AB Tasarımı — AB Tek-Denek Deneysel Tasarımı
- Ortaya koyan
- Murray Sidman; Baer, Wolf & Risley
- Yıl
- 1960s
- Tür
- Single-subject experimental design
- Aile
- Experimental design
Bu metin makine çevirisidir ve henüz incelenmedi. Asıl metni İngilizce oku
Ne işe yarar?
AB tasarımı, en basit tek-denek deneysel tasarımı olup, iki ardışık evreden oluşur: müdahale olmaksızın hedef davranışın doğal koşullar altında gözlemlendiği bir temel çizgi evresi (A) ve ardından tedavinin veya manipülasyonun tanıtıldığı bir müdahale evresi (B).
Evreler arasındaki davranışın düzeyindeki, eğilimindeki veya değişkenliğindeki değişiklikler, müdahalenin bireysel katılımcı üzerindeki etkisini anlamak için kullanılır.
Yöntemin mantığı
AB tasarımını tek bir kişi için bir öncesi-sonrası karşılaştırması olarak düşünün. İlk olarak, herhangi bir müdahale olmaksızın bir öğrencinin, hastanın veya danışanın ne yaptığını izler ve kaydedersiniz – bu temel çizgidir. Ardından tedaviyi tanıtırsınız ve aynı davranışı kaydetmeye devam edersiniz. Davranış, yalnızca tedavi tanıtıldığında fark edilir şekilde değişirse, tedavinin işe yarayabileceğine dair kanıtınız olur. Anahtar kelime 'olabilir': geri çekilme veya temel çizgiye dönüş evresi olmadığından, değişikliğin diğer olası açıklamalarını kesin olarak eleyemezsiniz. AB tasarımı genellikle tek-denek araştırmaları için başlangıç noktası ve daha güçlü tasarımların (ABA, ABAB) inşa edildiği yapı taşıdır.
Tarih
Tek-denek deneysel metodolojisi, Murray Sidman tarafından 1960 tarihli Tactics of Scientific Research adlı eserinde sistematikleştirilmiş ve grup tasarımlarına bir alternatif olarak denek içi tekrarlamayı sağlamıştır. İki evreli AB mantığı, Uygulamalı Davranış Analizi içinde Baer, Wolf ve Risley'nin Davranış Analizi Dergisi'nin ilk sayısındaki dönüm noktası niteliğindeki 1968 tarihli makalesini takiben biçimlendirilmiştir. AB tasarımı, bu geleneğin en basit ifadesi ve tüm daha karmaşık tek-durum tasarımlarının – ABA, ABAB, çoklu temel çizgi – üzerine inşa edildiği iskelet olmaya devam etmektedir.
Ne zaman kullanılır?
AB tasarımını, bireyde bir müdahale ile davranış değişikliği arasındaki ilişkiyi belgelemek için pratik, düşük kaynaklı bir tek-denek çerçevesine ihtiyaç duyduğunuzda kullanın – uygulamalı davranış analizi, özel eğitim, klinik psikoloji ve rehabilitasyonda yaygındır. Tedavinin geri çekilmesinin etik veya pratik olarak imkansız olduğu veya amacın güçlü deneysel kontrol yerine önleyici belgeleme olduğu durumlarda uygundur. Nedensel kanıt gerektiğinde AB tasarımını kullanmayın: temel çizgiye dönüş veya tekrarlama evresi olmadığında, tasarım tarih, olgunlaşma veya ortalamaya gerileme gibi diğer açıklamaları eleyemez. İç geçerlilik öncelikliyse, ABA veya ABAB tasarımına yükseltin.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Zayıf iç geçerlilik: geri çekilme veya tekrarlama evresinin olmaması, gözlemlenen değişikliğin nedeni olarak tesadüfi olayları (tarih) eleyemez.
- Sonuçlar yalnızca incelenen birey için geçerlidir; diğer kişilere, ortamlara veya davranışlara genelleme, birden çok vaka üzerinden sistematik tekrarlama gerektirir.
- Kararlı, öngörülebilir bir temel çizgiye bağlıdır – değişken veya eğilimli temel çizgiler müdahale sonrası değişikliği yorumlanamaz hale getirir.
- Tasarım, davranış değişikliğinin evre geçişini birkaç seansla gecikmesi durumunda gecikmiş tedavi etkilerini tespit edemez.
Kaynak metnin koşulları, bağımsız bilimsel inceleme veya analiz motoru doğrulaması yerine geçmez.
Güçlü yönleri
- Uygulanması en basit olanıdır – yalnızca iki evre gerektirir ve tek bir katılımcıyla tek bir uygulayıcı tarafından yürütülebilir.
- Etik olarak uygulanabilir, çünkü faydalı olduğu düşünülen bir tedavinin geri çekilmesi uygunsuz olacaktır.
- Grup tasarımı ortalamalarının gizleyeceği bireyselleştirilmiş bir davranış değişikliği resmi sunar.
- Daha güçlü geri çekilme ve çoklu temel çizgi tasarımlarının inşa edildiği temel yapı taşı görevi görür.
- Zaman serisi verilerinin görsel analizi, bulguları ileri düzey istatistiksel eğitime sahip olmayan uygulayıcılar için anlaşılır kılar.
Uygulama alanları
- Özel eğitimde, bir okuma akıcılığı müdahalesinin bireysel bir öğrencinin dakikada doğru okuduğu kelime sayısı üzerindeki etkisini belgelemek.
- Klinik ortamda kendi kendine zarar verme davranış sıklığı üzerinde bir davranış yönetimi stratejisinin etkisini izlemek.
- Rehabilitasyon araştırmalarında fizik tedavi protokolünden önce ve sonra ağrı yoğunluğunu veya fonksiyonel hareketliliği izlemek.
- İşyeri düzenlemesinin bireysel bir çalışanın verimliliği veya hata oranı üzerindeki etkisini değerlendirmek.
- Tek bir hastada ölçülebilir bir davranışsal veya fizyolojik sonuç üzerindeki farmakolojik veya diyet değişikliğinin önleyici etkisini değerlendirmek.
- Yeni bir sınıf öğretim tekniğini, bir gruba yönelik müdahaleden önce tek bir öğrenciyle denemek.
Nasıl çalışır?
Nasıl çalışır?
Bağımlı değişkeni işlemsel olarak tanımlayın – izleyeceğiniz belirli, gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranış veya sonuç (örneğin, dakikada doğru okunan kelime sayısı, seans başına yıkıcı davranışların sıklığı). Açık bir işlemselleştirme, her iki evrede de tutarlı ölçümü sağlar.
Herhangi bir müdahale tanıtılmadan önce (A evresi) hedef davranışın birden çok seans boyunca tekrarlanan ölçümlerini toplayın. Temel çizgi verileri müdahale öncesi eğilimi ve değişkenliği belirler. Müdahale evresine geçmeden önce, en az üç ila beş veri noktasıyla açık bir düzey ve eğilim gösteren kararlı, öngörülebilir bir temel çizgi gereklidir; istenen yönde yukarı doğru eğilimli bir temel çizgi, sonraki iyileşmeyi tedaviye atfetmeyi neredeyse imkansız hale getirir.
Açıkça tanımlanmış bir seans sınırında, diğer tüm koşulları sabit tutarken tedaviyi veya manipülasyonu tanıtın. Müdahalenin tam olarak ne zaman ve nasıl başladığını belgeleyin, böylece evre geçişi veri kaydında belirsiz olur. Evre kaymasıyla karıştırılabilecek herhangi bir eşzamanlı prosedürel değişiklikten kaçının.
Aynı hedef davranışı, B evresi boyunca aynı koşullar altında ve aynı veri toplama yöntemini kullanarak ölçmeye devam edin. Evreler boyunca ölçümde tutarlılık kritiktir: müdahalenin kendisi dışındaki herhangi bir prosedürel sapma, yorumlamayı zayıflatan bir karıştırıcı unsur oluşturur.
Tüm veri noktalarını, A'dan B'ye geçişi işaretleyen bir evre-değişiklik çizgisiyle birlikte bir zaman serisi grafiğine çizin. Düzeydeki (evre başına veri ortalaması), eğilimdeki (eğim yönü) ve değişkenlikteki (eğilim etrafındaki yayılım) değişiklikleri değerlendirin. Evre değişikliğiyle çakışan belirgin, ani bir düzey veya eğilim kayması, müdahale etkisinin ilk kanıtını sağlar; Tau-U gibi resmi istatistiksel eklemeler de uygulanabilir.
Sık yapılan hatalar
- Kararsız bir temel çizgiyle ilerlemek: temel çizgi verileri oldukça değişkense veya zaten istenen yönde eğilim gösteriyorsa, B evresi sırasındaki herhangi bir iyileşme müdahaleye atfedilemez – tedaviye başlamadan önce kararlılık bekleyin.
- Çok az veri noktası: evre başına en az üç ila beş veri noktası geleneksel alt sınırdır; daha az nokta eğilimleri belirsizleştirir ve görsel analizi güvenilmez hale getirir.
- Evre geçişini karıştırmak: müdahale tanıtıldığı anda ölçüm prosedürlerini, ortamları veya gözlemcileri değiştirmek, yorumlanamaz bir karıştırıcı unsur oluşturur.
- Nedensellik iddiasında bulunmak: AB tasarımı nedensel değil, ilişkisel kanıtlar üretir; sonuçlar 'müdahale tarafından neden olundu' yerine 'değişiklikle ilişkili' olarak ifade edilmelidir.
Sık sorulan sorular
AB tasarımı neden ABA veya ABAB tasarımlarına göre zayıf kabul edilir?
AB tasarımı, müdahale tanıtıldıktan sonra davranışın değiştiğini gösterir, ancak değişikliğe müdahalenin neden olduğunu gösteremez. Tedaviyi geri çekip davranışın temel çizgiye dönüp dönmediğini gözlemlemeden – ABA tasarımında olduğu gibi – veya bunu tekrarlamadan – ABAB'de olduğu gibi – tesadüfi olaylar, olgunlaşma veya kendiliğinden iyileşme gibi alternatif açıklamalar elenemez. Daha güçlü tasarımlar, deneysel kontrolü sağlayan denek içi tekrarlamayı sunar.
Her evrede kaç veri noktasına ihtiyacım var?
Geleneksel minimum evre başına üç ila beş veri noktasıdır, ancak daha fazlası daha iyidir. Pratik kriter kararlılıktır: düzey ve eğilim, hiçbir şey değişmeseydi verilerin nereye gideceğini tahmin edebileceğiniz kadar öngörülebilir olana kadar veri toplayın. Müdahale evresi için, etkiyi veya etkisizlik durumunu netleştirene ve seri kararlı hale gelene kadar devam edin.
AB verileriyle istatistiksel testler kullanabilir miyim?
Evet. Görsel analiz birincil ve geleneksel yaklaşımdır, ancak birkaç istatistiksel ek kullanılır: Tau-U temel çizgi eğilimini hesaba katar ve bir etki büyüklüğü tahmini sağlar; parçalı regresyon (kesintili zaman serisi analizi) evre sınırındaki düzey ve eğim değişikliklerini modeller. Bunlar görsel analizi tamamlar ve anlamlı olmaları için evre başına en az sekiz ila on veri noktası gerektirir.
AB tasarımı, daha güçlü bir geri çekilme tasarımına göre etik olarak ne zaman tercih edilir?
Müdahalenin geri döndürülemez bir öğrenme sağlaması beklendiğinde (örneğin, yeni bir akademik beceri kazanmak) veya faydalı bir tedaviyi geri çekmenin zararlı veya etik dışı olacağı durumlarda, ABA veya ABAB tasarımlarının gerektirdiği geri çekilme uygun değildir. Bu durumlarda AB tasarımı – veya geri çekilmeyi tamamen ortadan kaldıran çoklu temel çizgi tasarımı – etik seçimdir.
AB tasarımı, ön-son test tasarımı ile aynı mıdır?
Hayır. Bir ön-son test tasarımı tipik olarak bir müdahaleden önce ve sonra tek bir ölçüm içerir, genellikle bir grup üzerinde. AB tasarımı, tek bir katılımcı içinde zaman içinde tekrarlanan, sık ölçümler içerir ve eğilimleri ve değişkenliği ortaya çıkaran bir zaman serisi üretir – tek bir ön ve son ölçümün sağlayamayacağı bilgiler.
İlgili yöntemler
Kaynaklar
Sidman, M. (1960). Tactics of Scientific Research: Evaluating Experimental Data in Psychology. Basic Books.
Yayın kaynağını açKopyalandı.Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of Applied Behavior Analysis, 1(1), 91-97.
DOI kaynağını açKopyalandı.