İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Eleştirel Anlatı Sorgulaması — Kişisel Hikaye Aracılığıyla Güce Meydan Okuma

Ortaya koyan
Synthesises D. Jean Clandinin & F. Michael Connelly (narrative inquiry) with critical theory traditions (Kincheloe, McLaren, hooks)
Yıl
1990s–2000s
Tür
Critical qualitative research approach
Aile
Qualitative design / analysis

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Eleştirel anlatı sorgulaması, sosyal yapıların, güç ilişkilerinin ve sistemik eşitsizliklerin bireysel deneyimi nasıl şekillendirdiğini ortaya çıkarmak için kişisel hikayeleri toplayan ve analiz eden nitel bir araştırma yaklaşımıdır.

Anlatı sorgulamasının yorumlayıcı zenginliğini eleştirel teorinin özgürleştirici taahhütleriyle birleştirir; sadece bir yaşamda ne olduğunu değil, aynı zamanda neden olduğunu ve baskın hikayelerin anlatılmamış veya sorgulanmamış kalmasından kimlerin çıkar sağladığını sorar.

Yöntemin mantığı

Geleneksel anlatı sorgulaması şu soruyu sorar: Bu deneyimin hikayesi nedir? Eleştirel anlatı sorgulaması ikinci bir soru ekler: Bu hikaye güç, ayrıcalık ve baskı hakkında ne ortaya koyuyor? Azınlık kökenli ilk nesil akademisyenlerin kariyer anlatılarını incelediğinizi hayal edin. Tamamen anlatısal bir yaklaşım onların yolculuğunu ortaya çıkarır. Eleştirel bir yaklaşım daha ileri gider — bu hikayeleri kurumsal normlara karşı okur ve hangi seslerin tarihsel olarak dışlandığını, hangi anlatıların akademi tarafından doğrulandığını ve sistemik eşitsizliklerin kimin bir başarı hikayesi anlatabildiğini nasıl şekillendirdiğini sorar. Araştırmacı tarafsız bir tanık değil, hikayeyi üreten koşulların aktif bir eleştirmenidir.

Tarih

Anlatı sorgulaması, D. Jean Clandinin ve F. Michael Connelly tarafından 1980'ler ve 1990'larda eğitim alanındaki çalışmalarıyla bir araştırma metodolojisi olarak sistemleştirildi ve 2000 tarihli temel metinleriyle doruğa ulaştı. Anlatı araştırmasındaki eleştirel dönüş, aynı dönemde eleştirel teorinin (Frankfurt Okulu), feminist bakış açısı epistemolojisinin ve postkolonyal çalışmaların birleşmesinden doğdu. Joe Kincheloe, Peter McLaren, bell hooks ve Antoinette Errante gibi akademisyenler, hikayelerin deneyimin nötr kapları olmadığını, ancak güç ilişkileri tarafından şekillendirildiğini — ve bu ilişkilere meydan okuyabildiğini — savunarak açıkça eleştirel çerçeveleri anlatısal çalışmalara getirdiler. 2010'lara gelindiğinde, eleştirel anlatı sorgulaması, özellikle eğitim, sosyal hizmet, sağlık eşitliği ve göç çalışmaları alanlarında kendine özgü bir metodoloji olarak yerini sağlamlaştırmıştı.

Ne zaman kullanılır?

