İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Ekosistem Hizmetleri Değerlemesi

Ortaya koyan
Robert Costanza, Rudolf de Groot, and team
Yıl
1997
Tür
Valuation method
Aile
Economic valuation

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Ekosistem Hizmetleri Değerlemesi (EHD), Costanza ve arkadaşları (1997) tarafından öncülüğü yapılan ve doğanın insanlığa sağladığı faydalara –polenleme ve su arıtımından iklim düzenlemesi ve kültürel keyiflere kadar– ekonomik değer atayan bir çerçevedir.

Milenyum Ekosistem Değerlendirmesi (2005) ve Ekosistemler ve Biyoçeşitliliğin Ekonomisi (TEEB 2010) tarafından resmileştirilen EHD, ekolojiyi ve ekonomiyi köprüleyerek ekosistemlerin görünmez değerini politika yapıcılar ve piyasalar için görünür kılar.

Yöntemin mantığı

Bir ormanın parayla ölçülen bir değeri vardır. Sadece kesilip satılabilen ağaçlar (kereste değeri) değil, aynı zamanda suyu filtrelediği, karbon depoladığı, polinatörlere ev sahipliği yaptığı ve rekreasyon sağladığı için de. Ormanı tarım arazisi yapmak için yok ederseniz, kereste ve tarım arazisi geliri elde edersiniz ancak bu görünmez hizmetlerin tümünü kaybedersiniz – muhasebeniz kârlı görünse de aslında açık veriyordunuz. EHD, görünmez hizmetlere fiyat biçmeye çalışır. Bir sulak alanın su arıtma hizmeti, bir arıtma tesisi yerine geçtiği takdirde milyonlarca değerinde olabilir. Ekinleri polenleyen arılar, elle yapılmak zorunda kalınsaydı milyarlarca değerinde olurdu. Fiyatlandırıldıktan sonra, ekosistem tahribatı daha az çekici görünür ve koruma daha akıllıca bir seçenek haline gelir.

Tarih

Costanza ve ark. (1997), ekosistem hizmetleri için dönüm noktası niteliğinde küresel bir tahmin yayınladı: yıllık yaklaşık 33 trilyon ABD doları (1995 doları) – küresel GSYİH'yı aşıyor. Bu, hızlı metodolojik gelişimi ve uygulamalı çalışmaları ateşledi. Milenyum Ekosistem Değerlendirmesi (2005), çerçeveyi sistemleştirdi ve hizmetleri insan refahıyla ilişkilendirdi. TEEB (2010), analizi politika mekanizmalarına genişletti. Mevcut çalışmalar, değerleme yöntemlerini iyileştirmeye, biyoçeşitliliği ve sosyo-kültürel değerleri entegre etmeye ve EHD'yi doğal sermaye muhasebesi ve ulusal bilançolara yerleştirmeye odaklanmaktadır.

Ne zaman kullanılır?

Koruma yatırımını gerekçelendirmek, ekosistem hizmetleri için ödeme (EHP) planları tasarlamak, kalkınma veya arazi kullanım değişikliğinin etkilerini değerlendirmek ve ekonomik politikada doğanın lehine argümanlar sunmak için EHD'yi kullanın. Ekosistemlerin arazi için çıkarıcı endüstrilerle rekabet ettiği ve politika için ekonomik dile ihtiyaç duyulduğu durumlarda esastır. Yetersiz biyofiziksel veriniz varsa veya doğaya parasal değer biçmek kültürel olarak uygun değilse veya dağılımsal hakkaniyet endişelerini gizleyecekse EHD kullanmaktan kaçının.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Değerleme belirsizliği: hizmetlere fiyat biçmenin nesnel bir temeli yoktur; yöntemler son derece değişken sonuçlar verir ve varsayımlara duyarlıdır
  • Piyasa dışı yanlılık: piyasaları olan hizmetlerin (kereste) değerini abartırken, açık faydalanıcısı olmayan hizmetleri (miras değeri, varoluş değeri) küçümser veya gözden kaçırır
  • Metalaşma riski: doğayı piyasa terimleriyle çerçevelemek metalaşmayı hızlandırabilir ve alıp satmayla uyumsuz ilişkisel veya ruhani değerleri gözden kaçırır

