Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

แบบวัดคุณภาพชีวิตผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน-39 (Parkinson's Disease Questionnaire-39)

ผู้เสนอ
Crispin Jenkinson et al.
ปี
1997
ประเภท
Self-report quality of life questionnaire
กลุ่มวิธี
Neurological Movement Disorders

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

PDQ-39 เป็นแบบวัดที่ผู้ป่วยรายงานผลด้วยตนเอง (patient-reported outcome measure) ที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดสำหรับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน พัฒนาโดย Crispin Jenkinson และคณะในปี 1997 แบบสอบถาม 39 ข้อนี้เป็นการประเมินตนเองอย่างครอบคลุมว่าอาการของโรคพาร์กินสันส่งผลต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน สุขภาพจิต สังคม การได้รับการยอมรับ การสนับสนุนทางสังคม และความสามารถด้านการรู้คิดและการสื่อสารอย่างไร แบบวัดนี้เป็นเครื่องมือที่แนะนำในการทดลองทางคลินิกโรคพาร์กินสันที่สำคัญ และเป็นส่วนประกอบหลักของการวัดผลลัพธ์ในกลุ่มโรคความผิดปกติของการเคลื่อนไหว (movement disorders)

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

โรคพาร์กินสันมีอาการมากกว่าแค่สั่นและแข็งเกร็ง ผู้ป่วยต้องเผชิญกับอาการทางกายที่ค่อยเป็นค่อยไป (bradykinesia, postural instability, gait freezing) อาการที่ไม่ใช่ทางกาย (depression, cognitive decline, sleep disruption, autonomic dysfunction) และการตีตราทางสังคมอย่างรุนแรง ผู้ป่วยที่มีอาการสั่นเล็กน้อยอาจใช้ชีวิตได้ดี ในขณะที่ผู้ป่วยที่มีปัญหาการทรงตัวขณะเดินในระยะเริ่มต้นอาจมีความเสี่ยงต่อการล้ม สูญเสียความเป็นอิสระ และวิกฤตทางจิตใจ PDQ-39 สามารถวัดมิติเหล่านี้ได้หลายประการ: การเคลื่อนไหว กิจวัตรประจำวัน สุขภาพจิต การถูกตีตรา การสนับสนุนทางสังคม การรู้คิด การสื่อสาร และความรู้สึกไม่สบายทางร่างกาย โครงสร้างหลายมิติสะท้อนความซับซ้อนของโรคพาร์กินสันและชี้นำการดูแลรักษาแบบองค์รวม

ประวัติศาสตร์

PDQ-39 ได้รับการพัฒนาในปี 1997 โดย Crispin Jenkinson และคณะที่ Oxford University และตีพิมพ์ในวารสาร Age and Ageing เกิดจากการตระหนักว่าแบบวัดที่มีอยู่ (เช่น มาตรวัดอาการทางกายอย่าง UPDRS) ไม่สามารถวัดผลกระทบของโรคพาร์กินสันต่อชีวิตประจำวันและคุณภาพชีวิตได้ แบบสอบถามนี้ผ่านการพัฒนาอย่างเข้มข้น โดยมีการนำข้อมูลจากผู้ป่วย การทดสอบคุณสมบัติทางจิตวิทยา และการตรวจสอบความถูกต้องข้ามวัฒนธรรมมาใช้ แบบวัดฉบับย่อ (PDQ-8) ได้ถูกนำเสนอสำหรับสถานการณ์ที่ต้องการการประเมินอย่างรวดเร็ว PDQ-39 ได้กลายเป็นเครื่องมือวัดคุณภาพชีวิตที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดในการวิจัยโรคพาร์กินสัน และได้รับการแนะนำโดยสมาคมประสาทวิทยาที่สำคัญ (American Academy of Neurology, Movement Disorder Society) การปรับปรุงเป็นระยะและโมดูลเฉพาะสำหรับโรค (เช่น สำหรับความผันผวนของการเคลื่อนไหว) ยังคงช่วยเพิ่มประโยชน์ของแบบวัดนี้อย่างต่อเนื่อง

