İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Genel Dolaşım Modeli

Ortaya koyan
Syukuro Manabe and Richard Wetherald
Yıl
1975
Tür
Deterministic coupled atmosphere-ocean simulation
Aile
Climate simulation and modeling

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Genel Dolaşım Modeli (GCM), Küresel İklim Modeli olarak da adlandırılır, Dünya atmosferinin, okyanuslarının, buzlarının ve kara yüzeyinin üç boyutlu sayısal bir temsilidir ve hava durumu ile iklimi yöneten fiziksel süreçleri simüle eder.

Manabe ve Wetherald tarafından 1975'te öncülüğü yapılan GCM'ler, geçmiş iklimi anlamak, gelecekteki iklim değişikliğini öngörmek ve sera gazlarına ve diğer zorlamalara karşı iklim hassasiyetini araştırmak için birincil araçlardır.

Yöntemin mantığı

GCM'ler Dünya'yı üç boyutlu bir ızgaraya böler ve her ızgara noktasında temel fiziksel denklemleri—kütle, momentum, enerji ve nemin korunumu—çözer. Model atmosferik dolaşımı, yağışları, okyanus akıntılarını, deniz buzu dinamiklerini ve kara yüzeyi etkileşimlerini hesaplar. Bu denklemleri zamana doğru entegre ederek (genellikle 15-20 dakika gibi küçük zaman adımları alarak), model sıcaklık, basınç, rüzgar, nem ve yağışın gelişen alanlarını üretir. GCM'ler, iklim değişikliği senaryolarını keşfetmek için farklı sera gazı konsantrasyonları, güneş varyasyonları veya volkanik aerosollerle zorlanabilir.

Tarih

Manabe ve Wetherald'ın 1975 simülasyonu, CO2'nin iki katına çıkmasının iklimi yaklaşık 2°C ısıtacağını gösteren dönüm noktasıydı. 1980'ler ve 1990'larda hesaplama gücünün artmasıyla eşzamanlı atmosfer-okyanus modellerinin hızlı gelişimi görüldü. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), Üçüncü Değerlendirme Raporu (2001) ile başlayarak GCM topluluklarını (ensemble) benimsedi. Modern GCM'ler, yüksek çözünürlüklü (yaklaşık 25 km) konfigürasyonları ('değişken çözünürlüklü' veya 'gerilmiş ızgara' modeller olarak adlandırılır) ve etkileşimli karbon döngüsü, kimya ve biyolojiyi ekleyen Dünya Sistemi Modellerini içerir.

Ne zaman kullanılır?

Uzun vadeli iklim değişikliğini (on yıllık ila yüzyıl ölçekli) öngörmek, emisyon senaryolarına verilen tepkiyi anlamak ve bölgesel iklim etkilerini değerlendirmek için GCM'leri kullanın. Yerel uygulamalar için GCM öngörülerini aşağı ölçekleme yöntemleriyle (istatistiksel veya dinamik) birleştirin. GCM'ler politika açısından ilgili iklim değerlendirmeleri için esastır. Kısa vadeli hava tahmini (1-2 hafta) için GCM'ler yerine sayısal hava tahmini modellerini kullanın.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Yüksek hesaplama maliyeti, uzamsal çözünürlüğü sınırlar (tipik olarak 50-250 km); bölgesel ayrıntılar aşağı ölçekleme gerektirir
  • Bulutların, konveksiyonun ve buz tabakalarının temsilindeki belirsizlik, iklim öngörülerinde sistematik yanlılıklara neden olur
  • Denge iklim hassasiyeti (CO2'nin iki katına çıkması başına ısınma), GCM'ler arasında önemli ölçüde değişir ve gelecekteki değişimin büyüklüğünde belirsizliğe yol açar
  • Dengeye ulaşmak için gereken uzun başlatma süresi (on yıllar ila bin yıllar), eşzamanlı simülasyonları hesaplama açısından pahalı hale getirir

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Atmosfer-okyanus-kara etkileşimlerinin fiziksel temelli temsili, temel korunma yasalarına saygı duyar
  • Farklı sosyoekonomik ve emisyon senaryoları altında iklim değişikliği keşfini sağlar
  • Bölgesel etki değerlendirmesi için faydalı olan çoklu değişkenlerin (sıcaklık, yağış, rüzgar) uzamsal olarak sürekli alanlarını sağlar
  • Topluluk (ensemble) yeteneği, belirsizliğin nicelleştirilmesine ve sağlam sinyallerin belirlenmesine olanak tanır

Uygulama alanları

  • İklim değişikliği değerlendirmesi: IPCC için çeşitli emisyon senaryoları altında küresel ve bölgesel sıcaklık ve yağış değişimini öngörmek
  • Su kaynakları üzerindeki etkiler: savunmasız bölgelerde akış, kar örtüsü ve yeraltı suyu şarjındaki değişimleri modellemek
  • Tarım ve gıda güvenliği planlaması: öngörülen iklim koşulları altında ürün verimi ve verimlilik değişimlerini değerlendirmek
  • Aşırı hava olaylarının atfedilmesi: insan kaynaklı iklim değişikliğinin sıcak hava dalgaları, seller veya kuraklık olasılığını ne ölçüde değiştirdiğini nicelleştirmek için büyük GCM simülasyon toplulukları kullanmak

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Modeli başlatmak ve doğrulamak için gözlemsel veriler (sıcaklık, yağış, okyanus sıcaklığı, buz kapsamı, sera gazı konsantrasyonları) toplanır. Paleoklimatolojik veriler eski simülasyonları sınırlar.

2

Başlangıç koşulları (mevcut atmosferik, okyanusal ve kara yüzeyi durumları) hazırlanır. Model parametreleri ve fiziksel süreç temsilleri (bulutlar, konveksiyon, radyasyon) gözlemlere karşı ayarlanır.

3

Model zamana doğru entegre edilir ve tüm prognostik değişkenlerin evrimi hesaplanır. Entegrasyon sırasında tanılayıcılar (örneğin, küresel ortalama sıcaklık, yağış desenleri, dolaşım modları) izlenir.

4

Yüzlerce ila binlerce zaman adımı, iklim değişkenliğini ve değişimini simüle eder. Belirsizliği ve öngörülerin sağlamlığını değerlendirmek için genellikle başlangıç koşullarında hafif farklılıklar gösteren çoklu topluluk üyeleri (ensemble üyeleri) çalıştırılır.

5

Simüle edilen iklim değişkenleri, model becerisini değerlendirmek için gözlemlerle karşılaştırılır. Öngörüler, sağlam değişim bölgelerini ve model anlaşmazlıklarının kaynaklarını belirlemek için analiz edilir.

Sık yapılan hatalar

  • Aşağı ölçekleme veya topluluk belirsizliği nicelleştirmesi olmadan GCM çıktısındaki bölgesel ayrıntıların aşırı yorumlanması
  • Gelecekteki iklim senaryolarını değerlendirirken tek bir GCM'yi kesin bir öngörü olarak kullanmak ve birden fazla modelden gelen öngörü aralığını dikkate almamak
  • Gelecekteki iklim senaryolarını değerlendirirken model başlatma belirsizliğini ve yapısal belirsizliği göz ardı etmek

Sık sorulan sorular

GCM öngörüleri ne kadar doğrudur?

GCM'ler, bölgesel sıcaklık desenleri için 0.8+ korelasyon katsayılarıyla, mevsimsel ila on yıllık zaman ölçeklerinde gözlemlenen iklim değişkenliğini ustaca simüle eder. Ancak, belirsizlik projeksiyon zaman ölçeğiyle ve bölgesel ölçeklerde artar. 2100 yılına gelindiğinde, topluluk yayılımı (farklı GCM'ler arasındaki aralık) genellikle zorlanmış sinyalle karşılaştırılabilir düzeydedir, bu da değişimin yönü ve genel büyüklüğü konusunda emin olabileceğimiz ancak kesin değerler konusunda belirsiz olduğumuz anlamına gelir.

GCM'ler ile Dünya Sistemi Modelleri arasındaki fark nedir?

GCM'ler, belirlenmiş dış zorlamalar (sera gazları, aerosoller) tarafından yönlendirilen fiziksel iklimi (atmosfer, okyanus, buz, kara) simüle eder. Dünya Sistemi Modelleri, karbon döngüsü, atmosfer kimyası ve ekosistem dinamikleri için etkileşimli modüller ekler. ESM'ler daha karmaşıktır ancak eşzamanlı geri bildirimler sağlar; GCM'ler topluluk öngörüleri için daha basittir ve hesaplama açısından daha ucuzdur.

Neden farklı GCM'ler farklı iklim öngörüleri verir?

GCM'ler uzamsal çözünürlük, alt ızgara süreçlerinin parametrelendirilmesi (bulutlar, konveksiyon), kara yüzeyi şemaları, okyanus karışımı ve parametre seçimlerinde farklılık gösterir. Bu farklılıklar, özellikle modeller arasında değişen bulut geri bildirimi olmak üzere, farklı iklim geri bildirimlerine yol açar. Belirsizliği karakterize etmek için birden fazla GCM'nin (topluluk çoklu model yaklaşımı) kullanılması esastır.

GCM'ler haftalar veya aylar öncesinden hava durumunu tahmin edebilir mi?

GCM'ler hava tahmini için tasarlanmamıştır; hava durumu modellerinde kullanılan başlatma ve veri asimilasyon prosedürlerinden yoksundurlar. GCM'ler bazen mevsimsel tahmin becerisi sağlayabilir (örneğin, El Niño zorlaması 3-6 ay öncesinden sıcaklık/yağış anomalilerini tahmin edebilir), ancak bu onların birincil amacı değildir. Hava tahmini, gözlemlerle günlük olarak güncellenen özel modeller (örneğin, ECMWF, NOAA GEFS) kullanır.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Manabe, S., & Wetherald, R. T. (1975). The effects of doubling the CO2 concentration on the climate of a general circulation model. Journal of the Atmospheric Sciences, 32(1), 3-15.

    DOI kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. IPCC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Sixth Assessment Report.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.