Araştırma sorusu, marjinalize edilmiş grupların sosyal yapıları — eğitim, sağlık, iş, göç veya sosyal politika alanlarında — nasıl deneyimlediğiyle ilgili olduğunda ve amaç betimlemenin ötesine geçerek eleştiri ve sosyal değişime ulaştığında eleştirel anlatı sorgulamasını kullanın. Katılımcıların hikayelerinin sistemik eşitsizliği, sessizliği veya direnişi yansıtması muhtemel olduğunda uygundur. Doğrudan olguyu yaşamış bireylerden kişisel anlatı verileri ve eleştirel teoriyle meşgul olmaya hazır bir araştırmacı gerektirir. Araştırma amacı yalnızca betimleyiciyse veya araştırmacı kendi konumunu kabul etmek istemiyorsa bu yaklaşımdan kaçının; bu gibi durumlarda düz anlatı sorgulaması veya fenomenolojik bir yaklaşım daha uygundur.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Bulgular istatistiksel olarak genelleştirilebilir değildir; derinlik ve eleştiri, genişlik pahasına gelir.
  • Araştırmacının eleştirel çerçevesi yorumlamayı domine edebilir, bu da önceden belirlenmiş bir siyasi okumanın katılımcıların kendi anlam yaratmalarına dayatılması riskini taşır.
  • Hem anlatı sorgulaması hem de eleştirel teori alanlarında metodolojik akıcılık gerektirir, bu da araştırmacıdan önemli bir hazırlık talep eder.
  • Araştırmacı ve katılımcılar arasındaki güç dinamiklerini yönetmek karmaşıktır ve etik olarak yoğundur.
  • Akran değerlendirmesi zorlayıcı olabilir: eleştirel nitel geleneklere aşina olmayan değerlendiriciler, uygun olmayan pozitivist kriterler kullanarak geçerliliği sorgulayabilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Marjinalize edilmiş sesleri merkeze alır ve azınlık deneyimlerini silen veya yanlış temsil eden baskın anlatılara meydan okur.
  • Bireysel deneyimi yapısal ve sistemik güçlerle ilişkilendirerek politika ve savunuculukla ilgili bulgular üretir.
  • Araştırmacının konumu gizlenmek yerine şeffaf hale getirilir, bu da eleştirel geleneklerde metodolojik titizliği güçlendirir.
  • Esnek veri biçimleri — görüşmeler, belgeler, yaratıcı metinler — disiplinler arasında uyarlanabilir olmasını sağlar.
  • Açıkça sosyal adalete yöneliktir, katılımcılara ve topluluklara araştırma sonuçlarında bir pay verir.

Uygulama alanları

  • Eğitim kurumlarındaki sistemik engelleri ortaya çıkarmak için ırksallaştırılmış azınlık gruplarından öğretmenlerin kariyer ve kimlik anlatılarını incelemek.
  • Göçmenlik politikası eleştirisini bilgilendirmek için belgesiz göçmenlerin ev sahibi toplumlarda aidiyet ve dışlanmayı nasıl anlattıklarını araştırmak.
  • Hizmet sunumundaki yapısal eşitsizlikleri ortaya çıkarmak için marjinalize edilmiş topluluklardan hastaların sağlık hizmetleriyle karşılaşmaları hakkındaki hikayelerini analiz etmek.
  • Eşitsizliği sürdüren kurumsal mekanizmaları yüzeye çıkarmak için kadınların erkek egemen mesleklerde cinsiyet ayrımcılığını nasıl anlattıklarını analiz etmek.
  • Yerli bilgilerini merkeze almak ve sömürgeci müfredat varsayımlarına meydan okumak için yerli öğrencilerin eğitim anlatılarını incelemek.
  • Okul deneyimlerini nasıl anlattıklarını inceleyerek düşmanca ortamları ve koruyucu politika boşluklarını belirlemek için LGBTQ+ gençlerinin anlatılarını incelemek.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, kendi konumunu — sosyal konumunu, varsayımlarını ve siyasi taahhütlerini — ifade ederek başlar ve çalışmayı eleştirel bir teorik çerçeve (örneğin, eleştirel ırk teorisi, feminist teori, postkolonyal teori) içinde konumlandırır. Bu yansıtıcı konumlandırma, araştırmacı ve katılımcılar arasındaki güç ilişkilerinin nasıl ele alınacağını ve çalışmanın sosyal adalete nasıl katkıda bulunmayı amaçladığını açıkça ortaya koyar.

