İçeriğe atla
Arama sonuçlarına dön

Eleştirel Hermeneutik Fenomenoloji — Yaşanmış Deneyime Yönelik Eleştirel Odaklı Yorumlayıcı Soruşturma

Ortaya koyan
Hans-Georg Gadamer (hermeneutic tradition); Max van Manen (pedagogical application); influenced by Frankfurt School critical theory
Yıl
1960s–1990s (Gadamer 1960; van Manen 1990; critical synthesis developed through 1990s–2000s)
Tür
Qualitative research approach
Aile
Qualitative design / analysis

Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku

Yazı boyutu

Ne işe yarar?

Eleştirel hermeneutik fenomenoloji, Gadamerci hermeneutik —yorumun felsefi incelemesi— ile eleştirel sosyal teoriyi birleştirerek hem yaşanmış deneyimin anlamını hem de onu şekillendiren yapısal, ideolojik ve güç yüklü koşulları inceleyen nitel bir araştırma yaklaşımıdır.

Sadece 'bu deneyim neye benziyor?' değil, aynı zamanda 'hangi tarihsel, sosyal ve politik güçler onu üretiyor ve sınırlıyor?' sorularını sorar. Yaklaşım eğitim, hemşirelik, sosyal hizmet ve beşeri bilimlerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Yöntemin mantığı

Hermeneutik fenomenoloji, yorumun her zaman tarihsel bir gelenek ve kültürel ufuk içinde yürütüldüğünü savunarak yüzeydeki betimlemenin ötesine geçer. Eleştirel hermeneutik fenomenoloji bir adım daha ileri gider: bu yorumlayıcı derinliği, yaşanmış deneyime gömülü eşitsizlikleri, varsayılan güç ilişkilerini ve ideolojik varsayımları ortaya çıkarmak için kullanır. Araştırmacı sadece katılımcıların bir şeyi nasıl deneyimlediklerini rapor etmekle kalmaz; bu deneyimlerin neden bu biçimi aldığını, kimlerin çıkarlarına hizmet ettiğini ve ne gibi değişim olanakları bulunduğunu sorgular. Bunu, yaşanmış bir deneyimi aynı anda hem empatik hem de politik olarak okumak gibi düşünebilirsiniz.

Tarih

Felsefi temelleri, anlamanın her zaman tarihsel olarak konumlandığını ve yorumcunun ufkunu metnin ufkuyla diyalog yoluyla birleştirdiğini savunan Hans-Georg Gadamer'in Hakikat ve Yöntem (1960) adlı eserinde yatmaktadır. Martin Heidegger'in daha önceki ontolojik hermeneutiği (Varoluş ve Zaman, 1927) varoluşsal arka planı sağlamıştır. Eleştirel sosyal teori —özellikle Frankfurt Okulu ve daha sonra Habermas'ın iletişimsel eylem teorisi— kurtarıcı boyutu sağlamıştır. Beşeri bilimler ve eğitimde, Max van Manen'in Yaşanmış Deneyimi Araştırmak (1990) adlı eseri hermeneutik fenomenoloji için kanonik metodolojik rehber haline gelmiş ve daha sonra hemşirelik (Nancy Diekelmann) ve eğitim alanlarındaki akademisyenler, 1990'lar ve 2000'lerde van Manen'in yaklaşımına açık eleştirel çerçeveler dahil etmişlerdir.

Ne zaman kullanılır?

Eleştirel hermeneutik fenomenoloji, araştırma sorusu hem bir deneyimin yaşanmış anlamını anlamayı hem de onu üreten sosyal, kurumsal veya ideolojik koşulları eleştirmeyi amaçladığında uygundur. Eğitim, sağlık, sosyal hizmet, hemşirelik ve güç asimetrilerinin, marjinalleşmenin veya yapısal eşitsizliğin olguyla ilgili olduğu diğer beşeri hizmet alanlarındaki araştırmalar için uygundur. Yaklaşım, katılımcıların doğrudan yaşadığı olguya ilişkin zengin anlatı verileri ve eleştiri aşamasına rehberlik edecek tutarlı bir eleştirel teorik çerçeve gerektirir. Yalnızca betimleyici anlayışın hedeflendiği araştırmalar için uygun değildir (bunun yerine hermeneutik fenomenoloji veya IPA kullanılmalıdır), örneklem yeterli anlatı derinliği üretemediğinde veya olgu tarafından eleştirel bir sosyal teorik çerçeve gerekmediğinde uygun değildir.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

  • Fenomenolojik yorumlama ve eleştirel teorileştirme gibi ikili talepler önemli metodolojik uzmanlık gerektirir; araştırmacılar her iki gelenekte de yetkin olmalıdır.
  • Bulgular bağlama özgüdür ve derinlemesine yorumlayıcıdır; istatistiksel genelleme mümkün veya amaçlanmamıştır.
  • Bir eleştirel teorik çerçeve seçimi (feminist, Foucaultcu, eleştirel ırk vb.) önemlidir ve olgu ve araştırma sorusu tarafından gerekçelendirilmelidir.
  • Yaklaşım, geleneksel akademik formatlara sıkıştırılması zor olan uzun, karmaşık analizler üretebilir.
  • Eleştirel gündemin fenomenolojik sadakati geçersiz kılma riski — araştırmacılar, katılımcıların yaşanmış anlamlarına sadık kalmak yerine istemeden teorik bir okuma dayatabilir.

Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.

Güçlü yönleri

  • Yorumlayıcı derinliği ve eleştirel sosyal analizi tek bir tutarlı çerçevede bütünleştirir, hem deneyimsel olarak temellendirilmiş hem de politik olarak bilgilendirilmiş bulgular üretir.
  • Araştırmacının konumunu bir tehdit yerine analitik bir kaynak olarak ele alır, yansıtıcı ve şeffaf bir akademik çalışma sağlar.
  • Yapısal koşulların yaşanmış deneyimi önemli ölçüde şekillendirdiği marjinalleştirilmiş veya savunmasız popülasyonlarla yapılan araştırmalar için çok uygundur.
  • Uygulama, politika ve sosyal değişim için çıkarımlar üretir, etkiyi akademik betimlemenin ötesine taşır.
  • Veri kaynaklarında esneklik — görüşmeler, belgeler, anlatılar ve alan metinleri hermeneutik çember içinde dahil edilebilir.

Uygulama alanları

  • Hemşirelerin veya ebelerin klinik bakım ortamlarında kurumsal kısıtlamaları ve güç hiyerarşilerini nasıl deneyimlediklerini incelemek.
  • Marjinalleştirilmiş öğrencilerin —örneğin, ilk nesil üniversite öğrencileri veya ırksallaştırılmış azınlıklardan gelen öğrenciler— yaşanmış deneyimlerini ve bu deneyime gömülü yapısal engelleri araştırmak.
  • Öğretmenlerin bakım veren pedagojik ilişkiler ile performans odaklı hesap verebilirlik rejimleri arasındaki gerilimi nasıl yönettiklerini keşfetmek.
  • Sosyal hizmet uzmanlarının neoliberal refah sistemleri içinde mesleki kimliklerini yönetme deneyimlerini incelemek.
  • Ruh sağlığı hizmetlerine erişen insanların yaşanmış gerçekliğini ve terapötik karşılaşmalara gömülü güç asimetrilerini araştırmak.
  • Engellilik, cinsiyet veya yoksulluğun bireylerin sağlık hizmetleri, eğitim veya istihdam deneyimlerini nasıl şekillendirdiğini analiz etmek.

Nasıl çalışır?

Nasıl çalışır?

1

Araştırmacı, kendi sosyo-tarihsel konumunu —kültürel varsayımlarını, teorik bağlılıklarını ve eleştirel duruşunu— netleştirir ve bunların çalışmaya getirdiği yorumlayıcı ufku nasıl şekillendirdiğini inceler. Husserlci fenomendeki saf paranteze almanın aksine, eleştirel hermeneutik duruş, araştırmacının konumunu ortadan kaldırılması gereken bir önyargı olarak değil, şeffaf hale getirilecek bir analitik kaynak olarak ele alır.

2

Yaşanmış olguya ilişkin zengin, birinci şahıs anlatıları öncelikli olarak derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanır, alan metinleri, günlük girişleri, belgeler veya diğer anlatı materyalleriyle desteklenir. Katılımcılar, olguya ilişkin doğrudan deneyimleri nedeniyle amaçlı olarak seçilir; tipik örneklem büyüklükleri 6 ila 20 arasında değişir. Sorular, görüşler veya açıklamalar yerine deneyimin ayrıntılı ve sürdürülebilir anlatılarını davet eder.

3

Dökümler ve alan metinleri, hermeneutik çemberi izleyen döngüsel okumalarda okunur — parçalar ve bütün, bireysel anlatılar ve daha geniş anlam ufku arasında hareket edilir. Analist, önemli pasajları belirler, tematik temalar oluşturur ve her temayı tutarlı bir okuma olarak sağlamak için tam metne karşı test eder. Van Manen'in tematik yansıtma ve yazma yaklaşımı genellikle bu aşamada kullanılır.

4

Yorumlayıcı temalar, ilgili sosyal teori —örneğin, Foucaultcu söylem, feminist teori veya eleştirel ırk teorisi— tarafından bilgilendirilen eleştirel bir mercekten incelenerek, güç ilişkilerinin, sosyal normların, kurumsal düzenlemelerin ve tarihsel güçlerin anlatılan deneyimleri nasıl şekillendirdiği ve sınırladığı ortaya çıkarılır. Analiz, katılımcıların anlatılarında neyin eksik, susturulmuş veya varsayılan olduğunu sorar.

5

Çalışma, kurtarıcı çıkarımlara doğru ilerler: bulgular, sosyal değişim, mesleki dönüşüm veya politika reformu olasılıklarını işaret edecek şekilde ifade edilir. Araştırmacı, soruşturmanın kendisinin bilinç yükseltme veya savunuculuğa nasıl katkıda bulunabileceğini yansıtır ve olgudan etkilenen katılımcılar ve topluluklarla diyaloğu davet eder.

Sık yapılan hatalar

  • Durumlandırma adımını atlamak — araştırmacının kendi eleştirel duruşunu ifade etmemek, incelenmemiş varsayımların görünmez bir şekilde değil, üretken bir şekilde yorumlamayı şekillendirmesine izin verir.
  • Bir eleştirel çerçeveyi mekanik olarak uygulamak — eleştirel mercek, veriyle diyalogdan ortaya çıkmalı, yorumlayıcı çalışma başlamadan önce önceden belirlenmiş bir sonuç olarak dayatılmamalıdır.
  • Fenomenolojik boyutu ihmal etmek — analiz, yaşanmış deneyimin dikkatli okunmasını atlayıp doğrudan yapısal eleştiriye geçerse, çalışma fenomenolojik karakterini kaybeder ve eleştirel söylem analizi veya ideoloji eleştirisi haline gelir.
  • Gelişmemiş hermeneutik çember — yüzeysel tek geçişli kodlama hermeneutik yorumlama oluşturmaz; parçalar ve bütün arasında döngüsel, tekrarlayan okuma esastır.
  • İnce dönüştürücü sonuçlar — 'daha fazla araştırma' veya 'farkındalık yaratma' gibi belirsiz çağrılar, yaklaşımın kurtarıcı amacını karşılamaz; çıkarımlar spesifik ve bulgulara dayalı olmalıdır.

Sık sorulan sorular

Eleştirel hermeneutik fenomenoloji, düz hermeneutik fenomenolojiden nasıl farklıdır?

Hermeneutik fenomenoloji (van Manen veya Gadamer geleneğinde) yaşanmış deneyimin anlamını tarihsel ve kültürel ufku içinde yorumlamaya odaklanır, zengin, empatik bir anlayış amaçlar. Eleştirel hermeneutik fenomenoloji bu yorumlayıcı çalışmayı korur ancak açık bir eleştirel sosyal teorik boyut ekler — güç ilişkilerinin, ideolojinin ve yapısal eşitsizliklerin anlatılan deneyimleri nasıl şekillendirdiğini sorgular. Fark, analitik niyettedir: anlama veya anlama artı eleştiri ve kurtarıcı çıkarım.

Hermeneutik fenomenoloji ile en sık hangi eleştirel teoriler birleştirilir?

Seçim, olguya ve araştırma sorusuna bağlıdır. Feminist teori cinsiyet ve bakım araştırmalarında yaygındır; Foucaultcu söylem, güç ve özne kavramları sağlık ve eğitim araştırmalarında yaygın olarak kullanılır; eleştirel ırk teorisi ırksallaştırılmış deneyimi incelemek için kullanılır; Habermasçı eleştirel teori bazen profesyonel ortamlarda iletişimsel eylem çalışmalarında uygulanır. Eleştirel mercek, olguyu gerçekten aydınlattığı için seçilmelidir, yenilik olsun diye değil.

Kaç katılımcıya ihtiyacım var?

Verinin zenginliğine ve eleştirel boyutu ele almak için gereken çeşitliliğe bağlı olarak tipik aralık 6-20 katılımcıdır. Eleştirel hermeneutik fenomenoloji hem fenomenolojik derinlik hem de eleştirel genişlik aradığı için, saf hermeneutik fenomenolojiden biraz daha büyük örneklemler gerekebilir. Yorumlayıcı temaların kavramsal derinliği ve doygunluğu — sabit bir sayı değil — birincil ölçüttür.

Varsayımlarımı Husserlci fenomendeki gibi paranteze almalı mıyım?

Hayır. Eleştirel hermeneutik fenomenoloji bu noktada Husserl yerine Gadamer'i izler. Araştırmacının ön-anlayışlarını ortadan kaldırmaya çalışmak yerine, teorik ve eleştirel duruşunuzu ortaya çıkarmanız ve ifade etmeniz, ardından bunu analizinin bir parçası olarak şeffaf bir şekilde kullanmanız beklenir. Araştırmacının ufku, yorumlamanın bir kirletici olarak değil, yorumlamayı oluşturan bir unsur olarak kabul edilir.

Bu yaklaşım doktora tezi için uygun mudur?

Evet ve eğitim, hemşirelik ve sosyal hizmet doktora araştırmalarında giderek yaygınlaşmaktadır. Ancak, hem hermeneutik fenomenolojik metodolojiye hem de en az bir eleştirel sosyal teori geleneğine hakimiyet gerektirir. Sınav görevlileri tipik olarak araştırmacının bu birleşimi tutarlı bir şekilde gerekçelendirmesini, döngüsel yorumlayıcı döngüleri göstermesini ve yalnızca çalışmayı 'eleştirel' olarak etiketlemek yerine bu ayrımı gerektiren analitik çalışmayı göstermesini bekleyecektir.

İlgili yöntemler

Kaynaklar

  1. van Manen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. State University of New York Press.

    ISBN: 978-0791404645
    Kopyalandı.
  2. Gadamer, H.-G. (1975). Truth and Method (G. Barden & J. Cumming, Trans.). Seabury Press. (Original work published 1960).

    ISBN: 978-0826406736
    Kopyalandı.