คะแนนเวลส์สำหรับภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำส่วนลึก
- ผู้เสนอ
- Philip S. Wells
- ปี
- 1994
- ประเภท
- Venous thromboembolism risk stratification
- กลุ่มวิธี
- Clinical scoring
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
คะแนนเวลส์ (Wells score) พัฒนาโดย Wells และคณะในปี 1994 เป็นกฎการทำนายทางคลินิกที่จำแนกผู้ป่วยออกเป็นความน่าจะเป็นก่อนการตรวจ (pretest probability) ของภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำส่วนลึก (DVT) ในระดับต่ำ ปานกลาง หรือสูง โดยรวมเอาลักษณะทางคลินิกเจ็ดประการเพื่อชี้นำการตัดสินใจในการตรวจวินิจฉัย และลดการตรวจภาพถ่ายที่ไม่จำเป็นในผู้ป่วยที่สงสัยภาวะ DVT
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
คะแนนเวลส์ทำให้การประเมินทางคลินิกที่แพทย์ผู้มีประสบการณ์ใช้ในการประเมินอาการบวมของขาเป็นระบบมากขึ้น โดยพิจารณาจากอายุผู้ป่วย อาการ สัญญาณของการอักเสบ และปัจจัยเสี่ยง เพื่อตัดสินว่าจำเป็นต้องตรวจภาพถ่ายหรือไม่ การให้คะแนนถ่วงน้ำหนักแก่การค้นพบทางคลินิก ทำให้การตัดสินใจเป็นมาตรฐานและอำนวยความสะดวกในการตัดสินใจร่วมกัน คะแนนเวลส์ระดับต่ำร่วมกับการตรวจ D-dimer ที่ให้ผลลบ สามารถตัดภาวะ DVT ออกไปได้อย่างปลอดภัยโดยไม่ต้องใช้คลื่นเสียงความถี่สูง (ultrasound) ในขณะที่คะแนนเวลส์ระดับสูงจำเป็นต้องตรวจภาพถ่ายโดยไม่คำนึงถึงผล D-dimer แนวทางนี้เป็นการสร้างสมดุลระหว่างความไว (การหลีกเลี่ยงการวินิจฉัย DVT พลาด) กับประสิทธิภาพ (การหลีกเลี่ยงการตรวจ ultrasound ที่ไม่จำเป็นในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่ำอย่างชัดเจน)
ประวัติศาสตร์
Philip Wells พัฒนากฎการทำนายทางคลินิกนี้ที่ McMaster University ในช่วงต้นทศวรรษ 1990 เพื่อสร้างมาตรฐานการประเมิน DVT ในยุคของการตรวจ D-dimer งานวิจัยเริ่มต้น (1994) ได้รวมคะแนนเวลส์กับการตรวจ impedance plethysmography การตรวจสอบความถูกต้องในภายหลัง (2003) แสดงให้เห็นว่าคะแนนเวลส์ร่วมกับการตรวจ D-dimer สามารถตัดภาวะ DVT ออกไปได้อย่างปลอดภัยในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่ำโดยไม่ต้องใช้ ultrasound แนวทางนี้ได้ปฏิวัติการวินิจฉัย DVT โดยลดการตรวจภาพถ่ายที่ไม่จำเป็นพร้อมทั้งรักษาความปลอดภัย
ควรใช้เมื่อใด
คะแนนเวลส์ถูกนำไปใช้ในห้องฉุกเฉิน การดูแลปฐมภูมิ และคลินิกเร่งด่วน เพื่อชี้นำการประเมินอาการบวมของขาข้างเดียว มีประโยชน์มากที่สุดเมื่อใช้ร่วมกับการตรวจ D-dimer: คะแนนเวลส์ต่ำ + D-dimer เป็นลบ = ไม่ต้องตรวจภาพถ่าย อย่างไรก็ตาม หากไม่มีเครื่องมือตรวจภาพถ่าย หรือหากมีความสงสัยทางคลินิกสูงมากแม้จะมีคะแนนเวลส์ ก็ไม่ควรระงับการตรวจภาพถ่าย
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ไม่สามารถแยกความแตกต่างระหว่าง DVT กับสาเหตุอื่น ๆ ของอาการบวมของขาได้อย่างน่าเชื่อถือ (เช่น เซลลูไลติส ภาวะน้ำเหลืองคั่ง ถุงน้ำเบเกอร์) ยังคงต้องอาศัยการประเมินทางคลินิก
- ตัวแปรบางอย่างเป็นอัตวิสัย (เช่น 'อาการกดเจ็บตามแนวระบบหลอดเลือดดำส่วนลึก') อาจมีความแปรปรวนระหว่างผู้สังเกตการณ์
