Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การทดลองทางคลินิกแบบสุ่มเชิงปฏิบัติ (Pragmatic Randomized Clinical Trial) — ประสิทธิผลในการดูแลตามสภาพความเป็นจริง

ผู้เสนอ
Daniel Schwartz & Joseph Lellouch
ปี
1967
ประเภท
Interventional study design
กลุ่มวิธี
Clinical / epidemiology

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การทดลองทางคลินิกแบบสุ่มเชิงปฏิบัติ (pragmatic RCT) เป็นการศึกษาเชิงแทรกแซงที่ทดสอบว่าการรักษาได้ผลภายใต้สภาวะทางคลินิกตามปกติหรือไม่ ซึ่งแตกต่างจากการตั้งค่าที่มีการควบคุมอย่างเข้มงวดของการทดลองเชิงอธิบาย (explanatory trial) โดยให้ความสำคัญกับเกณฑ์การคัดเลือกที่กว้าง การให้ยาที่ยืดหยุ่น และผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องกับผู้ป่วย เพื่อตอบคำถามว่า 'การรักษานี้ได้ผลในการปฏิบัติจริงหรือไม่' แทนที่จะเป็น 'การรักษานี้สามารถได้ผลภายใต้สภาวะที่เหมาะสมที่สุดหรือไม่' ความแตกต่างระหว่างการทดลองเชิงปฏิบัติและเชิงอธิบายได้รับการระบุอย่างเป็นทางการโดย Schwartz และ Lellouch ในปี 1967 และนำไปปฏิบัติโดยเครื่องมือ PRECIS ในปี 2009

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกถึงความแตกต่างระหว่างการทดสอบยาใหม่ในคลินิกเฉพาะทางกับผู้ป่วยที่ได้รับการคัดเลือกอย่างพิถีพิถันซึ่งปฏิบัติตามระเบียบวิธีที่เข้มงวด กับการทดสอบยาเดียวกันนั้นในสถานพยาบาลทั่วไปกับผู้ป่วยทั่วไปและกระบวนการทำงานทางคลินิกตามปกติ อย่างแรกคือการทดลองเชิงอธิบาย — ซึ่งถามว่ายาจะได้ผลหรือไม่ การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติจะถามว่ายาได้ผลจริงสำหรับผู้ป่วยจริงในสถานพยาบาลจริงหรือไม่ โดยการผ่อนปรนเกณฑ์การคัดเลือกที่เข้มงวด อนุญาตให้แพทย์ปรับขนาดยาตามปกติ และวัดผลลัพธ์ที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญจริงๆ การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติจะให้หลักฐานที่สามารถนำไปใช้ในการตัดสินใจทางคลินิกและนโยบายด้านสุขภาพได้โดยตรง

ประวัติศาสตร์

ความแตกต่างระหว่างเชิงอธิบายและเชิงปฏิบัติได้รับการระบุอย่างเป็นทางการครั้งแรกโดยนักสถิติชาวฝรั่งเศส Daniel Schwartz และ Joseph Lellouch ในบทความปี 1967 ของพวกเขาในวารสาร Journal of Chronic Diseases พวกเขาสังเกตว่าการทดลองที่ออกแบบมาเพื่อทดสอบว่าการรักษาจะได้ผลหรือไม่ (เชิงอธิบาย) แตกต่างอย่างสิ้นเชิงในตรรกะการออกแบบจากการทดลองที่ออกแบบมาเพื่อแจ้งการเลือกทางคลินิก (เชิงปฏิบัติ) แนวคิดนี้ค่อยๆ ได้รับความนิยม แต่ก็มีความสำคัญเพิ่มขึ้นในช่วงทศวรรษ 1990 และ 2000 เมื่อหน่วยงานประเมินเทคโนโลยีด้านสุขภาพต้องการหลักฐานจากโลกแห่งความเป็นจริง ในปี 2009 Thorpe และเพื่อนร่วมงานได้เผยแพร่เครื่องมือ PRECIS (Pragmatic-Explanatory Continuum Indicator Summary) เพื่อช่วยนักวิจัยทดลองทำให้เจตนาเชิงปฏิบัติของพวกเขามีความชัดเจน เครื่องมือ PRECIS-2 ที่ปรับปรุงแล้วได้ตามมาในปี 2015

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติเมื่อการรักษานั้นได้แสดงให้เห็นถึงความเป็นไปได้ทางชีววิทยาหรือประสิทธิผลในการทดลองเชิงอธิบายแล้ว และคำถามสำคัญคือการรักษานั้นได้ผลภายใต้สภาวะการดูแลตามปกติสำหรับประชากรผู้ป่วยในวงกว้างหรือไม่ เป็นการออกแบบที่เลือกใช้สำหรับการวิจัยประสิทธิภาพเชิงเปรียบเทียบ การประเมินเทคโนโลยีด้านสุขภาพ และการวิจัยการนำไปปฏิบัติ เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการรักษาเชิงพฤติกรรม การรักษาที่ซับซ้อนในระบบสุขภาพ หรือยาที่ได้รับการยอมรับซึ่งเปรียบเทียบกันโดยตรง อย่าใช้การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติเมื่อคุณยังจำเป็นต้องพิสูจน์กลไกการออกฤทธิ์ การหาขนาดยา หรือความปลอดภัยภายใต้สภาวะที่มีการควบคุม — คำถามเหล่านั้นต้องการการทดลองเชิงอธิบายหรือการทดลองระยะแรก นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการออกแบบเชิงปฏิบัติเต็มรูปแบบเมื่อเป้าหมายคือการอนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแล เนื่องจากหน่วยงานมักต้องการหลักฐานที่มีการควบคุมมากกว่า

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ความหลากหลายที่มากขึ้นในการให้ยาและประชากรผู้ป่วยเพิ่มความแปรปรวน ทำให้ต้องใช้ขนาดตัวอย่างที่ใหญ่ขึ้นเพื่อตรวจจับผลการรักษา
  • ระเบียบวิธีที่ยืดหยุ่นและการอนุญาตให้มีการรักษาเสริม ทำให้ยากต่อการแยกส่วนประกอบที่ออกฤทธิ์ของการรักษา
  • แหล่งข้อมูลการดูแลตามปกติอาจมีค่าที่ขาดหายไป การเข้ารหัสที่ไม่สอดคล้องกัน หรือความละเอียดที่จำกัด เมื่อเทียบกับการรวบรวมข้อมูลเชิงรุก
  • การปกปิด (blinding) มักเป็นไปไม่ได้ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับการรักษาเชิงพฤติกรรมหรือการรักษาที่ซับซ้อน) ทำให้เกิดอคติในการปฏิบัติงานและการตรวจจับ (performance and detection bias)
  • ผลลัพธ์อาจยังคงไม่สามารถสรุปอ้างอิงได้นอกเหนือจากระบบสุขภาพและสถานพยาบาลที่รวมอยู่ในการทดลอง

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • ให้ผลการศึกษาประสิทธิผลที่สามารถนำไปใช้ได้โดยตรงกับการตัดสินใจทางคลินิกและนโยบาย เนื่องจากสภาวะต่างๆ สะท้อนการปฏิบัติงานจริง
  • เกณฑ์การคัดเลือกที่กว้างครอบคลุมผู้ป่วยที่มีความหลากหลายและมีโรคร่วมที่ได้รับการรักษาจริงในการปฏิบัติงาน ช่วยเพิ่มความเที่ยงตรงภายนอก (external validity)
  • การให้ยาที่ยืดหยุ่นและกลุ่มเปรียบเทียบที่เป็นการดูแลตามปกติช่วยลดผลกระทบที่เกิดจากระเบียบวิธีที่เข้มงวดซึ่งทำให้ประมาณการประสิทธิภาพในการทดลองเชิงอธิบายสูงเกินจริง
  • ผลลัพธ์มักจะถูกรวบรวมผ่านแหล่งข้อมูลประจำ ลดต้นทุนและภาระของผู้เข้าร่วม ในขณะเดียวกันก็ช่วยให้มีขนาดตัวอย่างที่ใหญ่
  • การสุ่มช่วยรักษาความเที่ยงตรงภายใน (internal validity) ทำให้การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติมีข้อได้เปรียบเหนือการศึกษาประสิทธิภาพเชิงสังเกตการณ์

การประยุกต์ใช้

  • การเปรียบเทียบยาต้านความดันโลหิตสูงสองกลุ่มในผู้ป่วยปฐมภูมิที่ไม่ได้รับการคัดเลือก เพื่อเป็นแนวทางในการสั่งยา
  • การประเมินโปรแกรมการจัดการโรคเรื้อรังที่นำโดยพยาบาลในศูนย์สุขภาพชุมชน โดยใช้เวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ตามปกติเป็นแหล่งข้อมูล
  • การทดสอบการรักษาลดน้ำหนักเชิงพฤติกรรมที่ดำเนินการโดยทีมแพทย์ปฐมภูมิภายใต้สภาวะการปฏิบัติงานตามปกติ
  • การประเมินประสิทธิภาพเชิงเปรียบเทียบของเทคนิคการผ่าตัดสองแบบในสถานพยาบาลที่หลากหลาย รวมถึงโรงพยาบาลสอนและโรงพยาบาลที่ไม่ใช่โรงพยาบาลสอน
  • การทดลองแบบสุ่มกลุ่ม (Cluster-randomized trials) ที่ทดสอบการปรับปรุงคุณภาพในระดับหอผู้ป่วย คลินิก หรือสถานพยาบาลทั่วไป

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

นักวิจัยจะกำหนดตำแหน่งของการทดลองบนแกนต่อเนื่องระหว่างเชิงปฏิบัติและเชิงอธิบายโดยใช้เครื่องมือเช่น PRECIS-2 ซึ่งให้คะแนนสิบสองด้าน (เกณฑ์การคัดเลือก การรับผู้ป่วย สถานพยาบาล การจัดองค์กร ความยืดหยุ่นในการให้ยา ความยืดหยุ่นในการปฏิบัติตาม การติดตามผลลัพธ์หลัก การปฏิบัติตามของผู้เข้าร่วม และการปฏิบัติตามของผู้ให้บริการ) ตั้งแต่เชิงอธิบายเต็มรูปแบบไปจนถึงเชิงปฏิบัติเต็มรูปแบบ เป้าหมายการออกแบบโดยรวมคือเพื่อให้สะท้อนสภาวะที่ใกล้เคียงกับการดูแลตามปกติมากที่สุด

2

เกณฑ์การคัดเลือกจะถูกกำหนดให้กว้างเพื่อรวมประชากรผู้ป่วยที่มีความหลากหลายซึ่งพบเห็นได้จริงในการปฏิบัติงาน — รวมถึงผู้ที่มีโรคร่วม การใช้ยาหลายชนิด หรือการปฏิบัติตามที่ไม่สมบูรณ์ การรับผู้ป่วยมักเกิดขึ้นในหลายสถานพยาบาลที่หลากหลาย (คลินิกชุมชน โรงพยาบาล การดูแลปฐมภูมิ) แทนที่จะเป็นศูนย์วิจัยเฉพาะทาง

3

ผู้เข้าร่วมจะได้รับการสุ่มจัดสรรเข้ากลุ่มการรักษาหรือกลุ่มเปรียบเทียบ โดยทั่วไปกลุ่มเปรียบเทียบคือการดูแลตามปกติหรือการรักษามาตรฐานปัจจุบัน แทนที่จะเป็นยาหลอก (placebo) เนื่องจากคำถามทางคลินิกที่เกี่ยวข้องคือประสิทธิภาพเชิงเปรียบเทียบ การสุ่มแบบกลุ่ม (cluster randomization) (สุ่มจัดสรรคลินิกหรือสถานพยาบาลแทนที่จะเป็นรายบุคคล) เป็นเรื่องปกติเพื่อหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนในสภาพแวดล้อมจริง

4

การรักษาจะถูกนำไปใช้ตามที่จะทำได้ในการปฏิบัติงานตามปกติ: ผู้ให้บริการสามารถใช้ดุลยพินิจในการปรับขนาดยา การให้การรักษาเสริม (co-interventions) ได้รับอนุญาต และการเบี่ยงเบนจากระเบียบวิธีจะถูกบันทึกไว้แต่ไม่จำเป็นต้องถูกลงโทษเสมอไป ความยืดหยุ่นนี้คือสิ่งที่ทำให้การให้ยาเชิงปฏิบัติแตกต่างจากระเบียบวิธีของการทดลองเชิงอธิบาย

5

ผลลัพธ์จะถูกเลือกตามความเกี่ยวข้องทางคลินิกและผู้ป่วย — คุณภาพชีวิต การเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล สถานะการทำงาน หรืออัตราการตาย — แทนที่จะเป็นตัวบ่งชี้แทน (surrogate endpoints) หรือผลลัพธ์เชิงกลไก (mechanistic endpoints) ผลลัพธ์มักจะถูกรวบรวมผ่านเวชระเบียนประจำ การวัดผลลัพธ์ที่รายงานโดยผู้ป่วย หรือฐานข้อมูลการบริหารจัดการ เพื่อลดภาระการวิจัย

