Yorumlayıcı Temellendirilmiş Kuram
- Ortaya koyan
- Kathy Charmaz (interpretivist/constructivist strand); foundational grounded theory by Glaser & Strauss
- Yıl
- 1967 (foundational); interpretivist articulation ~2000–2006
- Tür
- Qualitative research methodology
- Aile
- Qualitative design / analysis
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Yorumlayıcı temellendirilmiş kuram, yorumlayıcı bir epistemolojik duruştan hareketle verilerden tüme-varımsal olarak kuram oluşturan nitel bir metodolojidir.
En kapsamlı şekilde Kathy Charmaz tarafından geliştirilen bu yaklaşım, araştırmacı ve katılımcının anlamı birlikte inşa ettiğini, kategorilerin keşfedilmek yerine yaratıldığını ve ortaya çıkan kuramın, sosyal gerçekliğin nesnel bir sunumu olmaktan ziyade, mevcut olası açıklamalardan biri olduğunu savunur.
Yöntemin mantığı
Klasik temellendirilmiş kuram, kuramı verilerin içinde keşfedilmeyi bekleyen bir şey olarak ele alırdı. Yorumlayıcı temellendirilmiş kuram bu metafordan uzaklaşır. Araştırmacı, her görüşmeye ve her kodlama satırına kendi bakış açısını, geçmişini ve varsayımlarını getirir; dolayısıyla ortaya çıkan kuram bu etkileşimden şekillenir. Bunu araştırmacı ve veri arasındaki bir konuşma gibi düşünün: analist 'burada katılımcıların bakış açısından ne oluyor?' diye sorar ve tutarlı, güvenilir bir teorik süreç açıklaması şekillenene kadar taze sorularla veriye geri döner. Yorumlayıcı bağlılık, metodolojik çıpa olarak tarafsızlığı değil, refleksiviteyi öngörür.
Tarih
Temellendirilmiş kuram, Barney Glaser ve Anselm Strauss tarafından 1967 tarihli The Discovery of Grounded Theory adlı çalışmalarında tanıtıldı ve ölen hastalar üzerine yaptıkları araştırmalardan geliştirildi. Strauss ve Corbin daha sonra kodlama prosedürlerini sistematize ettiler (1990, 1998), Glaser ise daha tüme-varımsal, nesnelci bir duruşu sürdürdü. 1990'lardan itibaren Kathy Charmaz, orijinal yaklaşımdaki pozitivist varsayımları sorgulayan yorumlayıcı — veya yapılandırıcı — bir yeniden formülasyon geliştirdi ve bu, 2006 tarihli dönüm noktası niteliğindeki metniyle doruğa ulaştı. Onun formülasyonu şimdi çoğu nitel araştırma programında öğretilen baskın biçimdir.
Ne zaman kullanılır?
Araştırma amacı, bir süreci, deneyimi veya sosyal olguyu sıfırdan teorik bir hesapla açıklamak olduğunda ve araştırmacı, bilginin yerleşik olduğunu ve anlamın birlikte inşa edildiğini kabul eden yorumlayıcı veya yapılandırıcı bir epistemoloji ile çalıştığında yorumlayıcı temellendirilmiş kuramı seçin. Yeterli mevcut kuramın bulunmadığı veya mevcut kuramların ele alınan popülasyona veya bağlama uymadığı olgular için uygundur. Veriler öncelikli olarak metinsel olmalıdır (görüşme transkriptleri, saha notları, belgeler); bu yöntem sayısal veri kümeleri için uygun değildir. Eğer amaç temaların sıklığını tanımlamak, mevcut bir kuramı test etmek veya teorik bir model yerine anlatısal bir portre üretmek ise seçmeyin — bu durumda fenomenoloji, vaka çalışması veya tematik analiz daha uygun olacaktır.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Güvenilir bir temellendirilmiş kuram üretmek önemli miktarda veri, zaman ve analitik beceri gerektirir; hızlı bir yöntem değildir.
- Teorik doygunluk — bitiş noktası kriteri — operasyonelleştirmesi zordur ve pratikte genellikle tam olarak başarılamaz.
- Ortaya çıkan kuram bağlama özgü ve orta menzillidir; geniş istatistiksel genellenebilirliği hedeflemez.
- Kodlama ve kategorizasyonla ilgili kararlar yorumlayıcı kalır; aynı veriler üzerinde çalışan iki araştırmacı farklı kuramlar üretebilir.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Sadece temaları tanımlamaktan ziyade sosyal süreçlerin özgün teorik açıklamalarını üretir.
