İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Söylem Analizi

Ortaya koyan
Norman Fairclough; Jonathan Potter and Margaret Wetherell
Yıl
1989 (Fairclough); 1987 (Potter & Wetherell)
Tür
Method
Aile
linguistic-critical-interpretation

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Söylem analizi, dilin, iletişimin ve gücün anlamı, kimliği ve sosyal gerçekliği nasıl şekillendirdiğini inceleyen nitel bir araştırma metodolojisidir.

Dilbilim, sosyoloji ve psikoloji alanlarında (özellikle Norman Fairclough ve Jonathan Potter tarafından) geliştirilen söylem analizi, içeriğin ötesine geçerek dil kullanımını, güç ilişkilerini, ideolojileri ve sosyal yapıları oluşturan ve yansıtan bir sosyal pratik olarak analiz eder.

Yöntemin mantığı

Söylem analizi, dilin ne tarafsız ne de sadece gerçekliği yansıtan bir araç olduğu ilkesine dayanır; aksine, dil anlamı aktif olarak inşa eder, kimliği şekillendirir ve gücü sürdürür veya ona meydan okur. Bir şeyin nasıl konuşulduğu (söylem) son derece önemlidir—hastalığı bireysel bir yaşam tarzı sorunu olarak çerçevelemek ile yapısal bir adaletsizlik olarak çerçevelemek farklı sosyal anlamlar ve politika tepkileri üretir. Söylem analizi sadece ne söylendiğini değil, nasıl söylendiğini de inceler: kelime seçimi, metafor, anlatı yapısı, neyin susturulduğu veya görünmez kılındığı. Dile gömülü ideolojileri, gücün iletişim yoluyla nasıl işlediğini ve söylemin neyin düşünülebilir ve yapılabilir olduğunu nasıl şekillendirdiğini ortaya koyar. Söylem analizi (DA), medya temsillerini, politika dilini, profesyonel iletişimi veya sosyal sorunların nasıl anlaşıldığını şekillendiren herhangi bir söylemi anlamak için özellikle değerlidir.

Tarih

Norman Fairclough (1989), özellikle politika ve medyada dilin gücü ve ideolojiyi nasıl yansıttığını ve yeniden ürettiğini vurgulayan Eleştirel Söylem Analizi'ni (ESA) geliştirdi. Jonathan Potter ve Margaret Wetherell (1987), insanların kimliği inşa etmek ve etkileşimde sorunları ele almak için dili nasıl kullandığını vurgulayan Söylemsel Psikoloji'yi geliştirdi. Her iki yaklaşım da dilin yapıcı ve sosyal olduğu öncülünü paylaşır. Çağdaş söylem analizi, çok modlu analizi (görüntüleri, videoları, tasarımı metinle birlikte analiz etme) içerir ve giderek dijital söylemi (sosyal medya, çevrimiçi topluluklar) inceler. DA, eleştirel sosyoloji, medya çalışmaları, politika analizi ve eleştirel sağlık/tıbbi sosyolojide merkezi bir hale gelmiştir.

Ne zaman kullanılır?

Araştırma sorunuz dilin, temsilin veya iletişimin anlamı, gücü ve sosyal gerçekliği nasıl şekillendirdiğiyle ilgili olduğunda söylem analizini kullanın. Medya temsillerini (hastalık, gruplar, olaylar hakkında), politika dilini, profesyonel söylemi veya örgütsel iletişimi incelemek için idealdir. Söylem analizi, sosyal sorunların nasıl çerçevelendiğini, grupların nasıl temsil edildiğini veya gücün iletişim yoluyla nasıl işlediğini anlamak için değerlidir. Söylem analizi, bireysel öznel deneyimi anlamaya veya nesnel koşullar hakkındaki hipotezleri test etmeye çalışan araştırmalar için daha az uygundur; bunun yerine, insanların bu koşullar hakkında nasıl konuştuğunu ve düşündüğünü aydınlatır. Söylem analizi, ideolojileri ortaya çıkarmayı veya dilin eşitsizliği nasıl yeniden ürettiğini ifşa etmeyi amaçlayan eleştirel araştırmalarda güçlüdür.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Dilbilimsel ve eleştirel sofistikasyon gerektirir; söylemi iyi analiz etmek, dil analizi ve eleştirel düşünme konusunda eğitim gerektirir.
  • Zaman alıcı olabilir: zengin verilerin yakın dilbilimsel analizi yoğun emek gerektirir; birkaç belge bile aylarca süren analizlere yol açabilir.
  • Aşırı yorumlama potansiyeli: dil belirsizdir; farklı analistler aynı metinde farklı anlamlar bulabilir. Geçerlilik, kanıta dayalı haklı yorumlara bağlıdır.
  • Sınırlı kapsam: medya veya politika söyleminin analizi, sosyal etkiyi veya değişimi doğrudan ölçmeden dil kalıplarını tanımlayabilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Dilin anlamı ve gücü nasıl inşa ettiğini ortaya koyar; iletişime gömülü ideolojileri ve varsayımları ifşa eder.
  • Çeşitli metinlere ve bağlamlara uygulanabilir: medya, politika, profesyonel iletişim, sosyal medya—dilin önemli olduğu her yerde.
  • Sistematik ve şeffaf: ayrıntılı dilbilimsel analiz doğrulanabilir; okuyucular dil kullanımı hakkındaki iddiaların kanıtlarını görebilir.
  • Pratik içgörüler: bulgular genellikle iletişimi iyileştirir, stereotiplere meydan okur veya dilin eşitsizliği nasıl yeniden ürettiğini ortaya koyar.

Uygulama alanları

  • Hastalığın nasıl çerçevelendiğini ve hangi sosyal çıkarımların ortaya çıktığını anlamak için hastalık veya sağlık koşullarının medya temsillerini analiz etmek (örn. obeziteyi bireysel sorumluluk olarak çerçevelemek ile yapısal sorun olarak çerçevelemek).
  • Sağlık hizmetleri, eğitim veya sosyal refahtaki politika dilini inceleyerek varsayımları, değerleri ve kimin çıkarlarına hizmet edildiğini ortaya çıkarmak.
  • Gücün nasıl işlediğini ve hasta sesinin nasıl temsil edildiğini anlamak için klinik söylemi (doktor-hasta iletişimi, vaka notları) incelemek.
  • Cinsiyet, ırk veya diğer kimliklerin nasıl temsil edildiğini ve hangi değerlerin teşvik edildiğini ortaya çıkarmak için reklam veya pazarlama dilini analiz etmek.
  • Anlamın nasıl inşa edildiğini ve kutuplaştığını anlamak için sosyal konulardaki (iklim, göç, pandemiler) sosyal medya söylemini incelemek.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırma sorunuzla ilgili metinsel verileri belirleyin ve toplayın: görüşme transkriptleri, politika belgeleri, medya metinleri (makaleler, reklamlar, videolar), sosyal medya gönderileri, kurumsal iletişim veya dil seçimlerinin önemli olduğu herhangi bir iletişimsel materyal. Söylemin gerçekleştiği bağlamı kaydedin (örneğin, hangi yayın, hangi kitle, hangi tarihsel an). Verileri araştırma sorunuza göre rastgele değil, stratejik olarak örnekleyin. Ses verilerini dikkatlice deşifre edin, vurguları, duraklamaları, kesintileri ve diğer paralinguistik özellikleri koruyun (bunlar anlamlıdır). Veri toplama sürecini ve herhangi bir seçim prosedürünü belgeleyin.

2

Anlamın nasıl inşa edildiğini inceleyerek dili sistematik olarak analiz edin. Yaklaşımlar şunları içerir: (1) Dilbilimsel analiz—kelime seçimi, metaforlar, dilbilgisi, sözdizimi inceleyin. Hangi kelimeler kullanılıyor? Çağrışımları nelerdir? Edilgen ve etken çatının etkisi nedir? Hangi metaforlar konuyu çerçeveliyor? (2) Anlatı analizi—olayların nasıl sıralandığını ve hikayelere nasıl dönüştürüldüğünü inceleyin. Neye ne sebep oluyor? Kim kahraman? (3) Metinlerarasılık—diğer metinlere yapılan atıfları ve bu bağlantıların anlamı nasıl inşa ettiğini belirleyin. (4) Mevcudiyet ve yokluk—ne vurgulanıyor? Ne gizleniyor, küçümseniyor veya yok? (5) Öznel konumlar—konuşmacılar ve dinleyiciler nasıl konumlandırılıyor? Hangi kimlikler ve roller inşa ediliyor? (6) İdeoloji ve güç—hangi dünya görüşleri ve varsayımlar gömülü? Kimin çıkarlarına hizmet ediliyor? Yakın, yinelemeli okuma yapın: metne birden çok kez dönün, farklı özellikleri fark edin. Dilbilimsel araçları kullanın: konkordans analizi (kelime sıklığı ve bağlam), metafor analizi, konuşma analizi (sözlü söylemde).

3

Söylemin anlamı ve gücü nasıl inşa ettiğine dair bulguları sentezleyin. Belirli dil örneklerinin analizini, etkilerinin yorumuyla birlikte sunun. Dil seçimlerinin ideolojileri, kimlikleri ve güç ilişkilerini nasıl yansıttığını veya şekillendirdiğini gösterin. Daha geniş kalıpları tanımlayın: belirli gruplar sürekli olarak belirli şekillerde mi temsil ediliyor? Belirli konumlar veya bakış açıları susturuluyor mu? Bu söylemin sonuçları nelerdir—ne mümkün, imkansız, arzu edilir, düşünülemez hale geliyor? Analizi sosyal ve politik bağlamlarla ilişkilendirin: söylemin daha geniş sosyal yapılar, politikalar veya ideolojilerle nasıl ilişkili olduğunu ve bunları nasıl pekiştirdiğini anlayın. Amaç, bireylerin dil kullanımını eleştirmek değil, dil sistemlerinin sosyal etkiler üretmek için nasıl işlediğini anlamaktır.

Sık yapılan hatalar

  • Söylem analizini söylemle (analiz edilen şey) karıştırmak; DA, söylemi analiz etmek için bir yöntemdir, söylemin kendisiyle eşanlamlı değildir.
  • Önceden belirlenmiş politik veya ideolojik sonuçlar dayatmak; analiz, metin kanıtlarına dayanmalı, a priori ideolojik taahhütlerle yönlendirilmemelidir.
  • Dili bağlamdan izole ederek analiz etmek; söylem sosyal eylemdir; bağlamı (kimin konuştuğu, kime, ne zaman, neden) anlamak esastır.
  • Söylemin sosyal sonuçlara neden olduğunu iddia etmek (örn. 'medya söylemi ayrımcılığa neden olur'); söylem sosyal süreçlere karışır, ancak nedensellik karmaşıktır.

Sık sorulan sorular

Söylem Analizi ile Tematik Analiz arasındaki fark nedir?

Tematik analiz, metinler arası içerikteki temaları veya kalıpları belirler; 'ne hakkında konuşuluyor?' sorusunu yanıtlar. Söylem analizi, dilin anlamı ve gücü nasıl inşa ettiğini inceler; 'nasıl konuşuluyor ve etkileri nelerdir?' sorularını yanıtlar. Her ikisi de nitel metni analiz eder, ancak farklı sorular sorarlar. Tematik analiz, hasta görüşmelerinde 'direnç temalarını' bulabilir; söylem analizi ise direnci inşa eden dil seçimlerini (etken ve edilgen çatı, kullanılan metaforlar) ve bu dilin gerçekleştirdiği ideolojik işi inceler. Söylem analizi, dil mekanizmaları ve etkileriyle daha çok ilgilenirken; tematik analiz, içerik ve anlamla daha çok ilgilenir.

Eleştirel Söylem Analizi (ESA) ile diğer Söylem Analizi yaklaşımları arasındaki fark nedir?

Eleştirel Söylem Analizi (Fairclough), dilin ideolojiyi ve gücü nasıl yansıttığını ve yeniden ürettiğini açıkça ortaya koymayı amaçlar; eşitsizliği eleştirmek ve gizli ideolojileri ifşa etmek gibi kurtarıcı bir amacı vardır. Diğer söylem analizi yaklaşımları (örn. konuşma analizi, söylemsel psikoloji) daha tanımlayıcı olabilir, eleştirel-kurtarıcı bir gündem olmaksızın dil mekanizmalarını analiz edebilirler. Her ikisi de titizdir; ESA, eleştirel yönelimini açıkça belirtir.

Görüşme verileriyle Söylem Analizi kullanabilir miyim?

Evet. Görüşme transkriptleri söylemdir. Katılımcıların dili nasıl kullandığını, hangi metaforları kullandıklarını, kendilerini ve başkalarını nasıl konumlandırdıklarını analiz edebilirsiniz. Ancak, görüşme söylemi görüşme bağlamı tarafından şekillendirilir (görüşmecinin ne sorduğu, ilişki dinamikleri, ortam). Görüşme söylemini analiz ederken bu bağlamsal faktörleri göz önünde bulundurun. Ayrıca tematik içerik (ne söyledikleri) ile söylem (nasıl söyledikleri ve dilsel seçimlerin neyi ortaya çıkardığı) arasında ayrım yapabilirsiniz.

Söylem Analizi'ne kendi ideolojimi dayatmaktan nasıl kaçınırım?

Bu gerçek bir zorluktur. Tüm analizler analistin konumunu yansıtır. Yanlılığı yönetmek için: (1) Yorumu metin kanıtlarına dayandırın—dilsel özellikler ve etkileri hakkında spesifik olun. (2) Alternatif okumaları kabul edin—metin farklı yorumlanabilir mi? (3) Refleksivite uygulayın—kendi varsayımlarınızı ve bunların neyi fark ettiğinizi nasıl şekillendirdiğini düşünün. (4) Akran bilgilendirmesi—kör noktaları belirlemek için yorumları meslektaşlarınızla tartışın. (5) Tanımlama (dilin ne yaptığı) ile eleştiri (sosyal etkileri hakkındaki yargı) arasında ayrım yapın; eleştiri şeffaf ve gerekçeli olmalıdır.

Söylem Analizi nicel yöntemlerle birleştirilebilir mi?

Evet. Bazı araştırmacılar söylem analizini nicel analizle birleştirir: örneğin, belirli kelimelerin veya metaforların sıklığını sayar, ardından bu kalıpların dilbilimsel veya ideolojik olarak ne anlama geldiğini analiz eder. Buna bazen karma yöntemli söylem analizi denir. Nicel öğe genişlik sağlar; nitel söylem analizi derinlik sağlar. İki yöntemin birbirini nasıl bilgilendirdiğini açıkça belirtin ve nitel analizin nicel özete tabi olmamasını sağlayın.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Fairclough, N. (1989). Language and power. Longman.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Potter, J., & Wetherell, M. (1987). Discourse and social psychology: Beyond attitudes and behaviour. Sage Publications.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  3. Machin, D., & Mayr, A. (2012). How to do critical discourse analysis: A multimodal introduction. Sage Publications.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.