ทฤษฎีฐานรากแบบสเตราส์ — แนวทางที่เป็นระบบของสเตราส์และคอร์บิน
- ผู้เสนอ
- Anselm Strauss & Juliet Corbin
- ปี
- 1990 (systematic elaboration; building on Glaser & Strauss 1967)
- ประเภท
- Qualitative research method
- กลุ่มวิธี
- Grounded Theory
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
ทฤษฎีฐานรากแบบสเตราส์ (Straussian Grounded Theory) เป็นระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่เป็นระบบ พัฒนาโดย Anselm Strauss และ Juliet Corbin ซึ่งสร้างทฤษฎีแบบอุปนัยจากข้อมูลผ่านกระบวนการเข้ารหัสที่เป็นระบบ ต่างจากการพรรณนาเชิงสำรวจ ทฤษฎีนี้มุ่งสร้างทฤษฎีระดับกลางที่มีเนื้อหาสาระ (substantive mid-range theory) ที่อธิบายว่ากระบวนการทางสังคมดำเนินไปอย่างไร โดยอ้างอิงข้อเสนอเชิงทฤษฎีทุกข้อโดยตรงจากหลักฐานเชิงประจักษ์ที่รวบรวมจากผู้เข้าร่วมที่ได้ประสบกับปรากฏการณ์ที่ศึกษา
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองนึกภาพนักวิจัยที่พยายามทำความเข้าใจว่าพยาบาลจัดการกับความทุกข์ทางศีลธรรมในวอร์ดที่มีพนักงานไม่เพียงพอได้อย่างไร แทนที่จะเริ่มต้นด้วยทฤษฎีสำเร็จรูป Straussian GT ให้นักวิจัยรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์ จากนั้นแยกข้อมูลออกอย่างเป็นระบบ (การเข้ารหัสแบบเปิด - open coding) นำกลับมารวมกันรอบแนวคิดหลัก (การเข้ารหัสตามแกน - axial coding) และสุดท้ายสร้างเรื่องเล่าอธิบายแกนหลัก (การเข้ารหัสแบบเลือก - selective coding) เมื่อพบช่องว่างในทฤษฎีที่กำลังเกิดขึ้น จะมีการแสวงหาผู้เข้าร่วมใหม่โดยมีวัตถุประสงค์เฉพาะ — กระบวนการนี้เรียกว่าการสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling) — จนกว่าจะไม่มีข้อมูลเชิงแนวคิดใหม่ปรากฏขึ้น ผลลัพธ์ที่ได้คือทฤษฎีที่หยั่งรากอย่างสมบูรณ์ในสิ่งที่ผู้เข้าร่วมทำและประสบจริง ไม่ได้นำเข้าจากวรรณกรรมที่มีอยู่
ประวัติศาสตร์
ทฤษฎีฐานราก (Grounded Theory) ถูกนำเสนอครั้งแรกโดยนักสังคมวิทยา Barney Glaser และ Anselm Strauss ในหนังสือ The Discovery of Grounded Theory (1967) ซึ่งเกิดจากการศึกษาร่วมกันเกี่ยวกับบริบทการรับรู้ในผู้ป่วยโรงพยาบาลที่กำลังจะเสียชีวิต ผู้ก่อตั้งทั้งสองคนมีความเห็นที่แตกต่างกันอย่างมากในภายหลัง: Glaser ยังคงยึดมั่นในแนวทางที่เกิดขึ้นเองและเป็นอุปนัย (Glaserian หรือ classic GT) ในขณะที่ Strauss — ร่วมกับนักวิชาการด้านการพยาบาล Juliet Corbin — ได้พัฒนารูปแบบที่เป็นระบบและมีขั้นตอนที่ชัดเจนมากขึ้น ซึ่งถูกรวบรวมไว้ใน Basics of Qualitative Research (1990, 1998, 2008) สายที่สามคือ Constructivist Grounded Theory ถูกนำเสนอโดย Kathy Charmaz (2006) ซึ่งวิพากษ์วิจารณ์ทั้งเวอร์ชัน Glaserian และ Straussian สำหรับข้อสมมติฐานเชิงปฏิฐานนิยมโดยนัย
ควรใช้เมื่อใด