6

การวิเคราะห์หลักจะยึดตามหลักการตั้งใจรักษา (intention-to-treat หรือ ITT) — ผู้เข้าร่วมที่ได้รับการสุ่มทั้งหมดจะถูกวิเคราะห์ในกลุ่มที่ได้รับมอบหมายโดยไม่คำนึงถึงการปฏิบัติตาม — เนื่องจากสิ่งนี้สะท้อนถึงประสิทธิผลในโลกแห่งความเป็นจริงมากกว่าประสิทธิภาพในอุดมคติ การวิเคราะห์กลุ่มย่อยอาจสำรวจความแตกต่างของผลการรักษาในกลุ่มประเภทผู้ป่วยหรือสถานพยาบาลที่แตกต่างกัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การละเลยกรอบการทำงาน PRECIS-2 ในขั้นตอนการออกแบบ — การไม่สามารถระบุตำแหน่งขององค์ประกอบการออกแบบแต่ละส่วนบนแกนต่อเนื่องเชิงปฏิบัติ-เชิงอธิบาย นำไปสู่การเลือกที่ไม่สอดคล้องกันซึ่งบั่นทอนทั้งความเที่ยงตรงภายในและภายนอก
  • การใช้ยาหลอกเป็นกลุ่มเปรียบเทียบเมื่อการดูแลตามปกติเป็นทางเลือกที่เกี่ยวข้อง — สิ่งนี้ตอบคำถามทางคลินิกที่ไม่ถูกต้อง และประเมินประสิทธิภาพสูงเกินจริงเมื่อเทียบกับสิ่งที่ผู้ป่วยจะได้รับจริง
  • การมีกำลังการทดลองไม่เพียงพอเนื่องจากการประมาณความแปรปรวนต่ำเกินไป — ความแปรปรวนที่กว้างขึ้นในสถานพยาบาลเชิงปฏิบัติหมายความว่าการคำนวณกำลังการทดลองโดยอาศัยขนาดผลกระทบจากการทดลองเชิงอธิบายมักจะมองโลกในแง่ดีเกินไป ข้อมูลนำร่องจากสถานพยาบาลจริงจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง
  • การรายงานเสมือนว่าการทดลองเป็นเชิงอธิบาย — การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติควรได้รับการรายงานพร้อมระบุเจตนาเชิงปฏิบัติอย่างชัดเจน (ส่วนขยาย CONSORT สำหรับการทดลองเชิงปฏิบัติ) และตำแหน่งบนวงล้อ PRECIS-2
  • การทำให้การออกแบบเชิงปฏิบัติและการมีคุณภาพที่เข้มงวดสับสนกัน — ความเป็นปฏิบัติจริงหมายถึงความสามารถในการนำไปใช้ในโลกแห่งความเป็นจริง ไม่ใช่มาตรฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ผ่อนปรน — การสุ่ม การปกปิดการจัดสรร และการวิเคราะห์ ITT ยังคงเป็นสิ่งจำเป็น

คำถามที่พบบ่อย

เครื่องมือ PRECIS-2 คืออะไร และฉันควรใช้หรือไม่?

PRECIS-2 (Pragmatic-Explanatory Continuum Indicator Summary, version 2) เป็นวงล้อให้คะแนน 9 ด้านที่ผ่านการตรวจสอบแล้ว ซึ่งช่วยให้นักออกแบบการทดลองสามารถจำแนกและสื่อสารได้ว่าองค์ประกอบแต่ละส่วนของการออกแบบการทดลองมีความเป็นปฏิบัติหรือเชิงอธิบายมากน้อยเพียงใด ด้านต่างๆ ได้แก่ เกณฑ์การคัดเลือก การรับผู้ป่วย สถานพยาบาล การจัดองค์กร ความยืดหยุ่นของการรักษาและการเปรียบเทียบ ความเข้มข้นของการติดตามผลลัพธ์หลัก และแนวทางการวิเคราะห์ การใช้ PRECIS-2 ในขั้นตอนการออกแบบช่วยให้มั่นใจได้ว่าการเลือกการออกแบบสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการทดลองและสนับสนุนการรายงานที่โปร่งใส วารสารส่วนใหญ่ที่ตีพิมพ์การทดลองเชิงปฏิบัติในปัจจุบันคาดหวังแผนภาพ PRECIS-2 ในส่วนระเบียบวิธี

ฉันสามารถปกปิด (blind) ผู้เข้าร่วมในการทดลอง RCT เชิงปฏิบัติได้หรือไม่?