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Disiplinleri köprüler: ekolojik varlıkları politika yapıcıların anladığı ekonomik dile çevirir
  • Görünürlük: örtük faydaları açık hale getirir; genellikle doğanın ayakta dururken dönüştürülmüş halinden daha değerli olduğunu ortaya koyar
  • Esneklik: herhangi bir ekosistem ve hizmete uygulanabilir; değerleme yöntemlerinin seçimi, verilere ve bağlama göre uyarlamaya olanak tanır
  • Senaryo testi: arazi kullanım alternatiflerinin karşılaştırılmasını ve kazan-kazan veya ödünleşme yollarının belirlenmesini sağlar

Uygulama alanları

  • Sulak alan koruma: tarım veya kentsel gelişime dönüştürülmeye karşı korumayı gerekçelendirmek için su arıtma, taşkın tamponlama ve balıkçılık destek hizmetlerini ölçmek
  • Kentsel yeşil alan planlaması: parkların hava arıtma, ısı azaltma, ruh sağlığı ve rekreasyon değerini değerlendirerek yeşil altyapı yatırımlarını gerekçelendirmek
  • Orman karbon ödemeleri: ormansızlaşmayı önleme veya yeniden ağaçlandırmayı teşvik etme karşılığında arazi sahiplerini telafi eden planları tasarlamak ve fiyatlandırmak için karbon sekestrasyon hizmetini değerlemek
  • Polinatörlere bağımlı tarım: ekinliklere bitişik doğal habitatları korumanın faydasını ölçmek için yabanıl polinatör hizmetlerinin (bal arıları, yerli böcekler) parasal değerini tahmin etmek
  • Kıyı koruması: mercan resiflerinin veya mangrovların dalga tamponlama ve yavru habitatı sağlama değerini yapay deniz duvarları veya su ürünleri yetiştiriciliği operasyonlarının maliyetiyle karşılaştırmak

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Çalışmanın ekosistemini (örn. sulak alan, orman, mercan resifi, tarımsal peyzaj) ve sağladığı hizmetleri belirleyin; ekosistem yayılımı, durumu ve hizmet akış oranları (örn. hektar başına depolanan ton karbon/yıl, arıtılan su litreleri) hakkında biyofiziksel verileri toplayın.

2

Hizmetleri kategorilere ayırın (tedarik: gıda, su; düzenleyici: iklim, polenleme, su arıtma; destekleyici: besin döngüsü; kültürel: rekreasyon, estetik), hizmet sınırlarını mekansal ve zamansal olarak değerlendirin ve faydalanıcıları belirleyin.

3

Biyofiziksel modeller, uzaktan algılama veya saha ölçümleri kullanarak hizmet akışını (her hizmetin yıllık veya ilgili zaman diliminde ne kadar üretildiği) ölçün; hizmet akışındaki zaman içindeki veya farklı arazi kullanım senaryoları altındaki değişiklikleri değerlendirin.

4

Her bir hizmete bir veya daha fazla değerleme yöntemi kullanarak parasal değer atayın: piyasa fiyatları (satılan mallar), ikame maliyeti (yapay ikamesinin maliyeti), kaçınılan maliyet (önlenen zarar), hedonik fiyatlandırma (mülk piyasaları aracılığıyla ortaya çıkan), beyan edilen tercih (insanların ne kadar ödeyeceğini soran anketler) veya fayda transferi (karşılaştırılabilir çalışmalardan elde edilen değerlerin kullanılması).

5

Değerleri ekosistem toplamına toplayın, hangi hizmetlerin ekonomik olarak baskın ve hangilerinin güvensiz olduğunu belirleyin, arazi kullanım alternatifleri arasında ekosistem değerini karşılaştırın ve sonuçları arazi tahsisi, ödeme planları veya yatırım kararlarını bilgilendirmek için kullanın.

Sık yapılan hatalar

  • Çifte sayım: hizmet değerlerini toplamak, aynı ekosistem faydasını naifçe birden çok kez sayar (örn. karbon depolama faydası iklim hizmetinde ve yine kaçınılan zarar değerlemesinde sayılır)
  • Değerlerin aktarılması: bir ekosistem veya bölgeden elde edilen hektar başına değerleri, bağlam farklılıklarını (üretkenlik, faydalanıcı sayısı, temel koşullar) hesaba katmadan başka bir ekosistemi veya bölgeyi değerlendirmek için kullanmak, gerçek yerel değeri şişirir veya azaltır
  • Statik anlık görüntüler: ekosistem değerini, hizmetler arazi kullanım değişikliğiyle zamanla bozulurken sabit olarak ele almak; geri döndürülemezliği veya eşik etkilerini hesaba katmamak (örn. sulak alan dönüşümü ani olarak taşkın tamponlamayı ortadan kaldırır, kademeli olarak değil)

Sık sorulan sorular

Piyasa fiyatları, ikame maliyeti ve koşullu değerleme arasında nasıl seçim yapmalıyım?

Mevcut olduğunda piyasa fiyatlarını kullanın (örn. ekin polenleme faydası verim veya fiyat primi olarak gözlemlenir). Piyasa olmadığında ancak ikame maliyetiyle tahmin edebildiğinizde ikame maliyetini kullanın (örn. su arıtma maliyeti vs doğal filtrasyon). Koşullu değerlemeyi (anketler) yalnızca her ikisi de mümkün olmadığında ve yalnızca eğitimli anketörler ve dikkatli deneysel tasarımla kullanın – sonuçlar çerçevelemeye ve teşvik uyumluluğuna duyarlıdır.

Tahminler yöntemler arasında geniş çapta farklılık gösterirse ne yapmalıyım?

Aralığı raporlayın ve hassasiyeti açıklayın. Belirli hizmetiniz için daha güçlü kavramsal ve ampirik temellere sahip yöntemlere öncelik verin. Hizmetiniz için sağlam bir ampirik fikir birliği olup olmadığını görmek üzere fayda transferi kılavuzlarına ve veri tabanlarına danışın. Değilse, belirsizliği kabul edin ve karar verme sürecunu sınırlamak için aralığı kullanın (örn. 'en düşük tahmin bile korumayı maliyet etkin hale getiriyor').

Ekosistem hizmetleri değerlemesini geleneksel kalkınma (kerestecilik, madencilik) ile karşılaştırmak için kullanabilir miyim?

Evet, ancak hangi hizmetleri değerlediğiniz ve hangilerini hariç tuttuğunuz konusunda şeffaf olun. Kalkınma projeleri tipik olarak kereste veya mineralleri değerlerken habitat, su veya karbonu göz ardı eder. Adil bir karşılaştırma için, her iki taraftaki tüm önemli hizmetleri değerleyin veya hariç tutmayı ve bunun dağılımsal hakkaniyet üzerindeki etkilerini açıkça kabul edin.

Uzaktaki insanlara fayda sağlayan hizmetleri (örn. karbon sekestrasyonu) nasıl ele almalıyım?

Yerel ikame maliyeti veya faydalanıcı ödeme yaklaşımları yerine küresel değerleme yöntemleri (iklim için sosyal karbon maliyeti) kullanın. Faydalanıcıların kim olduğunu ve yerel toplulukların tazminat alıp almayacağını açıkça belirtin. Almayacaklarsa, EHD korumayı haklı çıkarabilir ancak dağılımsal adaletsizliği çözmez – fayda paylaşım mekanizmalarıyla birleştirin.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Costanza, R., d'Arge, R., de Groot, R., Farberk, S., Grasso, M., Hannon, B., ... & van den Belt, M. (1997). The value of the world's ecosystem services and natural capital. Nature, 387(6630), 253-260.

    DOI kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Millennium Ecosystem Assessment (2005). Ecosystems and Human Well-being: Synthesis. Washington, DC: Island Press.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  3. TEEB (2010). The Economics of Ecosystems and Biodiversity: Mainstreaming the Economics of Nature. A synthesis of the approach, conclusions and recommendations of TEEB.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.