Yorumlayıcı Eleştirel Söylem Analizi
- Ortaya koyan
- Norman Fairclough; Ruth Wodak; Teun A. van Dijk (interpretive framing developed through constructivist qualitative traditions)
- Yıl
- 1990s–2000s
- Tür
- Qualitative discourse analysis design
- Aile
- Qualitative design / analysis
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Yorumlayıcı eleştirel söylem analizi (yorumlayıcı ESA), eleştirel söylem analizinin güç-ideoloji merceğini, anlam oluşturma, bağlam ve araştırmacının kendi konumlanışını ön plana çıkaran yorumlayıcı bir epistemoloji ile birleştirir.
Dilin toplumsal gerçekliği nasıl inşa ettiğini, güç ilişkilerini nasıl meşrulaştırdığını veya sorguladığını ve ideolojik varsayımları nasıl yaydığını incelerken; hem incelenen metinlerin hem de analistin okumalarının toplumsal olarak konumlanmış ve bağlama bağımlı olduğu kabul edilir.
Yöntemin mantığı
Okul disiplini üzerine bir politika belgesi hayal edin. Klasik ESA, hangi grupları susturduğunu veya güçlendirdiğini haritalandırabilir; yorumlayıcı ESA aynı soruları sorar ancak aynı zamanda farklı paydaşların — öğretmenler, veliler, öğrenciler — bu belgeyi okuma ve anlama biçimlerini de dikkate alır ve araştırmacının kendi toplumsal konumunun onda ne gördüğünü nasıl şekillendirdiği üzerine açıkça düşünür. Amaç, metnin tek bir yetkili kod çözümü değil, söylemin hem toplumsal düzenlemeleri nasıl yansıttığı hem de nasıl yeniden ürettiği hakkında zengin bağlamsallaştırılmış, yansıtıcı bir şekilde üretilmiş bir hesaptır.
Tarih
Eleştirel söylem analizi, Norman Fairclough, Teun van Dijk ve Ruth Wodak'ın çalışmalarıyla 1980'lerin sonu ve 1990'ların başında ortaya çıktı; sistemik işlevsel dilbilim (Halliday), Foucauldian söylem teorisi ve Frankfurt Okulu eleştirel teorisinden yararlandı. Fairclough'un 1992 tarihli Discourse and Social Change adlı eseri, yaygın olarak benimsenen üç boyutlu bir analitik çerçeve oluşturdu. Yorumlayıcı çeşitleme, yapılandırmacı ve etkileşimci geleneklerdeki nitel araştırmacıların, anlamların sabit olmaktan çok müzakere edildiği ve analist yansıtıcılığının geçerliliğe bir tehditten çok metodolojik bir gereklilik olduğu konusunda ısrar ederken ESA'nın eleştirel merceğini benimsemesiyle gelişti.
Ne zaman kullanılır?
Araştırma sorusu dil, güç ve ideolojinin belirli bir toplumsal bağlamda nasıl kesiştiği üzerine odaklandığında ve yorumlayıcı veya yapılandırmacı bir epistemoloji uygun olduğunda — örneğin, katılımcı anlamları, çelişkiler ve birden fazla okuma metnin kendisi kadar önemli olduğunda — yorumlayıcı ESA'yı kullanın. İdeolojik varsayımları metinlere gömülü olarak ortaya çıkarmak istediğiniz ancak nesnel, tek doğru okuma iddiasında bulunmadığınız politika analizi, medya çalışmaları, örgütsel araştırmalar, eğitim ve sağlık iletişimi için uygundur. Araştırma amacı yalnızca betimleyici içerik frekansı olduğunda, istatistiksel genellenebilirlik gerektiğinde veya araştırma sorusu dil veya söylemi esaslı bir odak olarak içermediğinde kullanmayın. Epistemolojik duruş kesinlikle pozitivist ise de uygun değildir, çünkü yöntemin geçerliliği olgularla eşleşme yerine yorumlayıcı kriterlere dayanır.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Bulgular bağlama özgüdür ve yorumlayıcıdır; diğer popülasyonlara veya ortamlara istatistiksel olarak genellenemez.
- Yansıtıcı, yorumlayıcı katman analizi daha zorlu hale getirir ve çalışmalar arasında standartlaştırmayı zorlaştırır.
- Hem söylem teorisi hem de ilgili toplumsal alan hakkında önemli teorik okuryazarlık gerektirir.
- Titiz yorumlama ile araştırmacının aşırı okuması arasındaki sınır, akran diyaloğu veya üye kontrolü olmadan denetlenmesi zordur.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Titiz dilbilimsel analizi, birden fazla anlam ve katılımcıların kendi yorumlayıcı çerçevelerine duyarlılıkla birleştirir.
- Yansıtıcı duruş, analistin bulgular üzerindeki etkisini gizli yerine açık hale getirerek şeffaflığı artırır.
- Politika, medya, kurumsal belgeler, mülakat transkriptleri, dijital metinler gibi çok çeşitli metin türlerine uygulanabilir.
- Diğer nitel yöntemlerin gözden kaçırabileceği güç ilişkilerini ve ideolojik varsayımları aydınlatır.
- Temellendirilmiş teori veya etnografi gibi diğer nitel yaklaşımlarla birleştirilebilecek kadar esnektir.
Uygulama alanları
- Hükümet eğitim politikası belgelerinin öğretmenleri profesyonel veya sorun olarak nasıl inşa ettiğini analiz etmek.
- Haber medyasının göçü belirli ideolojik pozisyonları normalleştirmek veya bunlara karşı çıkmak için nasıl çerçevelediğini incelemek.
- Kurumsal misyon beyanlarının çalışan kimliklerini ve işyeri normlarını nasıl inşa ettiğini araştırmak.
- Sağlık hizmetlerindeki klinik kılavuzların hasta yeterliliği ve özerliği hakkındaki varsayımları nasıl kodladığını incelemek.
- Çevrimiçi aktivist toplulukların toplumsal cinsiyet veya ırk hakkındaki egemen anlatılara nasıl meydan okuduğunu keşfetmek.
- Uluslararası kalkınma raporlarının Küresel Güney'i yönetilecek bir sorun olarak nasıl inşa ettiğini çözümlemek.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Araştırmacı, metinlerin üretildiği ve dolaşıma girdiği toplumsal veya kurumsal bağlamı belirler, eleştirel araştırma sorusunu (tipik olarak güç, ideoloji, eşitsizlik veya kimlik ile ilgili) ifade eder ve kendi konumlanışı üzerine düşünür — yani kendi geçmişi, değerleri ve teorik taahhütlerinin analizi nasıl şekillendirebileceği. Bu yansıtıcı temellendirme, yorumlayıcı çeşitlemenin karakteristik özelliğidir ve metodolojide açıkça belgelenmelidir.
Metinler, araştırılan olguyu aydınlatmak amacıyla amaçlı olarak seçilir: bunlar politika belgeleri, haber makaleleri, mülakat transkriptleri, çevrimiçi gönderiler, toplantı tutanakları veya doğal olarak oluşan herhangi bir dil verisi olabilir. Örneklem büyüklüğü, istatistiksel temsil edilebilirliğe değil, analitik yeterlilik ilkesine — yorumlayıcı iddiaları desteklemek için yeterli metin materyali — göre belirlenir.
Her metin, dilbilimsel ve söylemsel özellikleri açısından analiz edilir: kelime seçimi, dilbilgisel yapılar, retorik cihazlar, metinlerarası göndermeler ve tür gelenekleri. Bu betimleyici katman, yüzey özelliklerini belirledikten sonra daha derin yoruma geçerek Fairclough'un üç boyutlu çerçevesini — metin, söylemsel pratik (üretim ve tüketim) ve toplumsal pratik — izler.
Araştırmacı, metinsel betimleri daha geniş toplumsal ve kültürel bağlamla ilişkilendirerek okur, dilin özneleri nasıl inşa ettiğini, belirli ilişkileri nasıl normalleştirdiğini ve belirli sesleri nasıl marjinalleştirdiğini veya güçlendirdiğini sorar. Yorumlayıcı geleneğe göre bu adım açıkça yansıtıcıdır: analist, rakip yorumları dikkate alır, mümkün olduğunda katılımcılara veya ek veri kaynaklarına danışır ve okumasının perspektifsel doğasını kabul eder.
Bulgular, söylemi şekillendiren ve söylem tarafından şekillendirilen makro düzeydeki toplumsal yapılar — kurumlar, ideolojiler, güç hiyerarşileri — ile ilişkilendirilir. Yorumlayıcı ESA raporu, metinsel, bağlamsal ve yansıtıcı katmanları tutarlı bir hesapta sentezleyerek ideolojik çalışmayı ortaya çıkarırken, analiz boyunca yapılan yorumlayıcı seçimler konusunda dürüst kalır.
Sık yapılan hatalar
- Betimleyici katmanı ihmal etmek — metinsel özelliklere sistematik olarak bakmadan ideolojik eleştiriye atlamak, desteksiz iddialar üretir.
- Yansıtıcılığı bir formalite olarak uygulamak — metodoloji bölümünde konumlanma hakkında kısa bir retorik açıklama yeterli değildir; yansıtıcı katılım analitik sürece nüfuz etmelidir.
- Araştırmacının önceden belirlenmiş eleştirel tezini doğrulayan metinleri seçmek — onaylayıcı metin örneklemesi analizin güvenilirliğini zedeler.
- Yorumlayıcı ESA'yı standart tematik analizle karıştırmak — ESA'nın dilbilimsel mekanizmalara (modalite, adlaştırma, fail, metinlerarasılık) dikkat etmesi, onu ayıran şeydir ve korunmalıdır.
- Üretim bağlamını göz ardı etmek — metni kimin, kimin için ve hangi kurumsal koşullar altında ürettiğine dikkat etmeden izole edilmiş olarak analiz etmek, yöntemin eleştirel-toplumsal boyutunu kaybettirir.
Sık sorulan sorular
Yorumlayıcı ESA, standart eleştirel söylem analizinden nasıl farklıdır?
Standart ESA genellikle gerçekçi veya eleştirel-gerçekçi bir ontoloji içinde işler ve bir metnin nesnel olarak ideolojik karakterini ortaya çıkardığını iddia edebilir. Yorumlayıcı ESA, anlamı çoklu ve bağlama bağımlı olarak ele alan, araştırmacının konumlanışını çarpıtıcı bir faktörden çok üretken bir faktör olarak ön plana çıkaran ve analiz edilen metinlere ilişkin katılımcıların kendi okumalarına açık kalan yapılandırmacı veya yorumlayıcı bir duruş benimser.
Ne kadar metin analiz etmem gerekiyor?
Sabit bir minimum yoktur. Hacimden çok derinlik önemlidir: üç politika belgesinin kapsamlı bir yorumlayıcı ESA'sı, otuz belgenin yüzeysel bir okumasından daha zengin bulgular sağlayabilir. Yönlendirici kriter analitik yeterliliktir — yorumlayıcı iddialarınızı desteklemek ve belirlediğiniz örüntülerin rastgele olmadığını göstermek için yeterli metin materyali.
Yorumlayıcı ESA dilbilim eğitimi gerektirir mi?
Dilbilimsel kavramlar — örneğin geçişlilik, modalite, adlaştırma ve metinlerarasılık — hakkında bir miktar temel bilgi önemlidir, çünkü bunlar ideolojik çalışmanın metinsel düzeyde belirlendiği araçlardır. Ancak, son derece teknik dilbilimsel uzmanlık gerekmez; en önemli olan dil seçimlerine ve bunların toplumsal işlevlerine sistematik olarak dikkat etmektir.
Yorumlayıcı ESA etnografi veya temellendirilmiş teori ile birleştirilebilir mi?
Evet. Yorumlayıcı ESA, söylemsel pratikleri gözlemlenen toplumsal pratiklerle ilişkilendirmek istediğinizde etnografi ile ve söylemin geliştirilen daha geniş bir temel teorinin bir bileşeni olduğu durumlarda temellendirilmiş teori ile doğal olarak eşleşir. Bu tür kombinasyonlarda ESA tipik olarak metinsel analizi ele alırken diğer yöntem bağlamsal veya süreç verileri sağlar.
Yorumlayıcı ESA'da titizliği nasıl sağlarım?
Titizlik şeffaflığa dayanır: metin seçimi gerekçenizi belgeleyin, her analitik iddia için metinsel kanıt sunarak çalışmanızı gösterin, alternatif yorumlarla ilgilenin, yansıtıcı konumunuzu açıkça belirtin ve mümkün olduğunda analiz ettiğiniz katılımcıların konuşmaları veya belgeleriyle akran değerlendirmesi veya üye kontrolü arayın.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.
ISBN: 978-0745612126Kopyalandı.Wodak, R., & Meyer, M. (Eds.). (2001). Methods of Critical Discourse Analysis. Sage.
ISBN: 978-0761961543Kopyalandı.