ควรใช้เมื่อใด

PDQ-39 มีข้อบ่งใช้สำหรับการวัดคุณภาพชีวิตในทุกระยะของโรคพาร์กินสัน: ณ จุดเริ่มต้นเพื่อประเมินภาระของโรคและระบุส่วนที่ต้องให้การแทรกแซง ในการทดลองทางคลินิกในฐานะตัวชี้วัดรอง (secondary endpoint) เพื่อประเมินประโยชน์ของการรักษาที่นอกเหนือจากการควบคุมอาการทางกาย ในการปฏิบัติทางคลินิกประจำวันเพื่อติดตามความเสื่อมของสมรรถภาพและชี้นำการตัดสินใจเกี่ยวกับการดูแลประคับประคองและการใช้ยา ในการวิจัยที่ศึกษาผลลัพธ์ระยะยาวและปัจจัยทางจิตสังคม และในการวิเคราะห์เศรษฐศาสตร์สาธารณสุขเพื่อประเมินปีสุขภาวะปรับด้วยคุณภาพชีวิต (QALYs) มีแบบวัดฉบับย่อ (PDQ-8) สำหรับการคัดกรองอย่างรวดเร็ว PDQ-39 เหมาะสมน้อยกว่าสำหรับโรคความผิดปกติของการเคลื่อนไหวที่ไม่ใช่โรคพาร์กินสัน แม้ว่านักวิจัยบางคนจะใช้แบบวัดนี้ก็ตาม

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • ความยาวและภาระในการทำแบบสอบถาม—39 ข้อ ใช้เวลา 10-15 นาที ซึ่งอาจเป็นปัญหาสำหรับผู้ป่วยโรคพาร์กินสันระยะลุกลาม มีภาวะสมองเสื่อม หรือมีการเคลื่อนไหวช้าอย่างรุนแรง แบบวัดฉบับย่อ (PDQ-8) จะสูญเสียรายละเอียดบางส่วน
  • การปะปนของอาการทางกาย—ผู้ป่วยที่มีอาการสั่นอย่างรุนแรง เคลื่อนไหวช้า หรือพูดไม่ชัด อาจมีปัญหาในการทำแบบสอบถาม แบบวัดแบบกระดาษไม่สะดวกเท่าแบบดิจิทัลที่มีคุณสมบัติช่วยเหลือ
  • การประเมินความสามารถทางสติปัญญาที่จำกัด—มิติการรู้คิดครอบคลุมความสับสนและความจำที่ผู้ป่วยรายงานด้วยตนเอง แต่ไม่ได้วัดระดับความเสื่อมทางสติปัญญาอย่างเป็นรูปธรรม จำเป็นต้องมีการทดสอบทางสติปัญญาเพิ่มเติม (MMSE, MoCA) สำหรับการประเมินทางสติปัญญาอย่างเป็นทางการ
  • การตีความคะแนนต้องอาศัยบริบท—ไม่มีเกณฑ์ตัดมาตรฐานสากลสำหรับการแทรกแซง การตีความอาศัยการเปรียบเทียบกับค่าปกติของประชากร การประเมินครั้งก่อน และการตัดสินทางคลินิก แทนที่จะเป็นเกณฑ์สัมบูรณ์
  • ความสัมพันธ์ที่อ่อนแอระหว่างอาการทางกายกับคุณภาพชีวิต—PDSI มักมีความสัมพันธ์ปานกลางกับความรุนแรงของอาการทางกายที่วัดได้ (UPDRS) สะท้อนว่าความสามารถในการทำงานขึ้นอยู่กับการรับมือ การปรับยาให้เหมาะสม และปัจจัยทางจิตใจพอๆ กับอาการทางกาย