2

Kişisel anlatılar ve yaşam hikayeleri, derinlemesine görüşmeler, işbirlikçi hikaye paylaşımı, saha notları, günlükler veya belgeler aracılığıyla toplanır. Veri toplama süreci açıkça ilişkilidir: araştırmacı, katılımcılarla olan güç dinamiklerini kabul eder ve müzakere eder, hangi hikayelerin anlatılacağını şekillendirmede onların aktif katılımını arar ve baskın anlatılarda hangi seslerin eksik veya susturulmuş olduğuna dikkat eder.

3

Anlatılar, hem anlatı sorgulamasından (hikaye yapısını, zamansal diziyi, anlam yaratmayı belirleme) hem de eleştirel teoriden (kimin bilgisinin geçerli olduğunu sorgulama, ırk, sınıf, cinsiyet veya diğer farklılık eksenlerinin deneyimi nasıl aracılık ettiğini ve kurumsal veya toplumsal söylemlerin belirli hikayeleri nasıl kısıtladığını veya mümkün kıldığını sorgulama) alınan araçlar kullanılarak analiz edilir.

4

Analizin eleştirel katmanı, kişisel hikayeleri makro düzeydeki sosyal yapılarla ilişkilendirir. Anlatılar boyunca görülebilen marjinalleşme, direniş ve suç ortaklığı örüntüleri adlandırılır ve incelenir. Araştırmacı şu soruyu sorar: Bu hikayeleri şekillendiren koşullardan kimler fayda sağlıyor? Hangi karşı anlatılar bastırıldı? Bu adım, eleştirel anlatı sorgulamasını betimleyici anlatısal çalışmalardan ayırır.

5

Bulgular, katılımcıların seslerine saygı duyarken eleştirel bir argümanı ilerletecek şekilde temsil edilir. Bu, kompozitler, şiirsel transkripsiyon veya standart akademik metin içerebilir — biçim, erişilebilirliği ve etkiyi en üst düzeye çıkarmak için kasıtlı olarak seçilir. Üyelerin kontrolü, katılımcıların gözden geçirmesi veya işbirlikçi yazım taahhüdü, marjinalleştirilmiş seslerin yeniden sahiplenilmesi riskini azaltmak için yaygındır.

Sık yapılan hatalar

  • Katılımcıları ticarileştirme — önceden belirlenmiş bir eleştirel argümanı göstermek için hikayeleri toplamak yerine, katılımcıların söylediklerinin karmaşıklığıyla gerçekten meşgul olmak.
  • Yansıtıcılığı ihmal etme — araştırmacının kendi sosyal konumunun veri toplama ve yorumlamayı nasıl şekillendirdiğini incelememek, yaklaşımın eleştirel kimliğini zayıflatır.
  • Tüm anlatısal yaklaşımları karıştırma — eleştirel anlatı sorgulamasının açık siyasi taahhütleri vardır; eleştirel teoriyle meşgul olmadan bir çalışmaya 'eleştirel' demek metodolojik olarak dürüst değildir.
  • Veri içindeki karşı anlatıları göz ardı etme — katılımcıların hikayeleri genellikle aynı anda belirsizlik, suç ortaklığı ve direniş içerir; bu karmaşıklığı düz bir baskı anlatısına uydurmak için düzleştirmek bulguları çarpıtır.
  • Analitik süreci yetersiz raporlama — eleştirel analitik hamleler görünür kılınmalıdır, böylece okuyucular eleştirinin veriye mi dayandığını yoksa araştırmacı tarafından mı dayatıldığını değerlendirebilir.

Sık sorulan sorular

Eleştirel anlatı sorgulaması, düz anlatı sorgulamasından nasıl farklıdır?