ทฤษฎีฐานรากแบบสเตราส์เหมาะสมเมื่อเป้าหมายการวิจัยคือการพัฒนาทฤษฎีอธิบายกระบวนการทางสังคมที่ยังไม่มีทฤษฎีรองรับอย่างชัดเจนหรือไม่เป็นที่เข้าใจดีในวรรณกรรม เหมาะสำหรับการศึกษาที่เน้นกระบวนการ การกระทำ ปฏิสัมพันธ์ และบริบทเป็นหลัก — ตัวอย่างเช่น วิธีที่ผู้คนรับมือกับวิกฤตสุขภาพ วิธีที่องค์กรปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบ หรือวิธีที่ผู้เชี่ยวชาญเรียนรู้ความรู้โดยนัยในการทำงาน ข้อมูลต้องเป็นข้อความที่สมบูรณ์: การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตภาคสนาม หรือเอกสาร ไม่เหมาะสมเมื่อมีทฤษฎีที่ได้รับการตรวจสอบแล้วและเป้าหมายคือการทดสอบทฤษฎีนั้น (ควรใช้ระเบียบวิธีเชิงปริมาณหรือแบบผสมแทน) เมื่อขนาดตัวอย่างมีขนาดเล็กมากและไม่มีความเป็นไปได้ในการขยายเชิงทฤษฎี หรือเมื่อปรากฏการณ์นั้นเป็นแบบคงที่มากกว่าเป็นแบบกระบวนการ
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- แผนการเข้ารหัสสามระดับมีความต้องการด้านกระบวนการสูงและใช้เวลานาน นักวิจัยมือใหม่มักใช้การเข้ารหัสตามแกนผิดพลาด หรือสับสนกับการเข้ารหัสแบบเปิด
- Straussian GT ถูกวิพากษ์วิจารณ์โดย Barney Glaser ว่ามีโครงสร้างมากเกินไป และอาจบังคับข้อมูลให้เข้ากับหมวดหมู่ที่มีอยู่แล้ว แทนที่จะปล่อยให้ทฤษฎีเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ
- ผลการวิจัยเป็นทฤษฎีระดับเนื้อหาสาระที่ใช้ได้กับโดเมนเฉพาะ การสรุปผลเชิงทางการ (formal generalisation) ต้องอาศัยการศึกษาเปรียบเทียบในหลายพื้นที่
- ระเบียบวิธีนี้ต้องอาศัยการทำงานภาคสนามอย่างต่อเนื่องและการเก็บข้อมูลซ้ำๆ ซึ่งอาจไม่เข้ากันกับกรอบเวลาที่กำหนดไว้ หรือการเข้าถึงผู้เข้าร่วมที่จำกัด
- การเน้นกระบวนการและบริบทหมายความว่าปรากฏการณ์ที่คงที่หรือแบบภาคตัดขวางไม่เหมาะกับแนวทางนี้
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- สร้างทฤษฎีที่เป็นทางการและถ่ายทอดได้ แทนที่จะเป็นเพียงคำอธิบายหรือรายการของประเด็นหลัก
- กระบวนการเข้ารหัสที่เป็นระบบ (แบบเปิด, ตามแกน, แบบเลือก) ทำให้กระบวนการวิเคราะห์โปร่งใสและตรวจสอบได้
- เกณฑ์การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีและการอิ่มตัวเชิงทฤษฎีให้กฎการหยุดที่มีหลักการ ซึ่งช่วยเสริมความน่าเชื่อถือ
- เมทริกซ์เงื่อนไข/ผลลัพธ์ (conditional/consequential matrix) จัดวางทฤษฎีที่กำลังเกิดขึ้นในระดับจุลภาค มัธยภาค และมหภาคของบริบททางสังคม
- เหมาะอย่างยิ่งสำหรับสาขาประยุกต์และวิชาชีพที่การทำความเข้าใจกระบวนการและการกระทำเป็นสิ่งสำคัญ (การดูแลสุขภาพ การศึกษา การจัดการ)
- ประเพณีการใช้งานที่กว้างขวางในหลากหลายสาขาวิชาทำให้นักวิจัยสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลคำแนะนำด้านระเบียบวิธีวิจัยจำนวนมาก
การประยุกต์ใช้
- การพัฒนาทฤษฎีว่าผู้ป่วยมะเร็งตัดสินใจเกี่ยวกับการรักษาอย่างไรกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านมะเร็งในหลายๆ ช่วงของการดูแล
- การอธิบายว่าผู้จัดการระดับแนวหน้าในระบบราชการสาธารณะปรับใช้คำสั่งนโยบายให้เข้ากับความเป็นจริงระดับถนนในท้องถิ่นอย่างไร
- การสร้างทฤษฎีการก่อตัวของอัตลักษณ์ทางวิชาชีพในครูหรือนักสังคมสงเคราะห์ที่เพิ่งจบใหม่
- การทำความเข้าใจว่าผู้ก่อตั้งสตาร์ทอัพจัดการกับความไม่แน่นอนอย่างไรในช่วงเริ่มต้นของการก่อตั้งองค์กร
- การสร้างทฤษฎีกระบวนการที่ครอบครัวผู้อพยพเจรจาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมข้ามขอบเขตระหว่างรุ่น
- การอธิบายว่าพยาบาลคลินิกพัฒนาและใช้ดุลยพินิจโดยนัยในสภาพแวดล้อมที่มีความรุนแรงสูงได้อย่างไร
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
นักวิจัยอ่านข้อมูลแต่ละบรรทัดหรือแต่ละส่วน และกำหนดป้ายกำกับเชิงแนวคิดสั้นๆ — รหัส (codes) — ที่ระบุว่าเกิดอะไรขึ้น อาจมีรหัสเริ่มต้นหลายร้อยรหัสเกิดขึ้น จากนั้นรหัสเหล่านี้จะถูกจัดกลุ่มเป็นหมวดหมู่ระดับสูงขึ้นตามคุณสมบัติและมิติที่ใช้ร่วมกัน การเข้ารหัสแบบเปิดจงใจแยกส่วนข้อมูลเพื่อเปิดเผยแนวคิดที่เป็นไปได้ทุกอย่างก่อนที่จะเริ่มการสังเคราะห์ใดๆ
หมวดหมู่ที่ระบุในการเข้ารหัสแบบเปิดจะถูกนำมารวมกันใหม่รอบแกนกลางโดยใช้แบบจำลองกระบวนทัศน์ (paradigm model) ที่ตรวจสอบ: เงื่อนไขเชิงสาเหตุ (สิ่งที่กระตุ้นปรากฏการณ์), ปรากฏการณ์นั้นเอง, บริบทที่เกิดขึ้น, เงื่อนไขแทรกแซง (ปัจจัยกว้างๆ ที่จำกัดหรือส่งเสริมการกระทำ), กลยุทธ์ที่ผู้กระทำใช้, และผลลัพธ์ของกลยุทธ์เหล่านั้น ขั้นตอนนี้จะฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างหมวดหมู่ที่แยกส่วนและทดสอบกับข้อมูล
หมวดหมู่หลักหนึ่งหมวดหมู่ — ปรากฏการณ์กลางที่รวมหมวดหมู่อื่นๆ ที่สำคัญทั้งหมดเข้าด้วยกัน — จะถูกเลือกและพัฒนาเป็นโครงเรื่อง (story line) หมวดหมู่อื่นๆ ทั้งหมดจะถูกเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบกับแกนหลักนี้ และโครงเรื่องย่อยจะถูกรวมเข้าด้วยกัน ผลลัพธ์ที่ได้คือทฤษฎีฐานรากที่มีเนื้อหาสาระ (grounded substantive theory): คำอธิบายที่สอดคล้องกันของกระบวนการทางสังคมพร้อมข้อเสนอที่สามารถถ่ายทอดไปยังบริบทที่คล้ายคลึงกันได้
การตัดสินใจในการสุ่มตัวอย่างถูกขับเคลื่อนโดยทฤษฎีที่กำลังพัฒนา ไม่ใช่โดยการเป็นตัวแทนทางประชากรศาสตร์ หลังจากการวิเคราะห์แต่ละรอบ นักวิจัยจะระบุว่าแนวคิดใดที่ยังไม่ได้รับการพัฒนาอย่างเต็มที่ และจงใจแสวงหาผู้เข้าร่วม การตั้งค่า หรือเอกสารที่จะช่วยขยายความแนวคิดเหล่านั้น การสุ่มตัวอย่างจะดำเนินต่อไปจนกว่าจะถึงจุดอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) — จุดที่ข้อมูลใหม่ไม่เพิ่มความลึกเชิงแนวคิดให้กับหมวดหมู่ใดๆ อีกต่อไป
ตลอดกระบวนการทั้งหมด นักวิจัยจะเขียนบันทึกวิเคราะห์ (analytic memos) — บันทึกต่อเนื่องที่บันทึกความคิดเกี่ยวกับรหัส หมวดหมู่ ความสัมพันธ์ และข้อเสนอเชิงทฤษฎี บันทึกเป็นเครื่องมือหลักในการพัฒนาความหนาแน่นเชิงแนวคิด และจะถูกนำไปใช้ในการเขียนทฤษฎีในภายหลัง หากไม่มีการเขียนบันทึกอย่างเป็นระบบ การวิเคราะห์อาจยังคงเป็นเพียงการพรรณนามากกว่าที่จะเป็นเชิงทฤษฎีอย่างแท้จริง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การข้ามการเข้ารหัสตามแกน — นักวิจัยที่ย้ายจากรหัสแบบเปิดไปยังเรื่องเล่าโดยตรงจะสูญเสียโครงสร้างความสัมพันธ์ที่เป็นระบบที่ทำให้ทฤษฎี GT แตกต่างจากการพรรณนาเชิงประเด็นหลัก แบบจำลองกระบวนทัศน์ต้องถูกนำมาใช้อย่างชัดเจน
- การปิดก่อนเวลาอันควร — การประกาศจุดอิ่มตัวเชิงทฤษฎีหลังจากสัมภาษณ์สองหรือสามรอบเพื่อให้ทันกำหนดส่ง การอิ่มตัวที่แท้จริงต้องแสดงให้เห็นว่าข้อมูลเพิ่มเติมไม่เพิ่มคุณสมบัติหรือมิติใหม่ให้กับหมวดหมู่ใดๆ อีกต่อไป
- การสร้างทฤษฎีโดยอ้างอิงวรรณกรรมก่อน — การนำกรอบแนวคิดเชิงทฤษฎีจากวรรณกรรมมาใช้ก่อนการวิเคราะห์จะเสร็จสมบูรณ์จะทำให้กระบวนการอุปนัยปนเปื้อน Strauss และ Corbin อนุญาตให้ใช้วรรณกรรมได้ แต่เป็นเพียงข้อมูลเสริมเท่านั้น ไม่ใช่เป็นกรอบแนวคิดล่วงหน้าที่จะต้องยืนยัน
- การเข้ารหัสเชิงพรรณนาโดยไม่มีการสร้างแนวคิด — การติดป้ายกำกับส่วนต่างๆ ด้วยวลี in-vivo มีประโยชน์ในช่วงแรก แต่รหัสแบบเปิดต้องถูกยกระดับเป็นหมวดหมู่เชิงแนวคิดที่เป็นนามธรรม สมุดรหัสฉบับสุดท้ายที่อ่านแล้วเหมือนรายการหัวข้อเป็นสัญญาณว่าการวิเคราะห์หยุดชะงักอยู่ที่ระดับการพรรณนา
- การละเลยการเขียนบันทึก — การถือว่าบันทึกเป็นเพียงการจดบันทึกเสริม แทนที่จะเป็นเครื่องมือหลักในการพัฒนาทฤษฎี จะทำให้การศึกษาที่สร้างหมวดหมู่แต่ไม่เคยมีข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่สอดคล้องกัน
คำถามที่พบบ่อย
อะไรคือความแตกต่างระหว่าง Straussian GT กับ Glaserian (classic) GT?
ความแตกต่างหลักคือโครงสร้างขั้นตอน Glaserian GT สนับสนุนกระบวนการที่เปิดกว้างและเกิดขึ้นเองมากกว่า โดยที่นักวิเคราะห์อ่านข้อมูลอย่างกว้างๆ และปล่อยให้หมวดหมู่ปรากฏขึ้นโดยไม่มีแผนการเข้ารหัสที่กำหนดไว้ล่วงหน้า Straussian GT กำหนดระดับการเข้ารหัสที่ชัดเจนสามระดับ — แบบเปิด, ตามแกน, และแบบเลือก — และใช้แบบจำลองกระบวนทัศน์เพื่อระบุเงื่อนไขเชิงสาเหตุ บริบท กลยุทธ์ และผลลัพธ์ Glaser โต้แย้งว่าแบบจำลองกระบวนทัศน์บังคับใช้แม่แบบกับข้อมูล แทนที่จะปล่อยให้ทฤษฎีเกิดขึ้นเอง Strauss และ Corbin โต้กลับว่าขั้นตอนที่ชัดเจนทำให้การวิเคราะห์สามารถสอนได้ เข้มงวด และโปร่งใสมากขึ้น การเลือกมักขึ้นอยู่กับจุดยืนทางญาณวิทยาและบริบทของสถาบันของนักวิจัย
การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีแตกต่างจากการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงอย่างไร?
การสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (purposive sampling) เลือกผู้เข้าร่วมก่อนการเก็บข้อมูลโดยอิงจากลักษณะที่พิจารณาว่าเกี่ยวข้องกับคำถามวิจัย การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling) ถูกขับเคลื่อนโดยการวิเคราะห์ที่กำลังเกิดขึ้น: หลังจากการเข้ารหัสแต่ละรอบ นักวิจัยจะระบุว่าแนวคิดใดที่ต้องการการพัฒนาเพิ่มเติม จากนั้นจึงแสวงหาข้อมูล — จากผู้เข้าร่วมใหม่ การตั้งค่าใหม่ หรือเอกสารใหม่ — โดยเฉพาะเพื่อขยายความแนวคิดที่ยังไม่ได้รับการพัฒนาเหล่านั้น ดังนั้น การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีจึงเป็นแบบวนซ้ำและขับเคลื่อนด้วยข้อมูล ในขณะที่การสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงเป็นแบบคงที่และขับเคลื่อนด้วยการออกแบบ
ฉันจะรู้ได้อย่างไรว่าฉันถึงจุดอิ่มตัวเชิงทฤษฎีแล้ว?
จุดอิ่มตัวจะถึงเมื่อข้อมูลใหม่ไม่เพิ่มคุณสมบัติ มิติ หรือความสัมพันธ์ใหม่ให้กับหมวดหมู่หลักใดๆ ในการวิเคราะห์ ในทางปฏิบัติหมายถึงการสัมภาษณ์หรือการสังเกตเพิ่มเติมอีกสองหรือสามครั้งหลังจากที่คุณสงสัยว่าถึงจุดอิ่มตัวแล้ว ไม่พบความประหลาดใจเชิงแนวคิด และบันทึกสิ่งนี้ไว้อย่างชัดเจน จุดอิ่มตัวเป็นการอ้างสิทธิ์เชิงทฤษฎีที่ได้รับการสนับสนุนจากหลักฐาน ไม่ใช่เพียงกฎการหยุดที่อิงกับความเหนื่อยล้า Strauss และ Corbin แนะนำให้ตรวจสอบหมวดหมู่หลักแต่ละหมวดหมู่และคุณสมบัติย่อยของมันอย่างชัดเจนเพื่อหาจุดอิ่มตัวก่อนที่จะสรุปการศึกษา
ฉันสามารถใช้ Straussian GT กับข้อมูลทุติยภูมิหรือข้อมูลเอกสารได้หรือไม่?
ได้ ระเบียบวิธีนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การสัมภาษณ์ Strauss และ Corbin รวมเอกสาร การสังเกตภาคสนาม และสื่อโสตทัศน์เป็นแหล่งข้อมูลอย่างชัดเจน การสุ่มตัวอย่างเชิงทฤษฎีสามารถขยายไปถึงเอกสารจดหมายเหตุหรือข้อความออนไลน์ได้ ข้อกำหนดหลักคือข้อมูลต้องสมบูรณ์เพียงพอที่จะรองรับการเข้ารหัสแบบบรรทัดต่อบรรทัดและการพัฒนาแนวคิด เอกสารที่เป็นแบบแผนมากเกินไปหรือมีรายละเอียดบริบทน้อยอาจสร้างหมวดหมู่ที่บางซึ่งยากต่อการอิ่มตัว
Straussian GT เข้ากันได้กับญาณวิทยาแบบสร้างสรรค์นิยมหรือไม่?
เวอร์ชันของ Strauss และ Corbin อยู่ในแนวทางหลังปฏิฐานนิยม (post-positivist) มากกว่าแนวทางสร้างสรรค์นิยม (constructivist) อย่างเคร่งครัด: มันสมมติว่าการวิเคราะห์ที่เป็นระบบอย่างรอบคอบสามารถสร้างทฤษฎีที่ประมาณกระบวนการทางสังคมที่ดำเนินอยู่ในบริบทได้ นักวิจัยที่ยึดมั่นในญาณวิทยาแบบสร้างสรรค์นิยมหรือตีความนิยมอย่างเต็มที่มักจะพบว่า Constructivist Grounded Theory ของ Charmaz เหมาะสมกว่า เนื่องจากมันถือว่าหมวดหมู่ถูกสร้างขึ้นร่วมกันโดยนักวิจัยและผู้เข้าร่วมอย่างชัดเจน แทนที่จะถูกค้นพบในข้อมูล
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Sage.
ISBN: 978-0803932500คัดลอกแล้วCorbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory (3rd ed.). Sage.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว