Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz
- Ortaya koyan
- Jonathan A. Smith
- Yıl
- 1999
- Tür
- Method
- Aile
- interpretive-psychological
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (YFA), insanların önemli kişisel deneyimlerini nasıl anlamlandırdıklarını araştıran nitel bir araştırma metodolojisidir.
Jonathan Smith (1999) tarafından geliştirilen ve fenomenoloji ile hermeneutiğe dayanan YFA, bireysel deneyimi ayrıntılı bir şekilde inceledikten sonra paylaşılan örüntüleri belirler; idiografik (özel) olana vurgu yapar ve çift hermeneutik ilkesiyle işler: araştırmacı, katılımcıların yaşanmış deneyimlerine ilişkin yorumlarını yorumlar.
Yöntemin mantığı
YFA, nitel araştırmadaki temel bir gerilimi ele alır: katılımcıların yaşanmış deneyimi doğası gereği kişisel ve durumsal iken, araştırmacılar örüntüleri ve anlamları belirlemeye çalışırlar. Evrensel yapıları (fenomenolojide olduğu gibi) veya geniş temaları (tematik analizde olduğu gibi) belirlemek için verileri toplamak yerine, YFA her bireysel vakayı ayrıntılı olarak analiz etmeyi önceliklendirir ve o kişinin deneyimden nasıl anlam inşa ettiğini inceler. 'Çift hermeneutik', araştırmacının yorumlayıcı bir çalışma içinde yer aldığı anlamına gelir: ilk olarak, katılımcılar kendi deneyimlerini yorumlarlar (birinci hermeneutik); ikinci olarak, araştırmacı katılımcıların yorumlarını yorumlar (ikinci hermeneutik). YFA, psikoloji, sağlık araştırmaları ve kimlik, hastalık, ilişkiler veya önemli yaşam geçişlerinde insanların nasıl yol aldığını araştıran herhangi bir alan için özellikle değerlidir.
Tarih
Jonathan Smith, YFA'yı 1990'ların sonlarında (Smith 1999) geliştirdi, başlangıçta yaşam geçişleri üzerine psikolojik araştırmalar için. Smith ve ark. (2009), YFA prosedürlerini standartlaştıran kapsamlı bir metodolojik metin yayınladılar. YFA, sağlık psikolojisi, hemşirelik, sosyal hizmet ve danışmanlık alanlarında giderek daha popüler hale geldi, özellikle sağlık koşulları, ilişkiler ve kimlik etrafındaki anlam oluşturma üzerine çalışmalar için. Smith (2015), daha geniş nitel psikoloji için rehberliği genişletti. YFA, fenomenoloji (evrensel özetleri arama) ile atesel tanımlayıcı yaklaşımlar (insanların ne söylediğini yorum yapmadan listeleme) arasında önemli bir orta yol temsil eder.
Ne zaman kullanılır?
YFA'yı, insanların önemli deneyimleri nasıl anlamlandırdıklarına dair ayrıntılı, kişisel bir anlayış aradığınızda kullanın. Kimlik geçişlerini (ebeveyn olma, teşhis, kariyer değişikliği), hastalıklara veya zorluklara verilen tepkileri, önemli ilişkilerin deneyimlerini veya anlamlı yaşam olaylarını araştıran araştırmalar için idealdir. YFA, olgunun yetersiz anlaşıldığı veya bireysel çeşitliliğin beklendiği ve değer verildiği keşif araştırmaları için uygundur. YFA, büyük örneklemler, istatistiksel genelleme veya önceden belirlenmiş hipotezleri test etmeyi gerektiren araştırmalar için daha az uygundur. YFA, öznel anlam oluşturmayı anlamanın merkezi olduğu psikoloji, danışmanlık, hemşirelik ve sosyal bilimlerde üstündür.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Küçük örneklem boyutu genelleştirilebilirliği sınırlar; bulgular belirli bağlamlardaki belirli bireyleri tanımlar ve geniş çapta geçerli olmayabilir.
- Yüksek vasıflı analiz gerektirir; yorum kalitesi, araştırmacının psikolojik ve duygusal nüansa duyarlılığına bağlıdır; eğitim ve denetim esastır.
- Zaman yoğun: küçük örneklem ancak her vaka için kapsamlı analiz; 6 detaylı görüşmenin analizi aylar sürebilir.
- Çift hermeneutik, önemli ölçüde araştırmacı yorumu getirebilir; refleksivite yetersizse veri ve yorum arasındaki sınırlar bulanıklaşabilir.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Idiografik odaklanma, bireysel deneyimi ve çeşitliliği onurlandırır; okuyucular soyutlanmış genellemeler değil, gerçek insanlar ve onların farklı bakış açılarıyla karşılaşırlar.
- Çift hermeneutik, araştırmacı yorumunu açıkça kabul eder, anlamların nasıl oluşturulduğuna dair şeffaflığı teşvik eder.
- Detaylı vaka bazlı analiz, karmaşıklığı ve nüansı ortaya çıkarır; her kişinin hikayesi, vakalar arası örüntülere entegre edilmeden önce anlatılır.
- Psikoloji ve sağlık alanındaki keşif araştırmaları için oldukça uygundur; bulgular, insanların önemli geçişlerde nasıl yol aldıklarını ve kimlik ve anlamı nasıl inşa ettiklerini aydınlatır.
Uygulama alanları
- Kronik hastalığı (diyabet, astım, ruhsal hastalık) olan gençlerin kimlik gelişimi ve akran ilişkilerini nasıl deneyimlediklerini anlama.
- Önemli yaşam geçişlerinin psikolojik ve duygusal etkisini araştırma: ebeveyn olma, emeklilik, yas, LGBTQ+ olarak ortaya çıkma.
- Sağlık profesyonellerinin ahlaki ıstırap, şefkat yorgunluğu veya dönüştürücü hasta karşılaşmaları deneyimlerini inceleme.
- Karmaşık sağlık kararlarında (örn. kanser tedavisi, palyatif bakım) yol alan hasta ve aile deneyimlerini araştırma.
- Travma veya olumsuz deneyimleri olan bireylerin anlam ve iyileşme inşa etme yollarını araştırma.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Araştırma sorunuzla ilgili belirli bir deneyimi paylaşan küçük, amaçlı örneklem seçilmiş bireyler (tipik olarak 3-10 katılımcı) toplayın. YFA tipik olarak homojen örneklemlerle çalışır (örneğin, tip 1 diyabetle yaşayan genç yetişkinler; anneliğe geçiş yapan kadınlar). Deneyime ilişkin zengin anlatıları teşvik eden açık uçlu sorular sorarak derinlemesine, yarı yapılandırılmış görüşmeler (45 dakika ila 2+ saat) yapın. Görüşmeci yönlendirmesini en aza indirin; katılımcının kendisi için önemli olanı keşfetmek için katılımcının yönlendirmelerini izleyin. Duygusal önemi gösterebilecek duraklamalar ve tereddütler dahil olmak üzere görüşmeleri kelimesi kelimesine yazıya dökün. Her katılımcıdan yeterli zenginlik elde edene kadar veri toplayın; YFA doygunluk gerektirmez, ancak her katılımcıdan ayrıntılı hesaplar gerektirir.
Vaka analizinden önce her vakayı bireysel olarak analiz edin, idiografik odaklanmayı sürdürün. Her vaka için: (1) Görüşmeyi birden çok kez okuyun, ilk izlenimleri, ilginç ifadeleri ve olası anlamları not alın. (2) Satır satır kodlayın, anlamlı bölümleri belirleyin ve katılımcının ne ilettiğini ve bunun psikolojik olarak ne anlama gelebileceğini etiketleyin. (3) Vaka içinde ortaya çıkan temalar geliştirin - o bireye özgü anlam örüntülerini temsil eden kod kümeleri. (4) Temalar arasındaki bağlantıları haritalayın, ilişkileri gösteren bir tematik harita oluşturun. Tüm vakaları bireysel olarak analiz ettikten sonra, vakalar arası analiz yapın: katılımcılar arasındaki temaları karşılaştırın ve zıtlaştırın, bireysel farklılıklara saygı duyarken vakalar arasında yankı uyandıran örüntüleri belirleyin. Amaç homojen temalar değil, bireysel çeşitlilik ortasında paylaşılan anlam oluşturma süreçlerinin nüanslı bir anlayışıdır.
Bulguları hem bireysel derinliği hem de vakalar arası örüntüleri yakalayan tematik bir yapıda sunun. Her ana tema için, birden çok katılımcı alıntısı ve deneyimin ne anlama geldiğini açıklayan yorumlayıcı bir yorum sağlayın. Bireysel sesler ile daha geniş örüntüler arasındaki dengeyi koruyun: okuyucular hem bireysel katılımcıların ne deneyimlediğini hem de grup genelinde hangi örüntülerin ortaya çıktığını anlamalıdır. Bulguları, evrensel ilkelere aşırı basitleştirmek yerine, nüans, çeşitlilik ve karmaşıklığa dikkat ederek sunun. Araştırmacının bu yorumları oluşturmadaki rolünü ve analitik sürecin anlamı nasıl ürettiğini açıkça kabul edin.
Sık yapılan hatalar
- Vaka analizini aceleye getirme: her katılımcının özel anlamları ve çelişkileriyle ayrıntılı bir şekilde etkileşim kurmadan yalnızca vakalar arası temaları analiz etme.
- Verilere aşırı yorumlama veya psikolojik anlam yansıtma; katılımcıların gerçekten söylediklerine bağlı kalmak kritiktir.
- Idiografik odaklanmayı sürdürememe: düzgün, evrensel kategoriler peşinde bireysel çeşitliliği ortadan kaldıran temalar sunma.
- Yetersiz refleksivite: araştırmacının rolünü, önceki varsayımları veya yorumların analistin merceğine nasıl yansıdığını kabul etmeme.
Sık sorulan sorular
YFA standart fenomenolojiden nasıl farklıdır?
Her ikisi de yaşanmış deneyimi araştırır, ancak kapsam ve analizde farklılık gösterir. Fenomenoloji, birçok insan arasında bir deneyimin evrensel yapılarını veya özetlerini belirlemeyi amaçlar (örn. kederin temel yapısı). YFA öncelikle bireysel, özel anlamları önceliklendirir; vakalar arası örüntüler ikincil olarak ortaya çıkar ve çeşitliliğe dikkat edilerek sunulur. Fenomenoloji daha büyük örneklemler ve daha az ayrıntılı bireysel analiz kullanabilir. YFA küçük örneklemler ve kapsamlı vaka bazlı yorum kullanır. YFA, araştırmacıyı açıkça yorumlayıcı olarak kabul eder (çift hermeneutik); fenomenoloji, parantezleme yoluyla minimum yorumlayıcı dayatmayı amaçlar.
Çift hermeneutik nedir ve neden önemlidir?
Birinci hermeneutik: katılımcılar kendi deneyimlerini yorumlar, ondan anlam oluştururlar (örn. 'Teşhisimi hayatımı yeniden değerlendirmek için bir fırsat olarak görüyorum'). İkinci hermeneutik: araştırmacı katılımcıların yorumlarını yorumlar (örn. bu kişinin hastalığı bir fırsat olarak çerçevelemesinin ne anlama geldiğini analiz etme). Çift hermeneutik, araştırma bulgularının deneyimlerin doğrudan yansımaları değil, araştırmacının analitik ve yorumlayıcı çalışmasıyla inşa edildiği gerçeğini açıkça ortaya koyar. Bu şeffaflık önemlidir: okuyucular, bulguların nesnel gerçekler değil, bir analistin yorumunu temsil ettiğini anlarlar. Ayrıca, nötr gözlem iddiası yerine araştırmacının aktif rolünü kabul eder.
YFA 10'dan fazla katılımcıyla yapılabilir mi?
Kesin olarak, YFA her vakanın ayrıntılı idiografik analizine izin vermek için küçük örneklemleri (3-10) vurgular. 12-15 katılımcıyla yapılan çalışmalar mevcuttur ancak zorlaşır: ayrıntılı vaka içi analiz daha az kapsamlı hale gelir. Daha fazla katılımcınız varsa, her vakanın kalın, idiografik analizinin hala elde edilebilir olup olmadığını veya tematik analizin veya farklı bir yöntemin daha uygun olup olmayacağını düşünün. YFA'nın ruhu genişlik yerine derinliktir; daha büyük örneklemler tipik olarak daha az ayrıntılı vaka bazlı çalışma gerektirir.
Yorumumun veriye dayandığından ve aşırı yorumlama olmadığından nasıl emin olabilirim?
Katılımcıların sözlerine yakın kalın; yorumlar söylediklerine göre gerekçelendirilmelidir. Okuyucuların kanıtları görebilmesi için kapsamlı, doğrudan alıntılar kullanın. Yorum, açık ifadelerin ötesine geçtiğinde (örn. psikolojik süreçleri çıkarma), veriden yoruma geçişi netleştirin. Yorumlarınızı bir meslektaşınızla tartışarak makullüğünü değerlendirin. Üye kontrolü (yorumları katılımcılarla paylaşma), anlayışınızın yankı uyandırıp uyandırmadığını doğrulayabilir. Analitik sürecinizi notlarda belgeleyin, mantık zincirini gösterin. Belirsizlikler, çelişkiler veya düşündüğünüz alternatif yorumlar hakkında dürüst olun.
Önceden var olan bir hipotez veya test etmek istediğiniz bir teori varsa YFA kullanmalı mıyım?
İdeal olarak değil. YFA keşifseldir, insanların deneyimleri önceden belirlenmiş çerçeveler dayatmadan nasıl anlamlandırdıklarını anlamak için tasarlanmıştır. Test edilecek belirli bir hipoteziniz varsa, nicel yöntemleri veya tümdengelimsel nitel bir yaklaşımı (teori testi) düşünün. Bununla birlikte, YFA teori odaklı olabilir: araştırma sorularını yönlendirmek veya analitik yorumlama için teoriden yararlanmak uygundur. Ancak YFA, verileri bir teoriye uydurarak başlamamalıdır; bunun yerine, anlamların ortaya çıkmasına izin verin ve sonra bunları mevcut teorilerle ilişkilendirin.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Smith, J. A. (1999). Towards a relational self: Social engagement during pregnancy and first-time motherhood. British Journal of Social Psychology, 38(4), 409–426.
DOI kaynağını açKopyalandı.Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. Sage Publications.
Yayın kaynağını açKopyalandı.Smith, J. A. (Ed.). (2015). Qualitative psychology: A practical guide to research methods (3rd ed.). Sage Publications.
Yayın kaynağını açKopyalandı.