การปกปิดมักไม่สามารถทำได้จริงหรือไม่เป็นที่ต้องการในการทดลองเชิงปฏิบัติ — โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับการรักษาเชิงพฤติกรรม การผ่าตัด หรือการรักษาที่ซับซ้อนในระบบสุขภาพ — เนื่องจากเป้าหมายของการทดลองคือการสะท้อนการดูแลตามปกติ เมื่อการปกปิดเป็นไปไม่ได้ ควรรับทราบถึงความเสี่ยงของอคติในการปฏิบัติงานและการตรวจจับ และควรปกปิดผู้ประเมินผลลัพธ์เท่าที่ทำได้ การไม่มีการปกปิดไม่ได้ทำให้การทดลองขาดคุณสมบัติของการเป็น RCT เชิงปฏิบัติที่ถูกต้องตามกฎหมาย แต่ต้องมีการรายงานอย่างโปร่งใส

การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติแตกต่างจากการทดลองขนาดใหญ่แบบง่าย (large simple trial) อย่างไร?

แนวคิดเหล่านี้มีความทับซ้อนกัน แต่ไม่เหมือนกัน การทดลองขนาดใหญ่แบบง่ายมีลักษณะเฉพาะคือมีขนาดตัวอย่างใหญ่มาก การรวบรวมข้อมูลน้อยที่สุดนอกเหนือจากผลลัพธ์หลัก และเกณฑ์การคัดเลือกที่กว้าง — ซึ่งทั้งหมดนี้สอดคล้องกับความเป็นปฏิบัติจริง การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติอาจมีขนาดเล็กหากสถานพยาบาลและทางเลือกในการออกแบบสะท้อนถึงการดูแลตามปกติ คำว่า 'เชิงปฏิบัติ' หมายถึงปรัชญาการออกแบบ (ความสามารถในการนำไปใช้ในโลกแห่งความเป็นจริง) ในขณะที่ 'การทดลองขนาดใหญ่แบบง่าย' หมายถึงกลยุทธ์การดำเนินงานในการเพิ่มขนาดตัวอย่างให้สูงสุดและลดความซับซ้อน

การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติเหมาะสมสำหรับการยื่นขออนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลหรือไม่?

โดยทั่วไป หน่วยงานกำกับดูแล เช่น FDA และ EMA ต้องการหลักฐานที่ควบคุมได้ในลักษณะเชิงอธิบายสำหรับการอนุมัติการตลาดเบื้องต้น เนื่องจากพวกเขาจำเป็นต้องพิสูจน์ประสิทธิภาพและความปลอดภัยภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเชิงปฏิบัติได้รับการยอมรับมากขึ้นสำหรับการขยายขอบเขตการใช้งาน ข้อผูกพันหลังการวางตลาด และการประเมินเทคโนโลยีด้านสุขภาพ หน่วยงานบางแห่งได้เผยแพร่แนวทางการใช้หลักฐานจากโลกแห่งความเป็นจริง และข้อมูลจากการทดลอง RCT เชิงปฏิบัติสามารถเสริม — แม้ว่าจะไม่สามารถทดแทนได้ — ชุดข้อมูลจากการทดลองเชิงอธิบายสำหรับวัตถุประสงค์ด้านกฎระเบียบ

การทดลอง RCT เชิงปฏิบัติควรใช้กลุ่มเปรียบเทียบใด?

กลุ่มเปรียบเทียบที่เหมาะสมคือการรักษาที่ดีที่สุดที่มีอยู่ปัจจุบันหรือการดูแลตามปกติ — สิ่งที่ผู้ป่วยจะได้รับตามความเป็นจริงหากไม่ได้รับการลงทะเบียนในการทดลอง การใช้ยาหลอกเป็นกลุ่มเปรียบเทียบในการทดลองเชิงปฏิบัติมักไม่เหมาะสม เนื่องจากไม่ได้ตอบคำถามประสิทธิภาพเชิงเปรียบเทียบที่แพทย์และผู้ป่วยเผชิญ การเปรียบเทียบแบบตัวต่อตัวของการรักษาที่ออกฤทธิ์เป็นเรื่องปกติ และการเลือกกลุ่มเปรียบเทียบควรได้รับการพิสูจน์ตามแนวทางการปฏิบัติทางคลินิกในปัจจุบันในสถานพยาบาลเป้าหมาย

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Schwartz, D., & Lellouch, J. (1967). Explanatory and pragmatic attitudes in therapeutical trials. Journal of Chronic Diseases, 20(8), 637–648.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  2. Thorpe, K. E., Zwarenstein, M., Oxman, A. D., Treweek, S., Furberg, C. D., Altman, D. G., ... & Chalkidou, K. (2009). A pragmatic–explanatory continuum indicator summary (PRECIS): a tool to help trial designers. Journal of Clinical Epidemiology, 62(5), 464–475.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว