İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Diyalektometri

Ortaya koyan
Jean Seguy
Yıl
1973
Tür
Empirical process pipeline
Aile
Quantitative Sociolinguistics

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Diyalektometri, fonolojik, leksikal veya fonetik veriler üzerinde uygulanan nesnel ölçütler kullanarak lehçeler veya diller arasındaki dilsel mesafeleri ölçmek için kullanılan nicel bir yöntemdir.

Jean Seguy tarafından 1973'te öncülüğü yapılan diyalektometri, benzerlik puanlarını hesaplamak için konuşma çeşitleri arasında sözcük listelerini, telaffuzları veya fonetik transkripsiyonları karşılaştırır. Elde edilen mesafe matrisleri ve dendrogramlar, lehçe akrabalığı ve coğrafi veya sosyal kümelenme örüntülerini ortaya koyar. Bu yöntem, geleneksel diyalektolojiyi tamamlar ve tarihsel dilbilim ile sosyodilbilime katkıda bulunur.

Yöntemin mantığı

Lehçeleri sözcük sözcük karşılaştırdığınızı hayal edin: Aynılar mı yoksa farklılar mı? Farklıysa, ne kadar farklı? Diyalektometri, çeşitler arasında sayısal bir mesafe atayarak bunu sistematikleştirir. Tamamen aynı sözcüklere sahip iki lehçe 0 mesafeye sahip olabilir; her fark (fonetik, leksikal veya fonolojik) mesafe puanına katkıda bulunur. Yüzlerce sözcük üzerinden mesafelerin toplanması, tek bir lehçe çifti mesafesi üretir. Tüm çiftleri bir harita veya ağaç üzerinde çizmek, hangi lehçelerin birlikte kümelendiğini ortaya koyarak coğrafi yakınlığı veya paylaşılan geçmişi düşündürür.

Tarih

Jean Seguy, 1970'lerde Roman (Romance) dilleri lehçelerini nicel olarak analiz etmek için diyalektometriyi geliştirdi. Hans Goebl, 1980'ler-1990'larda yöntemi genişleterek daha büyük veri kümelerine uyguladı ve görsel teknikler (coğrafi haritalar) geliştirdi. John Nerbonne ve meslektaşları, 1990'lar-2000'lerde diyalektometriyi açık mesafe ölçütleri ve kümeleme algoritmalarıyla modernize ederek hesaplamalı yöntemlere erişilebilir hale getirdi. Günümüzde diyalektometri, sosyodilbilim ve hesaplamalı diyalektolojide standarttır.

Ne zaman kullanılır?

Birden fazla çeşitten paralel verileriniz olduğunda lehçe benzerliğini nesnel olarak ölçmek, dil ilişkileri hakkındaki hipotezleri test etmek veya değişim örüntülerini görselleştirmek için diyalektometriyi kullanın. Geleneksel nitel diyalektolojiyi tamamlar ve büyük miktarda veriyi verimli bir şekilde işleyebilir. Yöntem, karşılaştırılabilir sözcük listeleri varsayar ve fonetik olarak ayrıntılı verilerle en şeffaftır.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Sözcük listelerinin gerçekten karşılaştırılabilir olduğunu varsayar; eş kökenli belirleme kendi başına dilsel yargı gerektirir ve hatalara yol açabilir.
  • Mesafe ölçütleri (Levenshtein mesafesi gibi) tüm farklılıkları eşit şekilde ele alır; fonetik olarak önemli ile önemsiz farklılıkları ağırlıklandırmazlar.
  • Sonuçlar, ölçüt seçimine ve sözcük listesinin bileşimine duyarlıdır; farklı listeler farklı sonuçlar verebilir.
  • Paylaşılan yeniliği ve atadan kalma özellikleri korumayı ayırt edemez, bu da bağımsız kanıtlar olmadan tarihsel ilişkiler hakkında içgörüleri sınırlar.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Karşılaştırmalarda öznelliği azaltarak lehçe benzerliğinin nesnel, ölçülebilir ölçümlerini sağlar.
  • Büyük veri kümelerine (yüzlerce çeşit, binlerce sözcük) iyi ölçeklenir, geniş örüntü tespitini mümkün kılar.
  • Kümelenmeyi ve ilişkileri açıkça gösteren görsel çıktılar (dendrogramlar, haritalar) üretir.
  • Hipotez testini ve dilsel düzeyler (fonetik, fonolojik, leksikal) arasında karşılaştırmayı destekler.

Uygulama alanları

  • Coğrafi kümelenmeyi belirlemek ve bölgesel değişimi karakterize etmek için İskoç İngilizcesi lehçeleri arasındaki dilsel mesafeleri ölçmek.
  • Anlaşılırlığı ve akrabalığı değerlendirmek için Roman (Romance) dilleri lehçelerinden fonetik transkripsiyonları karşılaştırmak, dil politikası kararlarını bilgilendirmek.
  • Ada çeşitleri ile kıta lehçeleri arasındaki ilişkileri anlamak için Modern Yunan lehçelerini analiz etmek, tarihsel çıkarımları desteklemek.
  • Konuşma toplulukları içindeki değişimi belgelemek ve başlangıç düzeyindeki fonetik/leksikal çeşitliliği belirlemek için diyalektometriyi nesli tükenmekte olan dillere uygulamak.
  • Cermen dil çeşitleri arasındaki tarihsel ilişkileri izlemek ve paylaşılan yenilikler hakkındaki hipotezleri test etmek için leksikal diyalektometri kullanmak.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Birden fazla lehçe çeşidinden veya dilden paralel sözcük listeleri veya fonetik transkripsiyonlar toplayın, tutarlı bir şekilde elde edildiğinden emin olun (aynı sözcükler, aynı fonetik bağlam).

