Frenchay Aktivite İndeksi
- Ortaya koyan
- Holbrook, M., & Skilbeck, C. E.
- Yıl
- 1983
- Tür
- Self-report or informant questionnaire
- Aile
- activities of daily living, instrumental ADL
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
Frenchay Aktivite İndeksi (FAI), günlük yaşam aktivitelerine ve enstrümantal aktivitelere katılımı 3 aylık bir dönem boyunca ölçmek için tasarlanmış, kişinin kendisi tarafından doldurulan veya bir bilgi veren tarafından değerlendirilen bir ankettir.
Bristol'daki Frenchay Hastanesi'nde Holbrook ve Skilbeck (1983) tarafından geliştirilen FAI, ev içi, boş zaman ve iş alanlarını kapsayan 15 aktiviteye katılımı değerlendirir. FAI, inme rehabilitasyonu ve yaşlanma araştırmalarında, temel kişisel bakımdan öte daha geniş fonksiyonel iyileşmeyi, sosyal katılımı ve değerli aktivitelere geri dönüşü ölçmek için yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yöntemin mantığı
FAI, çoğu fonksiyonel ölçekten farklı bir şeyi ölçer: bir kişinin bir aktiviteyi yapıp yapamayacağını değil, zaman içinde anlamlı aktivitelere gerçekten katılıp katılmadığını. Bir inme geçiren kişi yemek yapabilir (yetenek), ancak motivasyon, özgüven veya çevresel engeller katılımı sınırlıyorsa nadiren yapar. FAI, 'son 3 ayda ne sıklıkta yemek yaptınız?' diye sorarak bu ayrımı yakalar; bu, hayata gerçek katılımı yansıtır. Bu durum, FAI'yi psikososyal iyileşmeye, özgüvene ve sosyal ve üretken rollere geri dönüşe özellikle duyarlı hale getirir. FAI, iyileşmenin sadece yeteneği geri kazanmak değil, aynı zamanda değerli uğraşlara ve rollere yeniden başlamak anlamına geldiği mesleki terapi felsefesini yansıtır.
Tarih
Frenchay Aktivite İndeksi, inme geçirenlerde aktivite katılımının pratik bir ölçüsü olarak Holbrook ve Skilbeck (1983) tarafından Bristol'daki Frenchay Hastanesi'nde geliştirilmiştir. Araç, geleneksel fonksiyonel ölçümlerin bozukluk ve temel GYA bağımsızlığına odaklandığı, ancak yaşam kalitesi ve başarılı inme iyileşmesi için merkezi boyutlar olan daha geniş aktivite katılımını, sosyal katılımı ve değerli rollere geri dönüşü yakalamadığı farkındalığından ortaya çıkmıştır. Erken doğrulama çalışmaları, FAI'nin inme sonrası aktivite katılımı değişikliklerini ölçmedeki güvenilirliğini ve duyarlılığını ortaya koymuştur. FAI, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya'daki çeşitli inme popülasyonlarında birden çok dile çevrilmiş ve doğrulanmıştır. Yüzlerce inme sonuç çalışması FAI'yi kullanmaktadır; akut, subakut ve kronik inme popülasyonları için yaş gruplarına göre kapsamlı normatif veriler mevcuttur.
Ne zaman kullanılır?
FAI, inme geçirenlerde herhangi bir inme sonrası evrede (akut, subakut, kronik) daha geniş fonksiyonel iyileşmeyi ve değerli aktivitelere geri dönüşü ölçmek için uygundur. Özellikle klinik motor iyileşmenin plato yaptığı ancak psikososyal uyum ve rol katılımına geri dönüşün devam eden endişeler olduğu durumlarda kullanışlıdır. FAI ayrıca yaşlanma araştırmalarında, geriatrik rehabilitasyonda ve kronik hastalıklarda aktivite kısıtlılığı çalışmalarında da faydalıdır. Yoğun tıbbi bakım gerektiren akut hastalarda veya güvenilir raporlamayı engelleyen ciddi bilişsel bozukluğu olanlarda daha az uygundur. FAI, toplum temelli rehabilitasyon, evde terapi programları ve uzun süreli takip çalışmalarında sonuç ölçümü için idealdir.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Uzun hatırlama süresi: 3 aylık geriye dönük hatırlama, hatırlama yanlılığına veya aktivite sıklığını doğru hatırlamada zorluğa tabi olabilir.
- Aktivite uygunluğu değişir: 15 aktivitenin hepsi tüm bireyler için uygun değildir (örn. şehir dairesinde bahçe işleri alakasız; istihdam bazıları tarafından tamamlanmıştır).
- Sübjektif sıklık yargıları: '<1/hafta' ve '1-2/hafta' arasındaki ayrımlar, doğru hatırlama ve yanlılığa eğilimli sübjektif yargı gerektirir.
- Engelleri açıklamaz: FAI, aktivitelerin olup olmadığını belgeler, ancak nedenini açıklamaz (yetenek, motivasyon, erişim, ağrı, özgüven?); ek değerlendirme gerekebilir.
- Çevresel/durumsal bağımlılık: Aktivite katılımı, bireysel yetenek kadar çevresel faktörleri (yaşam durumu, hava durumu, ulaşım, bakıcı mevcudiyeti) de yansıtır.
- Ciddi derecede engelli kişilerde duyarlılık eksikliği: Ciddi motor bozukluğu olan bireylerde, çoğu FAI aktivitesi 0 puan alabilir, bu da taban etkilerine yol açar.
- Kültürel/bağlamsal değişkenlik: Aktiviteler kültürel olarak spesifik olabilir (örn. bahçe işleri bazı kültürlerde/iklimlerde daha yaygındır); motor ölçümlerden daha az evrensel olarak uygulanabilir.
- Bilgi veren anlaşmazlığı: Aile ve hasta aktivite sıklığı konusunda anlaşamayabilir; tutarsızlıkları ele alma protokolü belirsizdir.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Gerçek dünya aktivite katılımını yakalar: Sadece yeteneği değil, insanların gerçekten ne yaptığını ölçer; değerli uğraşlara gerçek geri dönüşü yansıtır.
- Geniş alan kapsamı: Ev içi, boş zaman, sosyal ve işle ilgili aktiviteleri içerir; fonksiyonel iyileşme ve yaşam kalitesine bütünsel bir bakış açısı sunar.
- Psikososyal iyileşmeye duyarlı: Sadece motor/fiziksel iyileşmeyi değil, özgüveni, motivasyonu ve rol üstlenmeyi yakalar.
- Bilgi veren tarafından değerlendirme seçeneği: Aile veya bakıcıdan alınan ek bilgi, özellikle anosognozisi olan inme geçirenlerde hasta raporundan kaynaklanan yanlılığı azaltabilir.
- Basit, erişilebilir: 15 maddelik anket, anlaşılır sıklık ölçeği, özel ekipman veya uygulayıcı eğitimi gerektirmez.
- Gerçek iyileşme hedeflerini yansıtır: Bahçe işlerine, sosyalleşmeye veya işe geri dönmek, hastalar için izole motor fonksiyondan genellikle daha önemlidir.
- Boylamsal takip: 3+ aylık aralıklarla uygulanır, aktivite katılımındaki uzun vadeli değişikliklere duyarlıdır.
- Araştırma faydası: İnme ve yaşlanmada yaygın olarak doğrulanmıştır; kapsamlı normatif veriler ve duyarlılık kanıtları mevcuttur.
Uygulama alanları
- İnme sonuç değerlendirmesi: Kapsamlı inme sonrası sonuç değerlendirmesinin bir parçası olarak değerli aktivitelere ve sosyal katılımına geri dönüşün ölçülmesi.
- İnme sonrası topluma entegrasyon: Rehabilitasyon ve uzun süreli takip sırasında işe, araba kullanmaya, topluluk aktivitelerine ve sosyal katılıma geri dönüşün izlenmesi.
