ทฤษฎีแถวคอยในการดูแลสุขภาพ
- ผู้เสนอ
- Agner Krarup Erlang
- ปี
- 1909
- ประเภท
- Stochastic modeling and optimization technique
- กลุ่มวิธี
- Operations research, Service management
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
ทฤษฎีแถวคอยเป็นสาขาวิชาคณิตศาสตร์ที่สร้างแบบจำลองของแถวคอย ศักยภาพในการให้บริการ และการไหลของผู้รับบริการ (ผู้ป่วย) เดิมทีพัฒนาโดย Agner Erlang สำหรับโทรคมนาคมในปี 1909 ปัจจุบันได้ถูกนำไปประยุกต์ใช้อย่างกว้างขวางในการดูแลสุขภาพเพื่อวิเคราะห์และเพิ่มประสิทธิภาพของแผนกฉุกเฉิน คลินิกผู้ป่วยนอก ห้องผ่าตัด และศูนย์บริการวินิจฉัย
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ปัญหาแถวคอยเกิดขึ้นเมื่อความต้องการบริการมีความผันแปรอย่างคาดเดาไม่ได้ และศักยภาพในการให้บริการมีจำกัด ในการดูแลสุขภาพ ผู้ป่วยมาถึงในช่วงเวลาที่ไม่สม่ำเสมอ ระยะเวลาการให้บริการแตกต่างกันไป และผู้ให้บริการมีข้อจำกัดด้านศักยภาพ ทฤษฎีแถวคอยใช้หลักความน่าจะเป็นและสถิติเพื่อคาดการณ์ความยาวของแถวคอย ระยะเวลารอคอย และอัตราการใช้ประโยชน์ของระบบ โดยไม่จำเป็นต้องจำลองผู้ป่วยทุกราย การทำความเข้าใจความสัมพันธ์เหล่านี้ช่วยให้ผู้บริหารสามารถตัดสินใจได้ว่าต้องการบุคลากร เตียง หรืออุปกรณ์จำนวนเท่าใดเพื่อให้ได้ระดับการบริการที่ยอมรับได้
ประวัติศาสตร์
Agner Erlang ได้พัฒนาทฤษฎีแถวคอยในปี 1909 ขณะวิเคราะห์ปริมาณสายโทรศัพท์ในโคเปนเฮเกน สาขานี้ได้รับการทำให้เป็นระบบโดย David Kendall ซึ่งได้นำเสนอสัญกรณ์มาตรฐานสำหรับประเภทของแถวคอย (M/M/1, เป็นต้น) ในปี 1953 การประยุกต์ใช้ในการดูแลสุขภาพได้เร่งตัวขึ้นในช่วงทศวรรษ 1990 และ 2000 เมื่อวิธีการวิจัยดำเนินงานถูกนำมาใช้กับการไหลของผู้ป่วยในแผนกฉุกเฉิน การจัดตารางการผ่าตัด และการจัดการคลินิกผู้ป่วยนอก การขยายขอบเขตเพื่อรองรับการแจกแจงที่ไม่ใช่แบบเอกซ์โพเนนเชียลและการมาถึงที่แปรผันตามเวลาได้ทำให้ทฤษฎีนี้มีความเหมาะสมกับระบบการดูแลสุขภาพจริงมากขึ้น
ควรใช้เมื่อใด
ใช้ทฤษฎีแถวคอยเมื่อวิเคราะห์ระบบบริการที่มีความต้องการผันแปรและศักยภาพคงที่ เช่น แผนกฉุกเฉิน คลินิกผู้ป่วยนอก และบริการวินิจฉัย มีประสิทธิภาพในการคาดการณ์พฤติกรรมของระบบโดยไม่ต้องจำลองที่ซับซ้อนและมีค่าใช้จ่ายสูง สมมติว่าการมาถึงและระยะเวลาการให้บริการเป็นแบบสุ่ม ระบบอยู่ในสภาวะคงตัว (ไม่ใช่ช่วงเริ่มต้นหรือสิ้นสุด) และระเบียบแถวคอยมีความชัดเจน (FIFO, จัดลำดับความสำคัญ) หลีกเลี่ยงทฤษฎีแถวคอยหากรูปแบบการมาถึงเป็นแบบกำหนดเวลาที่แน่นอน หากระบบมีขนาดเล็กมาก (< 3 เซิร์ฟเวอร์) หรือหากระเบียบแถวคอยที่ไม่เป็นมาตรฐานทำให้การวิเคราะห์ซับซ้อนเกินไป
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- แบบจำลองแถวคอยมาตรฐานสมมติว่าการมาถึงเป็นแบบสุ่ม (Poisson) และการให้บริการเป็นแบบเอกซ์โพเนนเชียล ซึ่งมักไม่เป็นจริงในการดูแลสุขภาพ
- ไม่สามารถพิจารณาถึงการละทิ้งของผู้ป่วย การยกเลิก หรือรูปแบบการส่งต่อที่ซับซ้อน
- สมมติฐานสภาวะคงที่ ไม่สามารถจัดการกับความต้องการที่แปรผันตามเวลาได้ (เช่น ความผันแปรตามฤดูกาล)
- ผลลัพธ์มีความไวต่อสมมติฐานเกี่ยวกับรูปร่างของการแจกแจง ข้อผิดพลาดเล็กน้อยในสมมติฐานอาจนำไปสู่ข้อผิดพลาดในการคาดการณ์ขนาดใหญ่
- ความสามารถจำกัดในการสร้างแบบจำลองปฏิสัมพันธ์ระหว่างสถานีบริการหลายแห่งหรือนโยบายการจัดลำดับความสำคัญ
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- ให้สูตรแบบปิดสำหรับระยะเวลารอคอย ความยาวแถวคอย และอัตราการใช้ประโยชน์ด้วยข้อมูลน้อยที่สุด
- ช่วยให้สามารถวิเคราะห์สถานการณ์และศึกษา 'ถ้า...จะเป็นอย่างไร' ได้อย่างรวดเร็ว (เช่น การเพิ่มผู้ให้บริการหนึ่งคนช่วยลดระยะเวลารอคอยได้เท่าใด?)
- ระบุคอขวดและระดับบุคลากรที่เหมาะสมสำหรับเป้าหมายการบริการที่กำหนด
- เป็นทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง มีวรรณกรรมและการนำไปใช้กับซอฟต์แวร์มากมาย
- ต้นทุนการคำนวณต่ำเมื่อเทียบกับการจำลอง
การประยุกต์ใช้
- การคาดการณ์ระยะเวลารอคอยในแผนกฉุกเฉินและการกำหนดจำนวนแพทย์และพยาบาลที่เหมาะสมสำหรับระดับการบริการเป้าหมาย
- การวิเคราะห์ศักยภาพของคลินิกผู้ป่วยนอกและการตัดสินใจว่าจะเพิ่มช่องทางการนัดหมาย คลินิกคู่ขนาน หรือการจัดตารางเวลาแบบสลับ
- การประเมินอัตราการใช้ประโยชน์ของห้องผ่าตัดและการคาดการณ์เวลาการเปลี่ยนถ่ายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดตารางเวลา
- การประเมินศักยภาพการถ่ายภาพวินิจฉัย (CT, MRI, อัลตราซาวนด์) และการวางแผนช่วงเวลาการบำรุงรักษา
- การวางแผนจำนวนบุคลากรในศูนย์บริการทางโทรศัพท์สำหรับการนัดหมายผู้ป่วยและสายให้คำปรึกษา โดยพิจารณาจากปริมาณการโทรที่คาดการณ์และเวลาตอบกลับเป้าหมาย
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบการมาถึงของผู้ป่วย (ช่วงเวลาระหว่างการมาถึง) ระยะเวลาการให้บริการ (ระยะเวลาที่ใช้ในการรักษา) และจำนวนผู้ให้บริการ (แพทย์ พยาบาล เตียง เครื่องสแกน) ข้อมูลควรครอบคลุมหลายสัปดาห์หรือหลายเดือนเพื่อจับความผันแปรและฤดูกาล
สรุปการมาถึงและระยะเวลาการให้บริการเป็นฟังก์ชันการแจกแจงความน่าจะเป็น (เช่น การแจกแจงแบบเอกซ์โพเนนเชียล การแจกแจงแบบปกติ) ทดสอบว่าข้อมูลที่สังเกตได้สอดคล้องกับการแจกแจงมาตรฐานหรือไม่ โดยใช้การทดสอบความสอดคล้อง (Kolmogorov-Smirnov, Anderson-Darling)
ระบุโครงสร้างแถวคอย: เซิร์ฟเวอร์เดี่ยวเทียบกับเซิร์ฟเวอร์หลายตัว แถวคอยเดี่ยวเทียบกับแถวคอยหลายตัว และกฎการจัดลำดับความสำคัญมีผลบังคับใช้หรือไม่ (ผู้ป่วยฉุกเฉินก่อน ผู้ป่วยนัดหมายเทียบกับผู้ป่วยที่ไม่ได้นัดหมาย)
ระบุระบบแถวคอยโดยใช้สัญกรณ์ Kendall (เช่น M/M/c/N: การมาถึงแบบ Markovian, การให้บริการแบบ Markovian, เซิร์ฟเวอร์ c ตัว, ความจุระบบ N) และคำนวณตัวชี้วัดสภาวะคงตัว: ความยาวแถวคอยเฉลี่ย ระยะเวลารอคอยเฉลี่ย อัตราการใช้ประโยชน์ของเซิร์ฟเวอร์
พิจารณาว่าศักยภาพปัจจุบันตรงตามเป้าหมายการบริการหรือไม่ (เช่น ผู้ป่วย 90% ได้รับการตรวจภายใน 4 ชั่วโมง) หากไม่ ให้ระบุว่าจะเพิ่มจำนวนเซิร์ฟเวอร์ ลดระยะเวลาการให้บริการ หรือใช้ระบบคัดกรองผู้ป่วย ทำการวิเคราะห์ความไวต่อสมมติฐานหลัก
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การสมมติว่าการมาถึงเป็นแบบ Poisson ทั้งที่จริงแล้วเป็นการนัดหมายหรือมีหลายช่วงเวลาสูงสุดในแต่ละวัน
- การละเลยความแตกต่างของผู้ป่วย (เช่น ผู้ป่วยฉุกเฉินเทียบกับผู้ป่วยทั่วไป) และการใช้สูตรแถวคอยมาตรฐานกับระบบผสม
- การสับสนระหว่างตัวชี้วัดสภาวะคงตัวทางทฤษฎีกับสถานการณ์จริงในวันแรกหรือสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด
- การใช้ระยะเวลาการให้บริการเฉลี่ยเมื่อความแปรปรวน (ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน) สูง ความแปรปรวนเพิ่มระยะเวลารอคอยมากกว่าที่ค่าเฉลี่ยเพียงอย่างเดียวบ่งชี้
คำถามที่พบบ่อย
แถวคอย M/M/1 คืออะไร และใช้เมื่อใด?
M/M/1 หมายถึงแถวคอยแบบเซิร์ฟเวอร์เดี่ยวที่มีการแจกแจงการมาถึงและการให้บริการแบบ Markovian (เอกซ์โพเนนเชียล) เหมาะสำหรับการสร้างแบบจำลองพนักงานรับเช็คอินคนเดียว เครื่องสแกนภาพเครื่องเดียว หรือผู้ให้บริการรายเดียวเมื่อความต้องการไม่สูงเกินไป สูตรสำหรับระยะเวลารอคอยเฉลี่ยคือ W = λ / (μ(μ − λ)) โดยที่ λ คืออัตราการมาถึง และ μ คืออัตราการให้บริการ
การเพิ่มผู้ให้บริการหนึ่งคนช่วยลดระยะเวลารอคอยได้อย่างไร?
ผลกระทบไม่เป็นเชิงเส้นและขึ้นอยู่กับอัตราการใช้ประโยชน์ในปัจจุบัน ที่อัตราการใช้ประโยชน์ต่ำ (เช่น เซิร์ฟเวอร์ไม่ว่าง 30%) การเพิ่มศักยภาพมีผลเพียงเล็กน้อย ที่อัตราการใช้ประโยชน์สูง (เช่น ไม่ว่าง 85%) การเพิ่มเซิร์ฟเวอร์หนึ่งเครื่องสามารถลดระยะเวลารอคอยได้อย่างมาก นี่คือเหตุผลที่ระบบการดูแลสุขภาพมักทำงานใกล้เต็มศักยภาพและมีระยะเวลารอคอยนาน
ฉันสามารถใช้ทฤษฎีแถวคอยได้หรือไม่หากผู้ป่วยมาตามนัดหมาย?
บางส่วน การมาถึงตามนัดหมายช่วยลดความสุ่มและคาดการณ์ได้มากขึ้น แต่ระบบนัดหมายยังคงมีการไม่มาตามนัด การยกเลิก และระยะเวลาการให้บริการที่แตกต่างกัน แบบจำลองแบบผสม (บางส่วนนัดหมาย บางส่วน walk-in) เป็นเรื่องปกติในการดูแลสุขภาพ หากการมาถึงเป็นแบบกำหนดเวลาที่แน่นอน (การนัดหมายทั้งหมด) การจำลองอาจจะดีกว่า
คำว่า 'อัตราการใช้ประโยชน์' หมายถึงอะไร และส่งผลต่อระยะเวลารอคอยอย่างไร?
อัตราการใช้ประโยชน์ (ρ = λ / (c × μ)) คือสัดส่วนของศักยภาพเซิร์ฟเวอร์ที่ถูกใช้งาน อัตราการใช้ประโยชน์ 70% หมายความว่าผู้ให้บริการไม่ว่าง 70% ของเวลา เมื่ออัตราการใช้ประโยชน์เข้าใกล้ 100% ระยะเวลารอคอยจะเพิ่มขึ้นแบบทวีคูณ ระบบการดูแลสุขภาพส่วนใหญ่มีเป้าหมายอัตราการใช้ประโยชน์ที่ 70–85% เพื่อสร้างสมดุลระหว่างประสิทธิภาพและระดับการบริการ
ฉันจะเลือกระหว่างการเพิ่มบุคลากรกับการปรับปรุงประสิทธิภาพ (ลดระยะเวลาการให้บริการ) ได้อย่างไร?
ทั้งสองวิธีช่วยลดระยะเวลารอคอย แต่การปรับปรุงประสิทธิภาพมักมีค่าใช้จ่ายถูกกว่าและยั่งยืนกว่า การลดระยะเวลาการให้บริการเฉลี่ยลง 10% มีผลคล้ายกับการจ้างบุคลากรเพิ่ม แต่ไม่มีค่าใช้จ่ายเงินเดือนระยะยาว ให้ความสำคัญกับการปรับปรุงกระบวนการก่อน จากนั้นจึงค่อยเพิ่มศักยภาพหากจำเป็น
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Erlang, A. K. (1909). The theory of probabilities and telephone conversations. Nyt Tidsskrift for Matematik, 20(B), 33–39.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วKendall, D. G. (1953). Stochastic processes occurring in the theory of queues and their application to the theory of failures. Annals of Mathematical Statistics, 24(3), 338–354.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้วGross, D., Shortle, J. F., Thompson, J. M., & Harris, C. M. (2008). Fundamentals of Queuing Theory (4th ed.). John Wiley & Sons.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว