İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Ex Post Facto Tasarımı — Sonradan Yapılan Araştırma

Ortaya koyan
Formalized by Fred N. Kerlinger; foundational treatment by Donald T. Campbell and Julian C. Stanley
Yıl
1960s (systematic codification); concept used in social science from early 20th century
Tür
Non-experimental quantitative research design
Aile
Survey / observational design

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Ex post facto tasarımı, araştırmacının bir olguyu oluştuktan sonra incelediği, gruplar arasındaki önceden var olan farklılıkları inceleyerek potansiyel nedensel veya ilişkisel ilişkileri araştırdığı, deneysel olmayan nicel bir araştırma yaklaşımıdır.

Bağımsız değişken manipüle edilemediği için — geçmişte meydana gelmiştir — tasarım, deneysel müdahale olmaksızın nedensel çıkarımı yaklaştırmak için dikkatli grup seçimi, geriye dönük veri toplama ve istatistiksel kontrollere dayanır.

Yöntemin mantığı

Çocukluk dönemi okuma alışkanlıklarının yetişkinlikteki okuryazarlığı nasıl etkilediğini incelemek istediğinizi varsayalım. Geçmişte çocukları rastgele okuma koşullarına atayamazsınız. Bunun yerine, çocukken yoğun okuyan yetişkinleri ve okumayanları belirler, ardından mevcut okuryazarlık puanlarını karşılaştırırsınız. Bu, ex post facto mantığıdır: zaten olmuş bir sonucu gözlemler ve şüpheli öncüllerini incelemek için geriye doğru çalışırsınız. Tasarım, deneysel olarak indüklenemeyen olguları — hastalık maruziyeti, eğitim geçmişi veya yaşam olayları gibi — incelemek için güçlüdür, ancak rastgele atamanın olmaması, nedensel iddiaların her zaman dikkatli bir şekilde yorumlanması gerektiği anlamına gelir.

Tarih

'Ex post facto' terimi (Latince: 'eylemden sonra'), sosyal bilimler araştırma metodolojisine en etkili şekilde Fred N. Kerlinger tarafından 1964 tarihli Foundations of Behavioral Research ders kitabında uygulanmıştır; burada onu, bilim insanının bağımsız değişkenler üzerinde doğrudan kontrolü olmadığı, çünkü bunların tezahürleri zaten meydana gelmiş olan sistematik ampirik inceleme olarak tanımlamıştır. Donald T. Campbell ve Julian C. Stanley'nin 1963 tarihli deneysel ve yarı-deneysel tasarımlar üzerine monografisi, ex post facto bulgularının yorumlanmasına rehberlik etmeye devam eden iç geçerliliğe yönelik tehditleri değerlendirmek için çerçeveyi sağlamıştır. Tasarım, deneysel manipülasyonun anahtar değişkenlerde imkansız olduğu epidemiyoloji ve eğitim araştırmalarında uzun süredir merkezde yer almaktadır.

Ne zaman kullanılır?

Bağımsız değişkenin zaten meydana geldiği ve etik veya pratik olarak manipüle edilemediği — geçmiş travma, hastalık maruziyeti, eğitim düzeyi veya demografik özellikler gibi — durumlarda ex post facto tasarımını kullanın. Gerçek deneysel kontrolün imkansız olduğu ancak nicel grup karşılaştırmasının gerektiği durumlarda uygun tasarımdır. Eğitim, sağlık, sosyoloji ve psikolojide geriye dönük sorular için uygundur. Rastgele kontrollü bir çalışma veya yarı-deneysel bir tasarımın mümkün olduğu durumlarda kullanmayın, çünkü bu tasarımlar daha güçlü nedensel kanıtlar sunar. Geriye dönük veri kaynağının kalitesinin düşük olduğu veya grupların makul bir kesinlikle tanımlanamadığı durumlarda bundan kaçının, çünkü bu koşullar yorumlamayı ciddi şekilde sınırlar.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Rastgele atamanın olmaması, karıştırıcı değişkenlerin tam olarak elenemeyeceği anlamına gelir, bu da nedensel sonuçları geçici hale getirir.
  • Araştırmacı bağımsız değişkeni kontrol edemez, bu nedenle gruplar sonucu açıklayan ölçülmemiş özellikler açısından farklılık gösterebilir.
  • Geriye dönük veriler, hatırlama yanlılığına, eksik kayıtlara ve zaman içindeki ölçüm tutarsızlığına karşı savunmasızdır.
  • Nedenselliğin yönü belirsiz olabilir — varsayılan neden ve etki tersine çevrilebilir veya her ikisi de üçüncü bir değişken tarafından yönlendirilebilir.
  • İstatistiksel kontroller (ANCOVA, eşleştirme) karıştırmayı azaltır ancak ortadan kaldırmaz; hiçbir sonradan müdahale gerçek rastgele atamanın yerini tutmaz.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Etik veya pratik olarak manipüle edilemeyen değişkenlerin — geçmiş deneyimler, sağlık maruziyetleri ve demografik faktörler dahil — incelenmesini sağlar.
  • Mevcut veya arşiv verilerini kullanır, bu da onu nadir olayları veya büyük popülasyonları incelemek için uygun maliyetli ve uygulanabilir hale getirir.
  • Ekolojik geçerliliği korur — bağımsız değişken, yapay laboratuvar ortamları yerine gerçek dünya koşullarını yansıtır.
  • Gelecekteki ileriye dönük veya deneysel çalışmaları tasarlamaya bilgi sağlayabilecek hipotezleri ve ilişki tahminlerini üretir.
  • Epidemiyoloji, eğitim ve sosyal politika araştırmalarında risk faktörlerini ve koruyucu koşulları belirlemek için uygundur.

Uygulama alanları

  • Okul kayıt verilerini kullanarak, okul öncesi eğitime katılan öğrenciler ile katılmayanlar arasındaki akademik başarıyı karşılaştırma.
  • Çocukluk dönemi olumsuzluk geçmişinin klinik bir popülasyonda yetişkin ruh sağlığı sonuçlarıyla ilişkili olup olmadığını inceleme.
  • Bir topluluk sağlığı anketinde uzun süreli sigara içenler ile hiç sigara içmeyenler arasındaki kardiyovasküler sağlık farklılıklarını araştırma.
  • Belirli bir hizmet öncesi eğitim programı alan öğretmenlerin, almayanlara göre farklı sınıf yönetimi davranışları gösterip göstermediğini analiz etme.
  • Lisede ders dışı aktivitelere katılımın üniversite kalış oranlarını tahmin edip etmediğini inceleme.
  • Düzenleyici değişikliklerden önce bir işyeri kimyasalına maruz kalan ve maruz kalmayan işçiler arasındaki mesleki sağlık sonuçlarını keşfetme.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, ilgilenilen bir sonucu (bağımlı değişken) ve gerçek dünyada zaten meydana gelmiş şüpheli bir öncül koşulu veya özelliği (bağımsız değişken) belirler. Araştırma sorusu tipik olarak şu biçimi alır: geçmiş bir özellik üzerinde farklılık gösteren gruplar, mevcut sonuç üzerinde de sistematik olarak farklılık gösterir mi?

2

Katılımcılar, bağımsız değişkendeki doğal olarak oluşan durumlarına göre gruplara atanır — örneğin, sigara içenler ve içmeyenler veya üniversite mezunları ve lise mezunları. Bu gruplama geriye dönüktür: araştırmacı, tanımlayıcı deneyim meydana geldikten sonra katılımcıları seçer veya sınıflandırır. Anahtar demografik değişkenler üzerinde eşleştirme, grup karşılaştırılabilirliğini artırabilir.

3

Hem bağımsız değişken (genellikle kayıtlar, kendi kendine raporlama veya arşiv belgeleri aracılığıyla değerlendirilir) hem de bağımlı değişken (çalışma sırasında ölçülür) hakkındaki veriler toplanır. Mevcut veri kümeleri, kurumsal kayıtlar, kohort kayıtları ve geriye dönük anketler yaygın kaynaklardır. Geriye dönük verilerin kalitesi kritik bir metodolojik endişedir.

4

Rastgele atama bulunmadığı için, araştırmacının olası karıştırıcı değişkenleri belirlemesi ve istatistiksel olarak kontrol etmesi gerekir. Teknikler arasında kovaryans analizi (ANCOVA), çoklu regresyon, eğilim skoru eşleştirmesi ve tabakalı analizler bulunur. Hiçbir istatistiksel prosedür rastgele atamayı tam olarak tekrarlayamaz, ancak açık karıştırıcı kontrolü yorumlanabilirliği artırır.

5

Sonuç üzerindeki grup farklılıkları, uygun çıkarımsal istatistikler kullanılarak test edilir — değişkenlerin ölçüm düzeyine bağlı olarak bağımsız örneklemler t-testleri, ANOVA, ki-kare testleri veya regresyon modelleri. Etki büyüklükleri (Cohen'in d'si, eta-kare, odds oranları) anlamlılık değerlerinin yanında bildirilmelidir.

6

Bulgular, tasarımın deneysel olmayan doğasının açıkça kabul edilmesiyle yorumlanır. Yönlü nedensel iddialar ek gerekçelendirme gerektirir — bağımsız değişkenin zamansal önceliği, biyolojik veya teorik makullük ve alternatif açıklamaların elenmesi. Araştırmacı, ilişki ile nedensellik arasındaki ayrımı açıkça yapar.

Sık yapılan hatalar

  • Nedensellikten ilişki çıkarma — ex post facto bulguları, grupların farklılaştığını, ancak bir koşulun diğerine neden olduğunu değil, belirler; 'neden oldu' yerine 'ile ilişkili' veya 'tarafından tahmin edildi' gibi bir dil kullanın.
  • Seçim yanlılığını göz ardı etme — geriye dönük olarak tanımlanan gruplar genellikle birden çok özellik açısından farklılık gösterir; bunların ölçülmemesi ve kontrol edilmemesi yanlış sonuçlara yol açar.
  • Kötü geriye dönük ölçüm — yıllar önce meydana gelen olaylar için katılımcıların hafızasına güvenmek sistematik hataya neden olur; mümkün olduğunda arşiv veya nesnel kayıtlarla doğrulanır.
  • Etki büyüklüğünü göz ardı etme — büyük bir örneklemdeki istatistiksel olarak anlamlı bir grup farkı, pratik terimlerle önemsiz derecede küçük olabilir; her zaman p-değerlerinin yanında etki büyüklüğünü bildirin ve yorumlayın.
  • Tasarımı yarı-deneysel bir tasarımla eşdeğer tutma — ileriye dönük veri toplama ve sonuçtan önce belirlenmiş açıkça tanımlanmış bir karşılaştırma koşulu olmadan, ex post facto tasarımları, yarı-deneysel tasarımlardan daha zayıf nedensel mantığa sahiptir.

Sık sorulan sorular

Ex post facto tasarımı, nedensel-karşılaştırmalı araştırma ile aynı mıdır?

Eğitim ve sosyal bilimler literatüründe terimler sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. Her ikisi de ilgilenilen bir sonuç üzerinde önceden var olan grupları karşılaştırmayı içerir. Bazı metodologlar, nedensel-karşılaştırmalı araştırmayı ex post facto çalışmalarını içeren daha geniş bir kategori olarak ele alırken, diğerleri terimleri eşanlamlı olarak kullanır. Temel ortak özellik, bağımsız değişkenin zaten meydana gelmiş olması ve araştırmacı tarafından manipüle edilememesidir.

Ex post facto bulguları nedensellik kurabilir mi?

Tek başlarına değil. Nedensel bir yorumu desteklemek için üç koşulun karşılanması gerekir: zamansal öncelik (varsayılan neden etkiden önce gelir), örtüşme (gruplar aslında sonuç üzerinde farklılık gösterir) ve makul alternatiflerin elenmesi (karıştırıcı değişkenler hesaba katılır). Ex post facto tasarımları, geriye dönük veri kalitesi yüksekse ilk iki koşulu karşılayabilir, ancak rastgele atama olmadan üçüncü koşul her zaman sınırlıdır.

Ex post facto tasarımı, geriye dönük bir kohort çalışmasından nasıl farklıdır?

Geriye dönük bir kohort çalışmasında, araştırmacılar geçmişte bir koşula maruz kalmış tanımlanmış bir kohort belirler ve tarihi kayıtları kullanarak bir sonuca doğru onu takip eder. Ex post facto tasarımı mantık olarak benzerdir ancak eğitim ve sosyal bilimler bağlamlarında, genellikle resmi bir kohort çerçevesi olmadan daha yaygın olarak kullanılır. Ayrım öncelikle disiplinler arasındadır; geçerlilik hususları büyük ölçüde aynıdır.

Tipik olarak hangi istatistiksel yöntemler kullanılır?

Grup karşılaştırmaları, ölçüm düzeyine bağlı olarak t-testleri, ANOVA veya ki-kare kullanır. Kovaryetleri kontrol ederken, ANCOVA veya çoklu regresyon yaygındır. Seçim yanlılığını azaltmak için eğilim skoru eşleştirmesi giderek daha popüler hale gelmiştir. Sonuç ikili olduğunda lojistik regresyon kullanılır. Tüm analizler güven aralıklarını ve etki büyüklüklerini bildirmelidir.

Ne zaman uzunlamasına bir tasarım seçmeliyim?

Katılımcıları bağımsız değişken meydana gelmeden önce ve sonra ölçebilirseniz, zamansal önceliği daha ikna edici bir şekilde kurduğu ve geriye dönük ölçüm hatasını azalttığı için ileriye dönük uzunlamasına bir tasarım tercih edilir. Ex post facto tasarımı, ileriye dönük ölçümün imkansız olduğu — çünkü olay çalışmadan önce meydana gelmiş veya çok nadir veya hassas olduğu için ileriye dönük olarak incelenemediği — durumlarda uygundur.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Kerlinger, F. N. (1964). Foundations of Behavioral Research. Holt, Rinehart and Winston.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Campbell, D. T., & Stanley, J. C. (1963). Experimental and Quasi-Experimental Designs for Research. Rand McNally.

    ISBN: 978-0395307878
    Kopyalandı.