- Aktivite restorasyon programları: Aktivite katılımını artırmak için özel olarak tasarlanmış müdahalelerin (örn. topluma entegrasyon terapisi, mesleki rehabilitasyon) etkinliğinin değerlendirilmesi.
- Yaşam kalitesi izleme: Kronik inme geçirenlerde fonksiyonel yaşam kalitesi ve psikososyal uyum için bir vekil olarak FAI'nin kullanılması.
- Yaşlanma ve fonksiyonel gerileme araştırması: Yaşlanma ve geriatrik popülasyonlarda aktivite kısıtlılığı yörüngelerinin ölçülmesi; yaş grupları veya hastalık durumları arasında karşılaştırma.
- Rehabilitasyon programı değerlendirmesi: Toplam aktivite kazanımlarını belgelemek için yatarak ve ayakta rehabilitasyon ortamlarında program düzeyinde sonuç ölçümü.
- İş kapasitesi ve istihdam sonuçları: FAI istihdam maddesi, çalışma çağındaki inme geçirenlerde işe geri dönüş durumunu izlemeye yardımcı olur.
- Aile bakıcısı yükü değerlendirmesi: FAI, bakıcı yükü ölçümleriyle eşleştirilebilir; azalmış aktivite katılımı, daha fazla bakıcı yükü ve destek ihtiyacı ile ilişkili olabilir.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
FAI, kişinin kendisi tarafından doldurulan bir anket veya yapılandırılmış bir görüşme şeklinde uygulanır. Danışana veya bir bilgi verene (eş, aile üyesi, bakıcı) son 3 ayda 15 aktiviteye katılımı sorulur: (1) Bahçe işleri, (2) Ev işleri, (3) Yemek hazırlama, (4) Yıkama/çamaşır, (5) Ağır işler (tamirat vb.), (6) Dışarıda yürüme, (7) Sosyal geziler, (8) Arkadaş/aile ziyaretleri, (9) Hobiler, (10) Araba kullanma, (11) Seyahat/toplu taşıma, (12) Okuma, (13) TV izleme/eğlence, (14) Boş zaman ilgi alanları, (15) İstihdam/iş. Her aktivite için, yanıt veren sıklığı belirtir: 'hiçbir zaman' (son 3 ayda), 'haftada bir kereden az', 'haftada 1-2 kez' veya 'haftada 2 kereden fazla'. Uygulama süresi 10-15 dakikadır. Bazı hastaların içgörüsü bozuk olduğu için inme sonrası bilgi veren değerlendirmeleri sıklıkla kullanılır; bir aile üyesinden alınan ek bilgi değerli olabilir. FAI, aktivite katılımındaki değişiklikleri yakalamak için genellikle başlangıçta ve ardından 3 ay veya daha uzun aralıklarla uygulanır.
Formül
Client or informant (family member/caregiver) completes self-report or interview questionnaire about participation in 15 activities of daily living and instrumental activities (e.g., cooking, gardening, shopping, hobbies) over the past 3 months. Each activity rated on frequency: never, less than once per week, 1-2 times per week, or more than 2 times per week.
Her aktivite kodlanır: 0=son 3 ayda yapılmadı, 1=haftada ≤1 kez yapıldı, 2=haftada 1-2 kez yapıldı, 3=haftada >2 kez yapıldı. Toplam FAI puanı = tüm 15 maddenin toplamı, 0-45 arasında değişir. Daha yüksek bir puan, daha fazla aktivite katılımını yansıtır. İstenirse alt ölçek puanları hesaplanabilir: (1) Ev içi alt ölçek (yemek pişirme, yıkama, ev işleri, ağır işler; aralık 0-12), (2) Boş zaman alt ölçek (bahçe işleri, sosyal geziler, hobiler, eğlence, boş zaman ilgi alanları; aralık 0-15), (3) İş/istihdam (araba kullanma, seyahat, iş, okuma; aralık 0-12). Bazı versiyonlar alt ölçekleri farklı şekilde düzenler; kullanılan versiyonu açıklığa kavuşturun.
Formül
Each activity coded 0 (not done in past 3 months), 1 (done ≤1 time/week), 2 (done 1-2 times/week), or 3 (done >2 times/week). Total FAI score = sum of all 15 items, range 0-45. Can also be analyzed by subscale (domestic, leisure, work/employment).
Toplam FAI puanı yorumu (genel rehber): 0-15, çoğu aktivitenin yapılmadığını veya seyrek yapıldığını gösteren önemli aktivite kısıtlılığını; 16-30, bazı aktivitelerin düzenli olarak yapıldığı orta düzeyde katılımı; 31-45, yüksek katılımı ve hastalık öncesi aktivite düzeyine geri dönüşü gösterir. Akut inme geçirenlerde, FAI puanları genellikle çok düşüktür (5-10), bu da ciddi aktivite kısıtlılığını yansıtır. 3-6 ay içinde, motor ve bilişsel iyileşme arttıkça ve katılım özgüveni geri geldikçe FAI puanları genellikle artar. Başlangıçtan itibaren FAI'de 5-10 puanlık bir artış klinik olarak anlamlı kabul edilir. Bireysel aktivite analizi, iyileşmenin veya devam eden kısıtlılığın belirli alanlarını ortaya koyar (örn. bahçe işleri ve sosyal aktivitelerde iyileşme, ancak devam eden iş engelliliği). FAI ayrıca depresyonu veya azalmış motivasyonu da yakalar (motor yeteneği korunmuş olmasına rağmen düşük FAI).
Formül
Total FAI score 0-45; higher score indicates greater activity participation and engagement. Changes from baseline reflect increased or decreased activity participation over time. In stroke populations, FAI often reflects broader functional recovery and psychosocial adjustment, not just motor function. Typical post-stroke FAI <15 indicates significant activity limitation; >30 indicates good engagement.
Sık yapılan hatalar
- Yeterli bağlam olmadan uygulama: Yanıt verenin 3 aylık geriye dönük dönemi anladığından ve sıklık kategorilerinin ne anlama geldiğini bildiğinden emin olun (örn. 'haftada bir kez'=yaklaşık 3 ayda 4 kez).
- Düşük FAI'yi fonksiyonel başarısızlık olarak aşırı yorumlamak: Düşük FAI, bireysel yetenekten ziyade çevresel engelleri, erişim kısıtlılıklarını veya durumsal kısıtlamaları yansıtabilir; ek sorgulama değerlidir.
- FAI'yi tek fonksiyonel sonuç olarak kullanmak: FAI, aktivite katılımını ölçer, motor kapasiteyi veya temel GYA bağımsızlığını değil; kapsamlı değerlendirme için motor/GYA ölçümleriyle eşleştirilmelidir.
- Aktivite uygunluğunu açıklığa kavuşturmayı unutmak: Bazı aktiviteler tüm bireyler için geçerli olmayabilir; katılımın yetersizliği, alakasızlığı veya seçimi yansıtıp yansıtmadığını açıklığa kavuşturun.
- Belgelemeden kendi kendine raporlama ve bilgi veren raporu arasında geçiş yapmak: Eğer başlangıçta kendi kendine raporlama kullanıldıysa ancak takipte bilgi veren raporu kullanıldıysa (veya tam tersi), puanlar doğrudan karşılaştırılamayabilir.
- Yeterli ayrıntı olmadan uygulama: Belirsiz yanıtlar için (örn. net bir sıklık olmadan 'bazen'), doğru kodlama için sorgulama gereklidir.
- Mevsimsel etkileri göz ardı etmek: Aktivite katılımı mevsimsel olarak değişebilir (örn. kışın bahçe işleri azalır); FAI kışın mı yoksa yazın mı uygulanırsa, puanlar bireysel değişiklikten ziyade mevsimselliği yansıtabilir.
Sık sorulan sorular
FAI, Barthel İndeksi veya modifiye Rankin Ölçeği gibi diğer GYA ölçeklerinden nasıl farklıdır?
Barthel İndeksi ve mRS, temel kişisel bakım GYA'larına (banyo yapma, tuvalet, beslenme) odaklanırken; FAI, enstrümantal GYA'ları ve sosyal/boş zaman katılımını ölçer. Barthel ve mRS, akut, ciddi engelliliğe duyarlıdır; FAI, topluluk katılımı ve rol üstlenmedeki ince farklılıklara duyarlıdır. Her iki ölçüm türü de değerlidir; farklı soruları yanıtlarlar. Barthel/mRS, hayatta kalma düzeyindeki işlevselliği değerlendirirken; FAI, yaşam kalitesi düzeyindeki işlevselliği değerlendirir.
Bir hasta, kendisi için uygun olmadığı için (örn. bahçe işleri) bir aktiviteyi yapmazsa ne olur?
Bir aktivite uygun değilse, 0 (son 3 ayda yapılmadı) olarak puanlanmalıdır. Ancak, klinisyenler, katılımın alakasızlığı, çevresel engelleri (örn. bahçe olmaması) veya yetersizliği yansıtıp yansıtmadığını açıklığa kavuşturmalıdır. FAI'nin bazı modifiye edilmiş versiyonları, yanıt verenlerin 'uygun değil' olarak etiketlenmiş aktiviteleri atlamasına izin verir; ancak, standart FAI bunu açıkça izin vermez. Hangi aktivitelerin geçerli olmadığını belgelemek, yorumlama için bağlam sağlar.
FAI, hasta tarafından mı yoksa bir bilgi veren (aile üyesi) tarafından mı tamamlanmalıdır?
Her ikisi de kabul edilebilir, ancak bazı uyarılarla. Hastanın kendi kendine raporu depresyon, anosognozi (farkındalık eksikliği) veya çaba nedeniyle yanlı olabilir. Aile bilgi verenin raporu daha objektif olabilir, ancak hastanın yeteneğinden ziyade bakıcının kısıtlamalarını yansıtabilir. En iyi uygulama, mümkün olduğunda her ikisini de elde etmek ve herhangi bir anlaşmazlığı not etmektir. Araştırmada, karşılaştırılabilirlik için tutarlılık (her zaman hasta veya her zaman bilgi veren) önemlidir. Protokol, kullanılan yanıt vereni belirtmelidir.
FAI puanında klinik olarak anlamlı bir değişiklik nedir?
Toplam FAI'de (0-45 ölçek) 5-10 puanlık bir değişiklik, genellikle klinik olarak anlamlı kabul edilir ve artan veya azalan aktivite katılımını yansıtır. Bireysel aktivite değişiklikleri (örn. işe geri dönme, hobilere yeniden başlama) de bilgilendiricidir. İnme sonrası erken dönemde, beklenen FAI kazanımları genellikle 3-6 ayda 10-20 puandır; kronik evrelerde, 2-5 puanlık kazanımlar anlamlı katılım değişikliklerini yansıtabilir.
FAI, inme dışı popülasyonlarda kullanılabilir mi?
Evet, FAI yaşlanma araştırmalarında, geriatrik rehabilitasyonda ve kronik hastalık popülasyonlarında (kardiyak, KOAH, artrit) kullanılmış ve doğrulanmıştır. 15 madde, geniş çapta uygulanabilecek kadar geneldir. Ancak, FAI özellikle inmede geliştirilmiş ve en kapsamlı şekilde doğrulanmıştır; diğer popülasyonlara uygulanması bunu kabul etmeli ve belirli popülasyon için madde uygunluğunu göz önünde bulundurmalıdır.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Holbrook, M., & Skilbeck, C. E. (1983). An activities index for use with stroke patients. Age and Ageing, 12(2), 166-170.
DOI kaynağını açKopyalandı.Schuling, J., de Haan, R., Limburg, M., & Groenier, K. H. (1993). The Frenchay Activities Index. Assessment of functional status in stroke patients. Stroke, 24(8), 1173-1177.
DOI kaynağını açKopyalandı.