- Döngüsel teorik örnekleme, veri toplamayı gelişen analize sıkı sıkıya bağlı tutarak kavramsal verimi en üst düzeye çıkarır.
- Yorumlayıcı duruş, refleksiviteyi ön plana çıkararak araştırmacının bulgular üzerindeki etkisini gizlemek yerine şeffaf hale getirir.
- Mevcut çerçevelerin çalışma popülasyonuna veya bağlamına tam uymadığı yetersiz teorize edilmiş olgular için uygundur.
- Disiplinler arasında esnektir — sağlık bilimleri, sosyoloji, eğitim, yönetim ve sosyal hizmet alanlarında kullanılır.
Uygulama alanları
- Kanser teşhisi ve tedavisi sırasında hastaların belirsizliği nasıl yönettiğine dair bir kuram geliştirmek.
- Az kaynaklı okullarda erken kariyer öğretmenlerinin mesleki kimliklerini nasıl inşa ettiklerine dair teorik bir açıklama oluşturmak.
- Göçmenlerin hem ana vatan hem de ev sahibi kültürlerde aidiyeti nasıl müzakere ettikleri sürecini açıklamak.
- Ön saflardaki sosyal hizmet uzmanlarının kurumsal kısıtlamalar altında takdiri kararları nasıl verdiklerini teorize etmek.
- Akademik ortamlarda disiplinler arası sınırları aşan araştırma ekiplerinin nasıl işbirliği yaptığına dair bir model oluşturmak.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Veri toplama öncesinde ve boyunca araştırmacı, epistemolojik duruşunu, ön bilgisini ve refleksif konumunu açıkça ifade eder. Yorumlayıcı temellendirilmiş kuram, yapıcı veya öznelci bir ontolojiye dayanır: anlam, verilerde keşfedilmeyi bekleyen bir şey değil, araştırmacı ve katılımcı arasında birlikte inşa edilen bir olgu olarak görülür. Bu konumlandırma, örneklem seçimlerini, görüşme tasarımını ve analiz mantığını şekillendirir.
Veriler, teorik örneklemeyle döngüsel olarak toplanır — bu, erken analitik bulguların bir sonraki kiminle görüşüleceğini ve hangi konuların derinlemesine inceleneceğini yönlendirdiği devam eden, amaçlı bir süreçtir. Veri kaynakları tipik olarak derinlemesine yarı-yapılandırılmış görüşmeler, saha gözlemleri ve belgeleri içerir. Toplama ve analiz, ardışık olarak değil, eş zamanlı olarak ilerler ve teorik doygunluğa ulaşılana kadar devam eder.
Veriler iki ana aşamada kodlanır. İlk (veya açık) kodlama, veriye yakın kısa etiketler üretir — genellikle eylemi yakalayan isim-fiiller ('belirsizliği yönetme', 'onay arama'). Odaklı kodlama daha sonra en analitik olarak güçlü kodları seçer ve daha büyük bölümleri ayırmak ve sentezlemek için tüm veri kümesine uygular. Yorumlayıcı temellendirilmiş kuramda araştırmacı, kendi bakış açısının kod seçimini nasıl etkilediği konusunda, kod kategorilerinin nesnel olarak ortaya çıktığı iddiasında bulunmak yerine şeffaf olur.
Kodlama boyunca analist, ortaya çıkan fikirleri yakalayan, kategorileri karşılaştıran, sorular soran ve ilerleyen kuramın mantığını geliştiren gayri resmi ancak teorik olarak anlamlı notlar olan analitik özetler yazar. Özetleme, temellendirilmiş kuramın entelektüel motorudur: kavramların geliştirildiği, kategoriler arasındaki geçici ilişkilerin test edildiği ve teorik örneklemenin yönünün gerekçelendirildiği alandır.
Odaklı kodlar kavramsal kategorilere dönüştürüldüğünde ve özetler bunların özelliklerini ve ilişkilerini detaylandırdığında, analist kategorileri, çalışmanın bağlamındaki temel sosyal süreci açıklayan tutarlı bir kuramsal kuramda bütünleştirir. Yorumlayıcı temellendirilmiş kuramda kuram, evrensel bir yasa olarak değil, belirli bir bağlama ve bakış açısına yerleştirilmiş, makul ve güvenilir bir yorum olarak sunulur.
Sık yapılan hatalar
- Tüm görüşmeleri analiz başlamadan önce yapmak — teorik örneklemenin döngüsel mantığını ihlal eder ve erken bulguların sonraki veri toplamayı yönlendirmesini engeller.