- ความไวต่ำในผู้ป่วยที่ไม่มีอาการ (เช่น การคัดกรองเพื่อป้องกันหลังการผ่าตัด) คะแนนเวลส์ออกแบบมาสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการ
- การตรวจ D-dimer มีความจำเพาะต่ำ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่นอนโรงพยาบาล ผู้ป่วยมะเร็ง หรือภาวะอักเสบ ค่า D-dimer สูงมักพบได้โดยไม่มี DVT
- ไม่ได้พิจารณาอาการบวมของแขนขาข้างเดียวหรือสองข้าง หรือผลกระทบจากมวลของพยาธิสภาพอื่น ๆ
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- การประเมินที่ง่ายและรวดเร็ว ไม่ต้องใช้อุปกรณ์หรือการตรวจทางห้องปฏิบัติการ
- ค่าการทำนายผลลบที่แข็งแกร่งเมื่อใช้ร่วมกับ D-dimer: ผลตรวจเป็นลบในผู้ป่วยที่มีความน่าจะเป็นต่ำสามารถตัดภาวะ DVT ออกไปได้อย่างปลอดภัย
- ลดการตรวจ ultrasound ที่ไม่จำเป็นในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่ำอย่างชัดเจน เพิ่มประสิทธิภาพและลดค่าใช้จ่าย
- ได้รับการตรวจสอบความถูกต้องอย่างดีในประชากรที่หลากหลาย โดยมีการจำแนกกลุ่มความเสี่ยงที่สอดคล้องกัน
- จดจำและนำไปใช้ได้ง่ายในสถานการณ์ทางคลินิกที่เร่งรีบ
การประยุกต์ใช้
- การคัดกรองผู้ป่วยในห้องฉุกเฉินสำหรับอาการบวมของขาเฉียบพลัน เพื่อพิจารณาความจำเป็นในการตรวจภาพถ่ายและความเสี่ยงของ DVT
- คลินิกเร่งด่วนและการดูแลปฐมภูมิ เพื่อชี้นำการตัดสินใจตรวจ D-dimer และการส่งต่อเพื่อตรวจภาพถ่าย
- การติดตามผู้ป่วยหลังการผ่าตัด: คะแนนเวลส์ + D-dimer ระบุภาวะ DVT ที่มีอาการหลังการผ่าตัดได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ
- โครงการปรับปรุงคุณภาพเกี่ยวกับการป้องกันและวินิจฉัยภาวะหลอดเลือดดำอุดตันในโรงพยาบาลต่าง ๆ
- การวิจัยทางคลินิกเกี่ยวกับความแม่นยำในการวินิจฉัยของ D-dimer และ ultrasound ในประชากรผู้ป่วยที่หลากหลาย
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
แพทย์จะประเมินตัวแปรทางคลินิกเจ็ดประการอย่างเป็นระบบ ได้แก่ มะเร็งที่กำลังดำเนินอยู่ การอัมพาต/อ่อนแรงของแขนขาข้างล่าง การเคลื่อนไหว/การพักบนเตียงล่าสุด อาการกดเจ็บเฉพาะที่ตามแนวระบบหลอดเลือดดำส่วนลึก อาการบวมทั้งขา การบวมของน่องมากกว่า 3 ซม. เทียบกับอีกข้าง อาการบวมกดบุ๋ม และหลอดเลือดดำตื้นที่ค้ำยัน นอกจากนี้ยังพิจารณาการวินิจฉัยแยกโรคอื่น ๆ (เช่น เซลลูไลติส การบาดเจ็บที่เข่า) ที่มีความเป็นไปได้เท่าเทียมกันหรือมากกว่า DVT
การค้นพบแต่ละอย่างจะได้รับ 1 คะแนน (มะเร็ง อัมพาต การเคลื่อนไหว อาการกดเจ็บ อาการบวมของขา ความแตกต่างของน่อง อาการบวมกดบุ๋ม หลอดเลือดดำตื้น) การไม่มีการวินิจฉัยแยกโรคอื่น ๆ ก็ได้ 1 คะแนนเช่นกัน คะแนนเวลส์รวมมีตั้งแต่ 0 ถึง 8 คะแนน
เวลส์ ≤ 1 = ความน่าจะเป็นต่ำ (ความเสี่ยง DVT ประมาณ 1–5%), เวลส์ 2 = ความน่าจะเป็นปานกลาง (ความเสี่ยง DVT ประมาณ 15–20%), เวลส์ ≥ 3 = ความน่าจะเป็นสูง (ความเสี่ยง DVT > 40%); ในผู้ป่วยที่มีความน่าจะเป็นต่ำและผล D-dimer เป็นลบ สามารถตัดภาวะ DVT ออกไปได้อย่างปลอดภัย ผู้ป่วยที่มีความน่าจะเป็นสูงจำเป็นต้องตรวจ ultrasound หลอดเลือดดำโดยไม่คำนึงถึงผล D-dimer