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • การประเมินหลายมิติที่ครอบคลุม—แปดมิติครอบคลุมผลกระทบของโรคพาร์กินสันในวงกว้าง: มิติทางกาย (การเคลื่อนไหว, กิจวัตรประจำวัน), อารมณ์ (สุขภาพจิต, การถูกตีตรา), สังคม และการรู้คิด
  • ได้รับการตรวจสอบความถูกต้องอย่างกว้างขวาง—ใช้ในการทดลองทางคลินิกและการศึกษาเชิงสังเกตหลายร้อยรายการ โดยแสดงให้เห็นคุณสมบัติทางจิตวิทยาที่แข็งแกร่ง (Cronbach's α 0.70-0.90 ในทุกมิติ) ความน่าเชื่อถือในการทดสอบซ้ำ (test-retest reliability, r > 0.75) และความไวต่อการดำเนินของโรคและผลของการรักษา
  • เนื้อหาที่ได้จากผู้ป่วย—พัฒนาโดยตรงจากการสัมภาษณ์ผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน ทำให้มั่นใจได้ว่าข้อคำถามสะท้อนประสบการณ์จริงและความสำคัญของผู้ป่วย
  • การสร้างมาตรฐานสากล—ตรวจสอบความถูกต้องในกว่า 40 ภาษา พร้อมโปรโตคอลการแปลที่ตีพิมพ์ ทำให้สามารถทำการวิจัยและเปรียบเทียบในระดับโลกได้
  • ใช้งานได้ฟรีและมีให้ใช้งานอย่างแพร่หลาย—เข้าถึงได้โดยไม่มีข้อจำกัดสำหรับการวิจัยและการใช้งานทางคลินิก พร้อมแบบฟอร์ม คู่มือการให้คะแนน และข้อมูลอ้างอิงที่ดาวน์โหลดได้จาก Oxford Parkinson Disease Centre
  • ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลง—มีความไวต่อทั้งความเสื่อมและการดีขึ้น รวมถึงผลของการปรับยา การกระตุ้นสมองส่วนลึก (deep brain stimulation) และการบำบัดฟื้นฟู

การประยุกต์ใช้

  • การทดลองทางคลินิกที่สำคัญ: การทดลอง Exenatide-1 (Michael J. Fox Foundation) ใช้ PDQ-39 เป็นตัวชี้วัดรองเพื่อแสดงให้เห็นว่า exenatide ซึ่งเป็นยารักษาเบาหวาน ช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตทั้งด้านอาการทางกายและอาการที่ไม่ใช่ทางกายในผู้ป่วยโรคพาร์กินสันระยะเริ่มต้น เปิดทางการศึกษาตัวยาต้านเบาหวานในการรักษาโรคทางระบบประสาท
  • ผลลัพธ์จากการกระตุ้นสมองส่วนลึก (Deep brain stimulation): การศึกษาเปรียบเทียบก่อนและหลังการกระตุ้น subthalamic nucleus ทั้งสองข้าง พบว่า PDQ-39 ในมิติ Mobility และ ADL ดีขึ้น แม้ว่า UPDRS ด้านอาการทางกายจะเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย แสดงให้เห็นว่าการปรับปรุงการทำงานที่ผู้ป่วยรายงานนั้นเกินกว่าประโยชน์ที่วัดได้จากอาการทางกายโดยแพทย์
  • แนวโน้มของโรคในระยะยาว: การศึกษาติดตามผู้ป่วยโรคพาร์กินสันที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยเป็นเวลา 10 ปี พบว่า PDQ-39 แย่ลงอย่างต่อเนื่องในทุกมิติ โดยมิติทางอารมณ์ (depression, anxiety) และการถูกตีตราแย่ลงเร็วกว่ามิติการเคลื่อนไหว ให้ข้อมูลเกี่ยวกับช่วงเวลาที่เหมาะสมในการให้การแทรกแซงทางจิตสังคมและการดูแลประคับประคอง
  • การปรับขนาดยา Levodopa ให้เหมาะสม: การทดลองแบบสุ่มขนาดเล็กใช้ PDQ-39 เพื่อแสดงให้เห็นว่าการใช้ยา levodopa ในขนาดต่ำร่วมกับ rasagiline ให้คุณภาพชีวิตโดยรวมที่ดีกว่า (PDSI ต่ำกว่า) เมื่อเทียบกับการใช้ levodopa ขนาดสูงเพียงอย่างเดียว แม้จะมีการควบคุมอาการทางกายที่ใกล้เคียงกัน สนับสนุนกลยุทธ์การใช้ยาหลายชนิดที่ลดผลข้างเคียงให้น้อยที่สุด

