İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

HAQ Engellilik İndeksi

Ortaya koyan
James Fries and colleagues at Stanford University
Yıl
1980
Tür
Functional disability measurement for arthritis and chronic disease
Aile
Functional assessment

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Sağlık Değerlendirme Anketi Engellilik İndeksi (HAQ-DI), Fries ve Stanford Üniversitesi'ndeki meslektaşları tarafından 1980'de geliştirilen 20 maddelik öz-bildirim temelli bir fonksiyonel engellilik ölçümüdür.

Başlangıçta romatoid artrit için tasarlanan HAQ-DI, çeşitli romatizmal hastalıklar ve kronik durumlar arasında standart fonksiyonel değerlendirme aracı haline gelmiştir.

Yöntemin mantığı

HAQ-DI, sekiz alandaki rutin fiziksel aktiviteleri gerçekleştirme yeteneğini değerlendirerek hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisini ölçer: giyinme, yataktan kalkma, yeme, yürüme, hijyen, uzanma, kavrama ve genel aktiviteler. Tüm maddeleri eşit olarak toplamak yerine, HAQ-DI, hastaların yardımcı cihazları ve ihtiyaç duydukları yardımı bildirdikleri, bağımsızlıktan engelliliğe kadar bir sürekliliği yansıtan sofistike bir puanlama sistemi kullanır. Bu ayrıntılı yaklaşım, hem araştırma hem de hasta bakımı için klinik olarak anlamlı hale getirir.

Tarih

Sağlık Değerlendirme Anketi, James Fries tarafından 1970'lerin sonlarında Stanford Üniversitesi'nde geliştirilmiş ve 1980'de resmen yayımlanmıştır. Daha önceki Çok Boyutlu Sağlık Durumu Ölçümleri çalışmaları sonucunda ortaya çıkmış ve özellikle romatoid artrit değerlendirmesi için uyarlanmıştır. Engellilik İndeksi (HAQ-DI), daha büyük HAQ aracının en yaygın benimsenen bileşeni haline gelmiştir. Daha sonraki versiyonlar HAQ'u çok boyutlu bir ankete (MDHAQ) genişletmiş ve HAQ-DI bu varyasyonlar boyunca fonksiyonel engellilik bileşeni olarak kalmıştır. Araç 50'den fazla dile çevrilmiş ve dünya çapında binlerce romatoloji denemesinde kullanılmaktadır.

Ne zaman kullanılır?

HAQ-DI, romatizmal hastalık denemelerinde ve klinik uygulama takibinde fonksiyonel sonuçları değerlendirmek için tercih edilen araçtır. 5 yaş ve üzeri hastalarda tüm artropatilerde (romatoid artrit, sistemik lupus eritematozus, osteoartrit vb.) uygundur. HAQ-DI, akut yaralanma veya ameliyat sonrası değerlendirme için daha az uygundur; bu bağlamlarda duruma özgü fonksiyonel ölçekler tercih edilebilir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Başlangıçta artrit için tasarlanmıştır; romatizmal olmayan durumlara ekstrapolasyon doğrulama gerektirebilir
  • Ağırlıklı olarak fiziksel işlevi değerlendirir; bilişsel veya duygusal engelliliği kapsamaz
  • Hafif hastalıklarda tavan etkisi; yüksek fonksiyonlu hastalarda ayrımcılık sınırlıdır
  • Yardımcı cihaz/yardım faktörleri kültürel bağlamlar ve sağlık sistemleri arasında tekdüze uygulanmayabilir

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Diğer fonksiyonel ve klinik ölçümlerle güçlü korelasyon gösteren romatizmal hastalıklar genelinde kapsamlı bir şekilde doğrulanmıştır
  • Klinik denemelerde değişime duyarlıdır; anlamlı fonksiyonel iyileşme ve düşüşü tespit eder
  • Basit, sezgisel puanlama, hastaların yaşadığı deneyimle ilgili pratik engelliliği yansıtır
  • Kısa uygulama süresi (5 dakika) ve kendi kendine doldurulabilmesi, yoğun klinik ortamlarda kullanımını sağlar
  • Sağlık sonuçları, eklem hasarı ilerlemesi ve artritte mortalite için güçlü öngörücü geçerliliğe sahiptir

Uygulama alanları

  • Romatoid artrit denemeleri: düzenleyici başvurularda ve farmasötik klinik denemelerde standart sonuç ölçütü
  • Hastalık aktivitesi değerlendirmesi: klinik uygulamada inflamatuar belirteçlerle birlikte fonksiyonel gidişatı izleme
  • Prognoz tahmini: temel HAQ-DI, eklem hasarı ilerlemesini, sağlık hizmeti kullanımını ve mortaliteyi öngörür
  • Karşılaştırmalı etkinlik: farklı ilaç sınıfları ve biyolojik ajanlar arasındaki fonksiyonel etkiyi ölçme
  • Boylamsal kohort çalışmaları: artropatilerde engellilik eğilimlerinin on yıllarca süren takibi

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

HAQ-DI, 8 fonksiyonel kategoriye ayrılmış 20 maddeden oluşur. Yanıtlayıcılar, 4 puanlı Likert ölçeğinde zorluk derecesini (0 = zorluk olmadan, 1 = biraz zorlukla, 2 = çok zorlukla, 3 = yapamaz durumda) derecelendirir. Ayrıca yardımcı cihaz kullanıp kullanmadıklarını veya başka bir kişiden yardım alıp almadıklarını belirtirler. Uygulama süresi 5 dakikadır.

2

8 kategorinin her biri için en yüksek zorluk derecesi seçilir. Yanıtlayıcı yardımcı cihaz kullandığını veya yardım gerektiğini bildirirse, puan sırasıyla 2 veya daha yüksek olarak ayarlanır. Genel HAQ-DI puanı, 0 (engellilik yok) ile 3 (şiddetli engellilik) arasında değişen 8 kategori puanının ortalamasıdır. Alternatif bir dikotomik puan (0 = minimal engellilik, 1 = herhangi bir engellilik) bazı araştırmalarda kullanılır.

3

HAQ-DI puanları 0–3 arasında değişir; daha yüksek puanlar daha fazla engellilik gösterir. Klinik eşikler farklılık gösterir: 0 = engellilik yok veya minimal engellilik, 0.01–0.5 = hafif ila orta derecede engellilik, 0.51–1.5 = orta ila şiddetli derecede engellilik, >1.5 = şiddetli engellilik. Romatoid artrit denemelerinde ≥0.22'lik değişiklikler klinik olarak anlamlı kabul edilir.

Sık yapılan hatalar

  • Puanlamada yardımcı cihaz/yardım ağırlıklandırma sistemini hesaba katmamak; bu algoritma olmadan manuel hesaplama yanlış puanlara yol açar
  • Artrit temelli HAQ-DI kesme noktalarını doğrulama yapmadan romatizmal olmayan popülasyonlara uygulamak
  • HAQ-DI'yi yaşam kalitesi ölçüsü olarak yorumlamak; yaşam memnuniyetini değil, fonksiyonel engelliliği ölçer
  • HAQ-DI'yi akut ortamlarda kullanmak; akut yaralanma sınırlamasından ziyade kronik temel işlevi daha iyi yansıtır

Sık sorulan sorular

HAQ-DI puanlamasında yardımcı cihaz ve yardım faktörlerinin önemi nedir?

Yardımcı cihazların kullanımı veya başka bir kişiden yardım alma ihtiyacı, yalnızca zorluk derecesinin ötesinde hastalık şiddetini yansıtır. Bastonla bile merdiven çıkamayan bir hasta (cihazla 3 puan), bağımsızlığına rağmen zorluk yaşayan bir hastadan daha fazla fonksiyonel bozukluğa sahiptir. Bu ağırlıklandırma, HAQ-DI'yi gerçek dünya engelliliğine daha duyarlı hale getirir.

0.75'lik bir HAQ-DI puanı ne anlama gelir?

0.75'lik bir puan, orta ila orta-şiddetli derecede engellilik anlamına gelir ve hastanın rutin aktivitelerde önemli sınırlamaları olduğunu gösterir. Bağlamsal olarak bu, anlamlı bir hastalık yükünü yansıtır; 0.5 veya altına iyileşme, artrit denemelerinde tedaviye klinik olarak önemli bir yanıtı temsil eder.

HAQ-DI, romatoid artrit dışındaki durumlarda da kullanılabilir mi?

HAQ-DI, sistemik lupus eritematozus, osteoartrit ve diğer durumlarda çeşitli doğrulama dereceleriyle kullanılmıştır. Artrit dışı durumlarda kullanırken, kavramsal temelin (fiziksel fonksiyonel sınırlama) durumunuzla uyumlu olduğundan emin olun ve eşikleri ilgili sonuç ölçütlerine karşı doğrulayın.

Klinik takipte HAQ-DI ne sıklıkla değerlendirilmelidir?

Klinik uygulamada HAQ-DI genellikle başlangıçta ve hastalık aktivitesi takibiyle uyumlu belirlenmiş takip aralıklarında (örneğin, üç ayda bir veya altı ayda bir) değerlendirilir. Denemelerde değerlendirme sıklığı, beklenen fonksiyonel değişim oranına bağlıdır; yoğun müdahalelerde aylık, tipik ilaç denemelerinde üç ayda bir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Bruce, B., & Fries, J. F. (1989). The Stanford Health Assessment Questionnaire: a review of its history, issues, progress, and documentation. Journal of Rheumatology, 16(8), 1055–1064.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Fries, J. F., Spitz, P., Kraines, R. G., & Holman, H. R. (1980). Measurement of patient outcome in arthritis. Arthritis & Rheumatism, 23(2), 137–145.

    DOI kaynağını aç
    Kopyalandı.
  3. Pincus, T., Swearingen, C., & Wolfe, F. (2011). Toward a multidimensional Health Assessment Questionnaire (MDHAQ): assessment of advanced activities of daily living and psychological well-being. Seminars in Arthritis and Rheumatism, 30(2), 10–17.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.