İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Yorumlayıcı Fenomenoloji — Hermeneutik Fenomenolojik Araştırma

Ortaya koyan
Martin Heidegger (philosophical foundation); Max van Manen (methodological systematisation)
Yıl
1927 (Heidegger); systematised for human sciences by van Manen in 1990
Tür
Qualitative interpretive research design
Aile
Qualitative design / analysis

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Yorumlayıcı fenomenoloji, fenomenolojik betimlemeyi hermeneutik yorumla birleştirerek insanların yaşadıkları deneyimlere atfettikleri anlamı araştıran nitel bir araştırma tasarımıdır.

Heidegger'in ontolojisine dayanır ve Max van Manen tarafından sosyal ve beşeri bilimler için sistemleştirilmiştir. Bu yaklaşım, bir deneyimin kişinin daha geniş yaşam dünyası, kültürel bağlamı ve durumsal anlayışı içinde ne anlama geldiğini sorarak betimlemenin ötesine geçer. Araştırmacının kendi yorumlayıcı ufku, ortadan kaldırılması gereken bir önyargıdan ziyade analitik bir kaynak olarak ele alınır.

Yöntemin mantığı

Betimleyici (Husserlci) fenomenoloji araştırmacıyı paranteze alıp evrensel özleri ortaya çıkarmaya çalışırken, yorumlayıcı fenomenoloji anlayışın her zaman bağlam tarafından şekillendiğini kabul eder. Yeni bir ülkede hayata yeniden başlayan bir mültecinin ne anlama geldiğini inceleyen bir araştırmacıyı düşünün: yorumlayıcı fenomenoloji sadece katılımcıların bildirdiklerini kataloglamakla kalmaz; bu anlatıları, deneyimlere anlamlarını veren kültürel, tarihsel ve ilişkisel arka plana göre okur. Araştırmacı, katmanlı, bağlamsal olarak temellendirilmiş bir yorum oluşturmak için hermeneutik bir döngüye —metnin parçaları ile bütünü arasında ileri geri hareket etme— girer.

Tarih

Yorumlayıcı fenomenoloji, Martin Heidegger'in Fenomenolojiyi Husserl'in evrensel öz arayışından, durumsal, bağlamsal insan varoluşuna yönelik ontolojik bir araştırmaya kaydıran Varlık ve Zaman (1927) adlı eserine dayanır. Hans-Georg Gadamer, bu geleneği Hakikat ve Yöntem (1960) adlı eserindeki felsefi hermeneutik aracılığıyla genişleterek, anlamada geleneğin ve diyaloğun rolünü vurgulamıştır. Max van Manen, bu felsefi akımları Yaşanmış Deneyimi Araştırmak (1990) adlı eseriyle sosyal ve eğitim araştırmalarına taşımış, varoluşsal temalar ve fenomenolojik yazım kavramı da dahil olmak üzere, hermeneutik fenomenolojiyi ampirik araştırmacılar için erişilebilir kılan metodolojik bir çerçeve sunmuştur. Yaklaşım o zamandan beri hemşirelik, sağlık, eğitim ve sosyal bilimlerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Ne zaman kullanılır?

Araştırma sorusu, yaşanmış bir deneyimin sosyal ve kültürel bağlamı içindeki anlamı, önemi veya dokusuyla ilgili olduğunda ve bu deneyimi anlamak için sadece betimlemenin değil, bağlamın ve yorumun merkezi olduğunu beklediğinizde yorumlayıcı fenomenolojiyi kullanın. Sağlık, hemşirelik, eğitim, sosyal hizmet ve beşeri bilimler alanındaki çalışmalar için çok uygundur ve özellikle önceki araştırmaların büyük ölçüde nicel veya betimleyici olduğu ve daha zengin bağlamsal anlayışa ihtiyaç duyulduğu durumlarda özellikle uygun bir yaklaşımdır. Amacınız bağlamdan arındırılmış evrensel bir öz üretmekse (bunun yerine transandantal fenomenolojiyi kullanın), bir hipotezi test etmekse (nicel tasarımları kullanın), bir sosyal sürecin esaslı bir teorisini oluşturmaksa (temellendirilmiş teori kullanın) veya makro düzey metinleri ve söylemi analiz etmekse (söylem analizi kullanın) yorumlayıcı fenomenolojiyi kullanmayın. Ayrıca, deneyimlerini yansıtabilen ve ifade edebilen katılımcılar gerektirir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Bulgular bağlama bağlıdır ve istatistiksel olarak genellenebilir değildir; genellenebilirlik yerine aktarılabilirlik uygun kriterdir.
  • Önemli araştırmacı refleksivitesi ve yorumlama becerisi gerektirir; daha az deneyimli araştırmacılar, katılımcıların deneyimlerini aydınlatmak yerine kendi anlamlarını dayatma riski taşır.
  • Standartlaştırılmış bir analitik prosedürün olmaması, metodolojik titizliği göstermeyi ve gözden geçirmeyi zorlaştırır.
  • Zaman yoğun: derinlemesine katılım gerektiren küçük örneklemler, veri toplama, okuma ve yazma için önemli yatırım gerektirir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Salt betimleyici yaklaşımların gözden kaçırabileceği yaşanmış deneyimin bağlamsal, ilişkisel ve kültürel boyutlarını yakalar.
  • Araştırmacının yorumlayıcı katılımı, ortadan kaldırılması gereken bir karıştırıcı faktörden ziyade analitik olarak üretken kabul edilir.
  • İncelenen alanda çalışan uygulayıcılar ve politika yapıcılarla rezonans kuran zengin, çağrıştırıcı anlatılar üretir.
  • Sosyal bağlama gömülü fenomenler için özellikle güçlüdür — hastalık, mesleki kimlik, marjinalleşme, bakım.
  • Esnek veri kaynakları: mülakatlar, günlükler, saha notları ve yaratıcı eserler dahil edilebilir.

Uygulama alanları

  • Hastaların ve bakıcıların günlük yaşam dünyasında kronik hastalık veya engelliliğin anlamını keşfetmek.
  • Acemi öğretmenlerin kariyer geçişlerinin erken dönemlerinde mesleki kimliklerini nasıl yorumladıklarını ve anlamlandırdıklarını anlamak.
  • Yeni kültürel ortamlarda göç, yerinden edilme veya aidiyetin yaşanmış deneyimini araştırmak.
  • Öğrencilerin yükseköğretimde değerlendirme, geri bildirim veya başarısızlığı nasıl deneyimlediklerini incelemek.
  • Yüksek riskli klinik ortamlarda sağlık profesyonelleri için etik ikilemlerin anlamını incelemek.
  • Kurumsal değişimin, liderliğin veya işyeri kırılganlığının deneyimini içeriden bakış açılarıyla anlamak.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, ilgi duyduğu fenomeni açıkça ifade eder ve düşünceli bir açıklık duruşu benimser — varsayımları tamamen paranteze almak yerine (transandantal fenomenolojide olduğu gibi) onları açık hale getirir ve onlarla yansıtıcı bir şekilde ilgilenir. Nedensel açıklamadan ziyade yaşanmış deneyime odaklanan, anlam odaklı, net bir araştırma sorusu formüle edilir.

2

Derinlemesine mülakatlar, sohbet tarzı mülakatlar, yazılı anlatımlar, saha gözlemleri, günlükler veya yaratıcı eserler aracılığıyla zengin deneyimsel veriler toplanır. Anket verilerinin aksine, bu kaynaklar katılımcıların kendi sözleriyle deneyimin dokusunu yakalamayı amaçlar. Örneklem büyüklükleri genellikle küçüktür (6-20 katılımcı) ve incelenen fenomeni yaşamış olma temelinde amaçlı olarak seçilir.

3

Araştırmacı, verileri kodlanacak bir değişkenler kümesi olarak değil, insan deneyimi hakkında konuşan metinler olarak ele alarak derinlemesine, yansıtıcı bir okuma yapar. Bu yansıtma yinelemelidir — analist transkriptleri birden çok kez yeniden okur, anlayış geliştikçe notlar ve keşifsel betimlemeler yazar. Belirsizliğe, sessizliğe ve metafora karşı hermeneutik uyanıklık geliştirilir.

4

Yorumlama, hermeneutik döngü aracılığıyla ilerler: araştırmacı, bireysel katılımcı anlatıları (parçalar) ile ortaya çıkan genel anlayış (bütün) arasında hareket ederek yorumu giderek derinleştirir. Tematik analiz, mekanik bir kodlama prosedürü olarak değil, varoluşsal temaları —deneyimi yaşamanın nasıl bir şey olduğunu aydınlatan temel anlam yapılarını— arayan fenomenolojik-hermeneutik bir pratik olarak kullanılır.

5

Bulgular, okuyuculara yorumlayıcı içgörüleri aktaran, çağrıştırıcı, zengin dokulu fenomenolojik yazım olarak sunulur — genellikle bileşik betimlemeler, katılımcı vinyetleri veya anlatı pasajları kullanılarak. Yazımın kendisi, sadece bir rapor değil, analitik sürecin bir parçası olarak kabul edilir. Araştırmacılar, konumlarını ve yorumlarının sınırlarını yansıtırlar.

Sık yapılan hatalar

  • Hermeneutik döngüyü bir yöntemden ziyade bir zayıflık olarak ele almak — parçalar ve bütün arasındaki yinelemeli ileri-geri hareketin belgelenmemesi, yorumlayıcı kararların görünmez ve gerekçelendirilemez olmasına neden olur.
  • Husserlci anlamda aşırı paranteze alma — tüm önceki anlayışı askıya almaya çalışırsanız, yaklaşımın hermeneutik temelini zayıflatırsınız; yorumlayıcı fenomenoloji, araştırmacının ufkunu askıya almayı değil, onunla etkileşimi bekler.
  • Yorumlayıcı fenomenolojiyi Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (IPA) ile karıştırmak — IPA, Jonathan Smith tarafından geliştirilen yakından ilişkili ancak farklı bir yöntemdir; felsefi kökleri paylaşırlar ancak analitik prosedür ve tipik uygulama açısından farklılık gösterirler.
  • Yapılandırılmış mülakatlardan elde edilen zayıf veriler — kapalı veya yönlendirici mülakat soruları yüzeysel betimlemeler üretir; açık uçlu, deneyimsel sorular esastır.
  • Bulguları geleneksel bir tematik özet olarak yazmak — yorumlayıcı fenomenoloji, destekleyici alıntılarla temaların bir listesini değil, deneyimin dokusunu gösteren fenomenolojik yazım gerektirir.

Sık sorulan sorular

Yorumlayıcı fenomenoloji, betimleyici (transandantal) fenomenolojiden nasıl farklıdır?

Husserl'i takip eden betimleyici fenomenoloji, araştırmacının tüm önceki varsayımları paranteze almasını gerektirir ve deneyimin evrensel özlerini ortaya çıkarmayı amaçlar. Heidegger ve van Manen'i takip eden yorumlayıcı fenomenoloji, anlayışın her zaman bağlamsal ve tarihsel olarak konumlandırılmış olduğunu savunur; araştırmacının yorumlayıcı ufku askıya alınmak yerine devreye sokulur ve açık hale getirilir. Amaç, evrensel öz değil, bağlamsal olarak temellendirilmiş anlamdır.

Yorumlayıcı fenomenoloji, Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (IPA) ile aynı mıdır?

Felsefi kökleri paylaşırlar ancak farklı yöntemlerdir. Jonathan Smith tarafından 1990'larda geliştirilen IPA, tanımlanmış bir analitik prosedürü (katılımcı başına deneyimsel temalar, ardından vakalar arası örüntüler) takip eder ve tipik olarak 3-10 katılımcıdan oluşan küçük, amaçlı örneklemler kullanır. Van Manen'in yorumlayıcı fenomenolojisi, prosedürel olarak daha az katıdır ve fenomenolojik yazıma analitik ve iletişimsel bir eylem olarak daha fazla vurgu yapar. Araştırmacılar, metodolojik geleneklerine ve disipliner normlarına göre seçim yapmalıdır.

Kaç katılımcıya ihtiyacım var?

Tipik örneklem büyüklükleri 6-20 katılımcıdır, ancak mantık sabit bir sayıdan ziyade teorik veya amaçlı doygunluktur. Yorumlayıcı fenomenoloji, yaygınlık veya teori oluşturmaktan ziyade bağlamsal olarak zengin anlam aradığı için, katılımcılar dikkatlice seçildiğinde ve veri toplama derinlemesine yapıldığında daha küçük örneklemler savunulabilir. Altıdan az katılımcıyla, bireysel hikayelerin ötesine geçerek paylaşılan anlam yapılarının yorumlayıcı içgörülerini elde etmek zor olabilir.

Uygulamada 'hermeneutik döngü' ne anlama geliyor?

Hermeneutik döngü, bir metnin bir parçasını anlama ile bütünü anlama arasındaki yinelemeli ilişkiyi ifade eder. Uygulamada, transkriptlerinizi tekrar tekrar okumak — her okuma ortaya çıkan genel yorumdan etkilenir — ve genel resim geliştikçe bireysel pasajlara ilişkin okumanızı revize etmek anlamına gelir. Kodlama ve sayma yerine, analist anlayışı giderek derinleştiren yorumlayıcı notlar yazar ve yeniden yazar. Bu döngüsel hareket bir kusur değil, bir özelliktir.

Yorumlayıcı fenomenolojiyi başka yöntemlerle birleştirebilir miyim?

Evet. Araştırmacılar bazen yorumlayıcı fenomenolojiyi anlatı araştırması, etnografik gözlem veya belge analizi ile birleştirerek incelenen yaşam dünyasına ilişkin anlayışlarını zenginleştirirler. Yorumlayıcı fenomenolojik bulguları anket verileriyle eşleştiren karma yöntem tasarımları da kullanılır, ancak fenomenolojik bileşen kendi terimleriyle rapor edilmeli ve değerlendirilmelidir. Saf istatistiksel yaklaşımlarla birleştirmek, metodolojik bütünlüğü korumak için dikkat gerektirir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.

    ISBN: 978-0791404645
    Kopyalandı.
  2. Heidegger, M. (1962). Being and Time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1927).

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.