2

Çeşitler arasındaki karşılık gelen sözcükleri hizalayın (eş kökenli eşleştirme) ve çeşitleri satır, sözcükleri sütun olarak alan bir veri matrisi oluşturun.

3

Çeşitler arasında Levenshtein mesafesi (fonetik için) veya basit yüzde farkı (leksikal öğeler için) gibi ölçütler kullanarak ikili dilsel mesafeleri hesaplayın.

4

Bir mesafe matrisi oluşturun ve çeşitler arasındaki hiyerarşik ilişkileri gösteren dendrogramlar üretmek için kümeleme algoritmaları (UPGMA, komşu birleştirme (neighbor-joining)) uygulayın.

5

Bölgesel/sosyal kümeleri belirlemek, dilsel akrabalık hakkındaki hipotezleri test etmek ve coğrafi veya sosyal değişimin örüntülerini haritalamak için elde edilen örüntüleri analiz edin.

Sık yapılan hatalar

  • Daha küçük mesafelerin her zaman daha yakın genetik ilişkiyi gösterdiğini varsaymak. Kapsamlı ödünç alma veya yakınsama (alansal (areal) etkiler), akraba olmayan çeşitler arasındaki mesafeleri azaltabilir.
  • Dendrogramları ek tarihsel veya karşılaştırmalı kanıtlar olmadan evrimsel ağaçlar olarak ele almak. Mesafe tabanlı kümeleme, tanımlayıcı bir araçtır, filogenetik bir kanıt değildir.
  • Uygun olmayan mesafe ölçütleri kullanmak. Levenshtein mesafesi fonetik veriler için işe yarar; yüzde farkı leksikal sayımlar için uygundur. Veri türünüzle uyumlu ölçütler seçin.
  • Mesafe değerlerindeki ince farklılıkları aşırı yorumlamak. Ölçütlerde veya verilerdeki küçük değişiklikler dendrogramları değiştirebilir. Hata aralıklarını bildirin ve duyarlılık analizleri çalıştırın.

Sık sorulan sorular

Levenshtein mesafesi nedir ve ne zaman kullanmalıyım?

Levenshtein mesafesi (düzenleme mesafesi), bir dizeyi diğerine dönüştürmek için gereken minimum tek karakterli düzenleme (ekleme, silme, değiştirme) sayısını sayar. Fonetik benzerliği ölçmek istediğiniz fonetik transkripsiyonlar için idealdir (örneğin, [pɔt] ila [pot] = 1 düzenleme, ünlü kalitesini değiştirme). Leksikal veriler (aynı kavram için farklı sözcükler) için, basit yüzde farkı genellikle daha uygundur.

Diyalektometri için lehçeler arasında nasıl eş kökenli belirlerim?

Etimolojik olarak ilgili sözcüklerle (kökeni paylaştığı bilinen sözcükler) başlayın. Emin olmadığınız eş kökenliler için, fonetik benzerliği artı anlamsal denkliği kullanın: aynı anlam ve benzer ses formu. Yargıları doğrulamak için referans materyalleri (etimolojik sözlükler) kullanın. Analizin erken aşamalarında, sınırdaki eş kökenlileri dahil etme eğiliminde olun; duyarlılık analizleri, sonuçların alternatif eş kökenli atamalara karşı sağlam olup olmadığını ortaya çıkarır.

Diyalektometri lehçeyi dilden ayırt edebilir mi?

Tek başına değil. Karşılıklı anlaşılabilirlik, sosyal faktörler ve tarihsel emsal, dilsel mesafe kadar önemlidir. Karşılıklı olarak anlaşılabilir bazı lehçeler yüksek mesafelere sahiptir; anlaşılmaz bazı çeşitler düşük mesafelere sahiptir. Diyalektometri bir kanıt parçası sağlar; ayrım yapmak için sosyodilbilimsel anketler, tarihsel bilgi ve konuşmacı tutumlarıyla birleştirin.

Diyalektometri için ne kadar sözcük listesi yeterlidir?

Temel analiz için tipik olarak en az 100-200 sözcük yeterlidir. Daha büyük listeler (500-1000+) daha kararlı tahminler sağlar ve daha ince düzeylerde örüntüler ortaya çıkarır. Ancak, dikkatlice seçilmişse 50 sözcük gibi küçük listeler bile büyük lehçe gruplarını ortaya çıkarabilir. Boyuttan daha önemli olan temsil edilebilirliğidir: yaygın sözcükler, birden fazla sözcük türü ve çeşitli fonetik bağlamlar dahil edin.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Seguy, J. (1973). La dialectométrie dans l'étude de l'espace linguistique. Revue de Linguistique Romane, 37, 1-24.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  2. Nerbonne, J., & Heeringa, W. (2009). Measuring dialect differences. In P. Auer & J. E. Schmidt (Eds.), Language and Space: An International Handbook of Linguistic Variation. Berlin: De Gruyter.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.
  3. Heeringa, W. (2004). Measuring Dialect Pronunciation Differences Using Levenshtein Distance. Groningen: University of Groningen.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.