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การนำคะแนนเวลส์ไปใช้กับผู้ป่วยที่ไม่มีอาการ (เช่น การคัดกรองหลังการผ่าตัดตามปกติ) คะแนนเวลส์ถูกออกแบบมาสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการ
- การละเว้นการตรวจ ultrasound ในผู้ป่วยที่มีคะแนนเวลส์สูงโดยไม่มีการตรวจ D-dimer หากไม่มี D-dimer คะแนนเวลส์สูงจำเป็นต้องตรวจภาพถ่าย
- การตีความผล D-dimer เป็นลบมากเกินไปในผู้ป่วยที่มีความน่าจะเป็นปานกลางหรือสูง D-dimer มีความน่าเชื่อถือน้อยลงในกลุ่มเหล่านี้และไม่ควรรอการตรวจ ultrasound
- การละเลยการประเมินการวินิจฉัยแยกโรคอื่น ๆ คะแนนเวลส์สูงสำหรับ DVT อาจเกิดขึ้นร่วมกับเซลลูไลติส ซึ่งต้องวินิจฉัยทั้งสองภาวะ
คำถามที่พบบ่อย
หากคะแนนเวลส์สูง ยังจำเป็นต้องตรวจ D-dimer หรือไม่?
หากคะแนนเวลส์สูง (≥ 3) มักจะข้ามการตรวจ D-dimer และผู้ป่วยจะไปตรวจ ultrasound โดยตรง เนื่องจากความน่าจะเป็นก่อนการตรวจที่สูงทำให้ D-dimer มีประโยชน์น้อยลง อย่างไรก็ตาม หากไม่สามารถตรวจ ultrasound ได้ทันที การตรวจ D-dimer บางครั้งอาจช่วยในการจัดลำดับความเร่งด่วน ควรปฏิบัติตามระเบียบปฏิบัติของสถาบันเสมอ
สามารถตัดภาวะ DVT ด้วยคะแนนเวลส์เพียงอย่างเดียว (โดยไม่ใช้ D-dimer) ได้หรือไม่?
ไม่ คะแนนเวลส์เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะตัดภาวะ DVT การรวมกันของคะแนนเวลส์ต่ำ และ D-dimer เป็นลบ คือสิ่งที่สามารถตัดภาวะ DVT ออกไปได้อย่างปลอดภัย คะแนนเวลส์ต่ำร่วมกับ D-dimer ที่ไม่พร้อมใช้งานหรือให้ผลบวก ยังคงจำเป็นต้องตรวจ ultrasound
จะทำอย่างไรหากผู้ป่วยมีอาการบวมของขาทั้งสองข้าง?
คะแนนเวลส์ออกแบบมาสำหรับอาการบวมข้างเดียว อาการบวมของขาทั้งสองข้างบ่งชี้ถึงการวินิจฉัยแยกโรคอื่น ๆ (เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลว ภาวะน้ำเหลืองคั่ง การอุดตันของหลอดเลือดดำ) หรือภาวะ DVT ทั้งสองข้าง ประเมินหาสาเหตุอื่น ๆ และทำการตรวจภาพถ่ายหากยังสงสัยภาวะ DVT
คะแนนเวลส์มีความแม่นยำสำหรับผู้ป่วยมะเร็งหรือไม่?
คะแนนเวลส์รวม 'มะเร็งที่กำลังดำเนินอยู่' เป็น 1 คะแนน ผู้ป่วยมะเร็งมีความเสี่ยงสูงโดยธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม D-dimer มีความจำเพาะต่ำในผู้ป่วยมะเร็ง (มักสูงขึ้นโดยไม่มี DVT) คะแนนเวลส์ระดับปานกลางหรือสูงจำเป็นต้องตรวจ ultrasound โดยไม่คำนึงถึงผล D-dimer ในผู้ป่วยมะเร็ง
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Wells, P. S., Hirsh, J., Anderson, D. R., et al. (1994). A simple clinical model for the diagnosis of deep-vein thrombosis combined with impedance plethysmography. Archives of Internal Medicine, 154(13), 1541-1546.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วWells, P. S., Anderson, D. R., Rodger, M., et al. (2003). Evaluation of D-dimer in the diagnosis of suspected deep-vein thrombosis. New England Journal of Medicine, 349(13), 1227-1235.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้ว