- Özetlemeyi atlamak — özetler isteğe bağlı notlar değildir; kuramın aslında inşa edildiği yerdir. Özetlemeyi atlayan çalışmalar genellikle tematik tanımlamalar üretir, temellendirilmiş kuram değil.
- Odaklı kodları nihai kategorilerle karıştırmak — birçok analist, kavramsal entegrasyona devam etmeden kodlamada durur; teorik sentez adımı, temellendirilmiş kuramı tematik analizden ayıran şeydir.
- Nesnellik iddiasında bulunmak — yorumlayıcı temellendirilmiş kuram, kategorilerin tarafsız bir şekilde 'ortaya çıktığı' fikrini açıkça reddeder; araştırmacının refleksif konumunu tartışmamak, çalışmanın epistemolojik bütünlüğünü zedeler.
- Katılımcıları yalnızca uygunluğa göre seçmek — teorik örnekleme, sonraki katılımcıları ve veri kaynaklarını, yalnızca erişime göre değil, gelişen kuramın ihtiyacına göre seçmeyi gerektirir.
Sık sorulan sorular
Yorumlayıcı temellendirilmiş kuramı yapılandırıcı temellendirilmiş kuramdan ayıran nedir?
Literatürün çoğunda iki etiket aynı epistemolojik konumu tanımlar — Charmaz'ın kendi terimi 'yapıcı temellendirilmiş kuramdır' ve bu kanonik etikettir. 'Yorumlayıcı temellendirilmiş kuram', araştırmacıların Charmaz'ı doğrudan alıntılamadan yorumlayıcılığa bağlılıklarını bildirdikleri daha geniş bir tanımlayıcıdır. Pratikte her iki terim de klasik Glaser temellendirilmiş kuramının nesnelci varsayımlarının reddedildiğini ve araştırmacının üretilen kategorileri aktif olarak şekillendirdiğinin kabul edildiğini gösterir.
Yorumlayıcı temellendirilmiş kuram, tematik analizden nasıl farklıdır?
Her ikisi de nitel verilerin tüme-varımsal kodlamasını kullanır, ancak hedefler farklıdır. Tematik analiz, veri kümesindeki örüntüleri veya temaları belirlemeyi ve tanımlamayı amaçlar. Yorumlayıcı temellendirilmiş kuram, sadece tema listesi değil, bir süreci veya ilişkiyi kavramsal bir açıklaması olan bir kuram üretmeyi amaçlar. Temellendirilmiş kuram ayrıca, standart tematik analizin parçası olmayan teorik örnekleme ve özetleme gerektirir.
Teorik doygunluğa ne zaman ulaşılır?
Doygunluk, ek veri toplama ve kodlamanın artık yeni kavramsal kategoriler üretmediği veya mevcut olanlar arasındaki ilişkileri değiştirmediği zaman ulaşılır. Pratikte araştırmacılar genellikle geçici bir hedef belirler (örneğin, 20-30 görüşme) ve ardından doygunluğu doğrulamak için birkaç ek görüşme yaparlar. Yorumlayıcı konum, doygunluğun mekanik bir bitiş noktası değil, bir yargı kararı olduğunu kabul eder.
NVivo veya ATLAS.ti gibi yazılımlar kullanabilir miyim?
Evet — nitel veri analizi yazılımları, verileri yönetmek, özetleri saklamak ve kodları düzenlemek için temellendirilmiş kuram çalışmalarında yaygın olarak kullanılır. Yazılım analitik veya teorik işi yapmaz; kodlama kararları, özet yazma ve kavramsal entegrasyon araştırmacı tarafından yapılmalıdır. Yazılım lojistiği halleder; kuram oluşturma insan işi olarak kalır.
Örneklem ne kadar büyük olmalı?
Örneklem büyüklüğü, önceden belirlenmiş bir sayıdan ziyade teorik örnekleme mantığı ile belirlenir. Yayınlanan yorumlayıcı temellendirilmiş kuram çalışmalarının çoğu 15 ila 40 katılımcı arasında kullanılır, ancak kriter sabit bir n değil, teorik doygunluktur. Daha küçük bir amaçlı örneklemle başlayıp gelişen kavramsal ihtiyaçlara göre genişletmek metodolojik olarak uygun yaklaşımdır.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.
ISBN: 978-0761973539Kopyalandı.Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
ISBN: 978-0202302607Kopyalandı.