İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Yorumlayıcı Hermeneutik Fenomenoloji — Yaşanmış Deneyimin Araştırılması

Ortaya koyan
Martin Heidegger (philosophical basis); Max van Manen (research methodology)
Yıl
Philosophical roots 1927; methodological form 1990
Tür
Qualitative interpretive research approach
Aile
Qualitative design / analysis

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Yorumlayıcı hermeneutik fenomenoloji, hermeneutik geleneğe dayanan açık bir yorumlayıcı mercekle yaşanmış deneyimin anlamını araştıran nitel bir araştırma yaklaşımıdır.

Heidegger'in hermeneutik ontolojisinde köken bulan ve Max van Manen tarafından bir araştırma metodolojisi olarak geliştirilen bu yaklaşım, insan deneyiminin her zaman zaten yorumlanmış olduğunu ve anlamın parçalar ile bütünler arasındaki dairesel bir hareket — hermeneutik çember — aracılığıyla ortaya çıktığını savunur. Yaklaşım, araştırmacının bunu paranteze alıp bir kenara itmesi yerine, katılımcı bir yorumlayıcı varlığını ön plana çıkarır.

Yöntemin mantığı

Yorumlayıcı hermeneutik fenomenolojiyi, bir anket doldurmak yerine zengin katmanlı bir roman okumak gibi düşünün. Bir romanın bölümünü anlamak, önceki bölümleri okumayı gerektirdiği gibi — ve önceki bölümleri yeniden okumak, sonunu bilmekle derinleşir — bu yaklaşım da katılımcıların anlatıları ile insan deneyiminin daha geniş bağlamı arasında ileri geri hareket eder. Araştırmacı, verinin dışında tarafsız bir gözlemci olarak durmaz, metne katılımcı bir yorumcu olarak girer ve tekrarlanan, yansıtıcı okuma ve yeniden okuma döngüleri aracılığıyla anlamın ortaya çıkmasına izin verir. Amaç, belirli bir deneyimi yaşamanın ne anlama geldiğine dair zengin, yankı uyandıran bir tasvirdir.

Tarih

Heidegger'in Varlık ve Zaman (1927) adlı eserinde ifade ettiği hermeneutik fenomenoloji felsefesi, fenomenolojiyi Husserl'in özlerin transandantal arayışından, yerleşik, tarihsel insan varoluşunun yorumlayıcı ontolojisine doğru kaydırdı. Hans-Georg Gadamer, yorumcu ile metin arasındaki ufukların kaynaşmasını vurgulayarak, Hakikat ve Yöntem (1960) adlı eserinde hermeneutik boyutu derinleştirdi. Max van Manen, bu felsefi geleneği Araştırma Yaşanmış Deneyim (1990) adlı eserinde somut bir araştırma metodolojisine çevirerek, eğitim ve sağlık alanlarındaki insan bilimi araştırmacılarına pratik ama felsefi olarak temellendirilmiş bir çerçeve sundu. Bu yaklaşım o zamandan beri hemşirelik, eğitim ve sosyal bilimler araştırmalarında en çok atıfta bulunulan nitel tasarımlardan biri haline gelmiştir.

Ne zaman kullanılır?

Araştırma sorusu yaşanmış bir deneyimin anlamıyla ilgili olduğunda ve araştırmacı, kopuk bir tasvir duruşunu sürdürmek yerine verilerle yorumlayıcı bir şekilde etkileşim kurmak istediğinde yorumlayıcı hermeneutik fenomenoloji kullanılır. Özellikle sağlık meslekleri, eğitim, hemşirelik, sosyal hizmet ve beşeri bilimlerde deneyimin sosyal, kültürel ve tarihsel bağlamda yer aldığı sorular için çok uygundur. Olguya dair zengin, doğrudan deneyime sahip küçük amaçlı örneklemler (6-15) için uygundur. Frekansları saymak veya hipotezleri test etmek hedefleniyorsa, katılımcıların olguya yalnızca dolaylı bir aşinalığı varsa veya proje açıkça tekrarlanabilir, mekanik bir analiz prosedürü gerektiriyorsa kullanılmamalıdır — yöntemin yorumlayıcı, yazınsal doğası, pozitivist anlamda tekrarlanabilirliği ne mümkün ne de amaçlanmıştır.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Bulgular bağlama özgüdür ve daha geniş popülasyonlara istatistiksel olarak genellenmesi amaçlanmamıştır.
  • Yorumun kalitesi büyük ölçüde araştırmacının felsefi okuryazarlığına, yansıtıcı kapasitesine ve yazma becerisine bağlıdır.
  • İteratif, yazma merkezli süreç zaman alıcıdır ve öngörülebilir şekilde planlanması zordur.
  • Rigor kriterleri (yankı, zengin tasvir, yorumlayıcı makullük) nicel geleneklerde eğitim almış gözden geçirenler için daha az tanıdıktır, bu da dergi gönderimi ve etik incelemeyi karmaşıklaştırabilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Anlık görüntülerin ulaşamayacağı incelikleri yakalayan, yaşanmış deneyimin bağlamsal olarak gömülü zengin hesaplarını üretir.
  • Araştırmacının yorumlayıcı bakış açısını, ortadan kaldırılması gereken bir yanlılık kaynağı olarak ele almak yerine bir kaynak olarak kabul eder ve harekete geçirir.
  • Hermeneutik çember, veri parçaları ile bütünsel anlam arasında hareket etmek için ilkeli, özyinelemeli bir yapı sağlar.
  • Çağrıştırıcı fenomenolojik yazım, bulguları uygulayıcılar ve politika yapıcılarla geniş çapta yankı uyandıracak şekilde iletebilir.
  • Sağlık bilimleri ve eğitim alanlarında iyi bir şekilde yerleşmiştir ve acemi araştırmacılara rehberlik edecek önemli bir metodolojik literatüre sahiptir.

Uygulama alanları

  • Hemşirelerin veya doktorların zorlu teşhisler koyma veya yaşam sonu bakımı sunma konusundaki yaşanmış deneyimlerini keşfetmek.
  • Okul ortamlarında öğretmenlerin pedagojik belirsizlik veya müfredat değişikliği deneyimlerini anlamak.
  • Ciddi hastalıktan veya engellilikten iyileşme sürecinde hastaların anlam yaratma süreçlerini araştırmak.
  • Azınlık toplulukları arasında göç, kültürel yerinden edilme veya aidiyet yaşanmış deneyimlerini incelemek.
  • Öğrencilerin mentorluk, akademik başarısızlık veya eğitim aşamaları arasındaki geçişler konusundaki deneyimlerini araştırmak.
  • Yazma, performans sergileme veya besteleme gibi yaratıcı pratiklerin deneyimsel anlamını içeriden bir bakış açısıyla incelemek.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, yaşanmış deneyimle ilgili gerçek, çözülmemiş bir soruyu ifade ederek ve onu hermeneutik geleneğe oturtarak başlar. Transandantal fenomenolojinin aksine, varsayımların biçimsel olarak paranteze alınması söz konusu değildir; bunun yerine araştırmacı, bastırılmak yerine kabul edilip katılımcı olunabilmesi için kendi ön-anlayışını — Heidegger'in ön-ontolojik anlayış dediği şeyi — belgeler. Bu yönelim, çalışmanın odağını ve toplanacak alan metinlerinin türlerini şekillendirir.

2

Yaşanmış deneyimi mümkün olduğunca doğrudan yakalamak için zengin alan metinleri toplanır. Bunlar derinlemesine konuşma mülakatları, katılımcıların yazılı anlatıları veya günlükleri, gözlemci alan notları, edebi ve sanatsal kaynaklar ve anekdotları içerebilir. Mülakat tarzı açık ve konuşmaya dayalıdır — araştırmacı dikkatle dinler ve katılımcıları görüş veya genellemeler sunmak yerine belirli bölümleri ve bunların anlamlarını anlatmaya davet eder. Tipik örneklem büyüklüğü, olguya doğrudan, önemli deneyimi olan kişiler arasından seçilen 6-15 katılımcıdır.

3

Araştırmacı, hermeneutik çemberi kullanarak alan metinleri üzerinde sürekli, özyinelemeli bir yansıtma gerçekleştirir: bireysel anlam birimlerinden bütün metne ve tekrar geriye doğru tekrarlanan döngüler halinde hareket eder. Dört varoluşsal yaşam dünyası teması — yaşanmış zaman, yaşanmış mekân, yaşanmış beden ve başkalarıyla yaşanmış ilişki — duyumsatıcı mercekler olarak hizmet eder. Bu iteratif okuma, mekanik bir anlamda kodlama değildir; anlamlı olanı ve yorumlanması gerekeni fark etmek için metinle düşünceli bir şekilde meşgul olmaktır.

4

Tematik analiz, sıkça rastlanan anlamda kategoriler değil, olgunun anlamı için temel olan deneyimsel yapılar olan temel temaların belirlenmesiyle ilerler. Van Manen, seçici vurgulama (merkezi görünen ifadeleri işaretleme), bütün-metin okuma (metnin bir bütün olarak ne ortaya koyduğunu sorma) ve ayrıntılı satır satır analiz arasında ayrım yapar. Temalar, onları kaldırmanın deneyimin tasvirini temelden değiştirip değiştirmeyeceğini sorarak veriye karşı test edilir.

5

Yazma, raporlama aşaması olmaktan ziyade araştırma eyleminin ayrılmaz bir parçasıdır. Araştırmacı, hem titizlikle bilimsel hem de deneyimsel olarak çağrıştırıcı, fenomenolojik bir metin — zengin, anlatısal bir hesap — oluşturur. Bu metin, hermeneutik çemberin yazma düzeyinde işlediği çoklu taslaklarla rafine edilir: her revizyon yorumlamayı derinleştirir. Nihai metin, deneyimi yaşama yeteneğiyle okuyucularla rezonansa girme yeteneği — seslenme kalitesi — ile değerlendirilir.

Sık yapılan hatalar

  • Bunu IPA'nın daha hızlı veya daha basit bir versiyonu olarak ele almak — yorumlayıcı hermeneutik fenomenoloji sürekli felsefi katılım ve yazınsal zanaat gerektirir; bunu bir kodlama egzersizine indirgemek, onu tanımlayıcı karakterinden soyar.
  • Hermeneutik çemberi göz ardı etmek — veriyi bir kez tarayıp özyinelemeli yeniden okuma olmadan temalar oluşturmak, gerçek yorumlama yerine sığ bir tasvir üretir.
  • Olguya dair doğrudan, önemli deneyimi olmayan katılımcıları seçmek — ince veya ikinci el deneyim, yöntemin gerektirdiği yorumlayıcı analizin derinliğini sürdüremeyen ince alan metinleri verir.
  • Çağrıştırıcı yazımı belirsiz yazımla karıştırmak — fenomenolojik metinler hem deneyimsel olarak yankı uyandırmalı hem de entelektüel olarak titiz olmalıdır; yorumlayıcı derinlik olmadan anekdot standardı karşılamaz.
  • Araştırmacının ön-anlayışının belgelenmesini atlamak — bunun olmadan yorumlayıcı süreç opak hale gelir ve çalışmanın güvenilirliği değerlendirilemez.

Sık sorulan sorular

Yorumlayıcı hermeneutik fenomenoloji standart (Husserlci) fenomenolojiden nasıl farklıdır?

Husserlci (transandantal) fenomenoloji, deneyimi en saf haliyle tasvir etmek için araştırmacının epoché yoluyla önceki varsayımlarını paranteze almasını gerektirir. Heidegger ve van Manen'i takip eden yorumlayıcı hermeneutik fenomenoloji, tam paranteze almanın imkansız olduğunu savunur — araştırmacı her zaman bir anlayış bağlamına yerleşmiştir. Varsayımları askıya almak yerine, hermeneutik yaklaşım bunları yorumlayıcı sürecin bir parçası olarak ön plana çıkarır ve üzerine düşünür. Amaç, evrensel özdenselliklerden bağlamsal olarak zengin, yorumlayıcı bir şekilde aydınlatılmış anlam tasvirlerine kayar.

Yorumlayıcı Fenomenolojik Analizden (IPA) nasıl farklıdır?

Her ikisi de yorumlayıcı ve fenomenolojiktir, ancak IPA (Smith, Flowers ve Larkin) analitik prosedüründe daha yapılandırılmıştır — sistematik notlandırma, temaların kategorizasyonu ve nispeten küçük homojen bir örneklemle çapraz vaka karşılaştırması içerir. Van Manen'in hermeneutik fenomenolojisi prosedürel olarak daha az kuralcıdır ve fenomenolojik yazmaya bir araştırma yöntemi olarak daha fazla vurgu yapar. IPA daha net adım adım rehberliğe sahiptir; hermeneutik fenomenoloji daha fazla felsefi katılım ve yazınsal zanaat gerektirir.

Bu yaklaşım için iyi bir örneklem ne sayılır?

Deneyimin kalitesi nicelikten daha önemlidir. Olguya anlamlı, doğrudan bir şekilde tanık olmuş 6-15 katılımcıdan oluşan amaçlı bir örneklem tipiktir. Kriter istatistiksel temsil edilebilirlik değil, van Manen'in deneyimsel genişlik dediği şeydir — olgunun temel anlamını aydınlatmak için katılımcıların deneyimi yaşama biçimlerindeki yeterli çeşitlilik, derinliği kaybetmeden. Altıdan az katılımcı yetersiz çeşitlilik riski taşır; yirmiden fazla katılımcı, hermeneutik yorumlamayı mümkün kılan derinliği kaybetme riski taşır.

Bu yaklaşımda rigor nasıl gösterilir?

Yorumlayıcı hermeneutik fenomenolojide rigor, güvenilirlik (tasvir, deneyimi yaşamış olanlar için doğru geliyor mu?), zenginlik (metin yeterince ayrıntılı ve çağrıştırıcı mı?), yorumlayıcı makullük (yorumlayıcı iddialar alan metinlerine dayanıyor mu?) ve şeffaflık (araştırmacının ön-anlayışı belgelenmiş ve yansıtıcı bir şekilde ele alınmış mı?) gibi kriterler aracılığıyla değerlendirilir. Üye kontrolü ve akran sorgulaması güvenilirliği destekleyebilir, ancak bu gelenekte evrensel olarak gerekli değildir.

Bu yöntem için nitel analiz yazılımı kullanabilir miyim?

NVivo veya ATLAS.ti gibi yazılımlar alan metinlerini düzenlemeye ve geri çağırmaya yardımcı olabilir, ancak hermeneutik fenomenolojinin yorumlayıcı ve yazınsal özü yazılıma devredilemez. Hermeneutik çember, araştırmacı tarafından sürekli, yansıtıcı okuma ve yeniden okuma yoluyla gerçekleştirilmelidir. Bu gelenekteki birçok uygulayıcı, kodlama yazılımıyla değil, baskılı transkriptler, kenar boşluğu notları ve iteratif taslaklarla ağırlıklı olarak çalışır.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.

    ISBN: 978-0791404713
    Kopyalandı.
  2. Heidegger, M. (1962). Being and Time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1927)

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.