilişsel işi otomatikleştiremez.

Metafor Analizi nicel yöntemlerle birleştirilebilir mi?

Evet. Gruplar arasında (hastalar ve klinisyenler, sol ve sağ kanat gazeteleri) metafor ailelerinin frekans sayımları, istatistiksel çıkarım gerektirmeyen nicel bir boyut sağlar. Bazı araştırmacılar, kavramsal çerçevenin tutumları veya davranışları tahmin edip etmediğini test etmek için derlem tabanlı metafor frekansını anket verileriyle birleştirir — bu, karma yöntem tasarımının bir biçimidir. Ancak, metaforlar anlamlı bir şekilde sayılabilmeleri için tanımlanıp kategorize edilmeleri gerektiğinden, nitel yorumlayıcı çalışma nicelleştirmeden önce gelmelidir.

Kavramsal Metafor Analizi ile Eleştirel Metafor Analizi arasındaki fark nedir?

Kavramsal Metafor Analizi (Lakoff ve Johnson'dan türemiştir), kaynak-hedef alan yansımalarının bilişsel yapısını haritalamaya odaklanır — amacı tanımlayıcı ve bilişseldir. Eleştirel Metafor Analizi (Charteris-Black), normatif ve siyasi bir boyut ekler: güçlü aktörler tarafından stratejik olarak hangi metaforların seçildiğini, hangi ideolojik işi yaptıklarını, kimlerin çıkarlarına hizmet ettiklerini ve hangi alternatif çerçevelerin mevcut olabileceğini sorar. CMA açıkça değerlendiricidir; Kavramsal Metafor Analizi tanımlayıcı olmayı hedefler.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.

    ISBN: 978-0226468013
    Kopyalandı.
  2. Charteris-Black, J. (2004). Corpus Approaches to Critical Metaphor Analysis. Palgrave Macmillan.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.