Her iki yaklaşım da kişisel hikayeleri toplar ve analiz eder. Temel fark amaç ve mercektir. Düz anlatı sorgulaması, katılımcıların yaşanmış deneyimlerini ve anlam yaratmalarını anlamayı ve temsil etmeyi amaçlar. Eleştirel anlatı sorgulaması açıkça siyasi bir katman ekler: hikayeleri, kimlerin hikayelerinin anlatıldığını, nasıl anlatıldığını ve kimlerin fayda sağladığını ortaya çıkarmak için eleştirel bir teorik çerçeve (eleştirel ırk teorisi, feminizm, postkolonyalizm vb.) aracılığıyla okur. Eleştirel versiyon açıkça sosyal değişime bağlıdır; düz versiyon betimleyici kalabilir.

Eleştirel anlatı sorgulaması titiz olduğunu iddia edebilir mi?

Evet, ancak titizlik pozitivist kriterlerden farklı değerlendirilir. Eleştirel nitel geleneklerde titizlik, konumun şeffaflığını, teorik çerçeve ile analitik hamleler arasındaki tutarlılığı, katılımcıların sesleriyle seçici alıntılamadan ziyade kapsamlı bir etkileşimi ve üyelerin kontrolü veya akran sorgulaması yoluyla elde edilen güvenilirliği içerir. Eleştirel duruş, titizlikte bir zayıflık değildir — bu, yalnızca bilimsel tarafsızlığa değil, aynı zamanda katılımcılara ve topluluklara karşı hesap verebilirliği de içeren farklı bir hesap verebilirlik standardıdır.

Kaç katılımcıya ihtiyacım var?

Sabit bir kural yoktur. Eleştirel anlatı sorgulaması, derinliği genişliğe tercih eder: çalışmalar genellikle önemli ayrıntılarla incelenen 5-20 katılımcıyı içerir. Örneklem büyüklüğü, anlatı doygunluğu kriteriyle belirlenir — bu, ek hikayelerin eleştiri altındaki sosyal yapının yeni boyutlarını artık ortaya koymadığı noktadır. Örneklem büyüklüğünden daha önemlisi, katılımcıların deneyimi doğrudan yaşamış olmaları ve onu eleştirel bir şekilde yansıtma kapasitesine ve isteğine sahip olmalarıdır.

Eleştirel anlatı sorgulaması tez araştırması için uygun mudur?

Evet, özellikle eğitim, sosyal hizmet, sağlık bilimleri ve sosyal bilimlerdeki doktora programlarında. Bu yaklaşım, çalışılan toplulukla kişisel bir çıkarı veya bağı olan araştırmacılar için çok uygundur, çünkü burada yansıtıcılık metodolojik bir varlıktır. Öğrenciler, komitelerinin veya süpervizörlerinin eleştirel nitel metodolojiye aşina birini içermesini sağlamalıdır, çünkü yaklaşım, geleneksel pozitivist kriterleri uygulayan değerlendiriciler tarafından kötü değerlendirilebilir.

Bu yaklaşımda 'karşı anlatı' ne anlama gelir?

Karşı anlatı, bir sosyal grup veya durum hakkındaki baskın, yaygın olarak kabul edilen anlatıya meydan okuyan veya çelişen bir hikayedir. Örneğin, akademik başarı hakkındaki baskın anlatı, bunu bireysel çaba ve yeteneğe bağlayabilir; işçi sınıfı kökenli ilk nesil akademisyenlerden gelen karşı anlatılar, baskın hikayenin sildiği yapısal ve ilişkisel engelleri ortaya çıkarır. Eleştirel anlatı sorgulaması, epistemik direnç biçimi olarak özellikle karşı anlatıları arar ve güçlendirir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. Clandinin, D. J., & Connelly, F. M. (2000). Narrative Inquiry: Experience and Story in Qualitative Research. Jossey-Bass.

    ISBN: 978-0787943999
    Kopyalandı.
  2. Kincheloe, J. L., & McLaren, P. (2002). Rethinking Critical Theory and Qualitative Research. In Y. Zou & E. T. Trueba (Eds.), Ethnography and Schools: Qualitative Approaches to the Study of Education (pp. 87–138). Rowman & Littlefield.

    Yayın kaynağını aç
    Kopyalandı.