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

PDQ-39 ประกอบด้วย 39 ข้อที่ครอบคลุม 8 มิติของคุณภาพชีวิต ได้แก่ การเคลื่อนไหว (Mobility) กิจวัตรประจำวัน (Activities of Daily Living) สุขภาพจิต (Emotional Well-being) การถูกตีตรา (Stigma) การสนับสนุนทางสังคม (Social Support) การรู้คิด (Cognition) การสื่อสาร (Communication) และความรู้สึกไม่สบายทางร่างกาย (Bodily Discomfort) แต่ละข้อใช้มาตรวัดแบบ Likert 5 ระดับ (0=ไม่เคยเลย, 1=เป็นครั้งคราว, 2=บางครั้ง, 3=บ่อย, 4=ตลอดเวลา) หรือการตอบสนองตามความถี่ ผู้ป่วยสามารถบริหารจัดการด้วยตนเอง โดยทั่วไปใช้เวลา 10-15 นาทีในการทำ มีทั้งรูปแบบกระดาษและอิเล็กทรอนิกส์ ได้รับการตรวจสอบความถูกต้องในกว่า 40 ภาษา และเหมาะสมสำหรับผู้ใหญ่ที่เป็นโรคพาร์กินสัน

2

คะแนนดิบสำหรับแต่ละมิติมีค่าตั้งแต่ 0-100 (คะแนนสูง = ความบกพร่องมากขึ้น) คะแนนทั้งแปดมิติคำนวณโดยการแปลงการตอบสนองเป็นมาตรวัด 0-100 สามารถคำนวณ Parkinson's Disease Summary Index (PDSI) เป็นค่าเฉลี่ยของคะแนนทั้งแปดมิติ ซึ่งมีค่าตั้งแต่ 0-100 เช่นกัน คะแนนโดยรวมและคะแนนรายมิติที่สูงขึ้นบ่งชี้ถึงคุณภาพชีวิตที่แย่ลง

3

คะแนนมิติ PDQ-39 อยู่ในช่วง 0-100 โดยคะแนนที่สูงขึ้นบ่งชี้ถึงความบกพร่องของคุณภาพชีวิตที่มากขึ้น คะแนน PDSI 0-25 บ่งชี้ผลกระทบเล็กน้อย; 26-50 ผลกระทบปานกลาง; 51-75 ผลกระทบรุนแรง; 76-100 ผลกระทบรุนแรงมาก เกณฑ์ความสำคัญทางคลินิกแตกต่างกันไปตามมิติและระยะของโรค การเปลี่ยนแปลง 10 คะแนนในมิติใดๆ มักถือว่ามีความหมายทางคลินิก การตีความได้ประโยชน์จากการเปรียบเทียบกับค่าอ้างอิงที่ตีพิมพ์สำหรับประชากรโรคพาร์กินสันที่คล้ายคลึงกัน (เช่น ผู้ที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยเทียบกับโรคในระยะลุกลาม)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การใช้ PDQ-39 เป็นเครื่องมือประเมินอาการทางกาย—แบบวัดนี้ใช้วัดคุณภาพชีวิตและผลกระทบต่อการทำงาน ไม่ใช่อาการทางกาย ใช้ UPDRS (Unified Parkinson's Disease Rating Scale) สำหรับการประเมินอาการทางกายที่เข้มงวด
  • การเปรียบเทียบคะแนนดิบข้ามระยะของโรคโดยไม่มีบริบท—ผู้ป่วยที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยมักรายงาน PDSI 20-30; ผู้ป่วยระยะลุกลามอาจรายงาน 60-75 คะแนนเดียวกันมีความหมายต่างกันขึ้นอยู่กับระยะเวลาของโรคและแนวโน้มการดำเนินของโรค
  • การบริหารแบบวัดแก่ผู้ที่ไม่พูดภาษาอังกฤษโดยไม่มีการแปลที่ตรวจสอบความถูกต้อง—ใช้เฉพาะฉบับที่แปลและตรวจสอบความถูกต้องอย่างเป็นทางการ การตรวจสอบการแปลกลับ (back-translation) ช่วยให้มั่นใจในความเท่าเทียมกันทางจิตวิทยา
  • การละเลยเวลาในการใช้ยา—การตอบสนองของ PDQ-39 อาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับว่าผู้ป่วยอยู่ในสภาวะ 'on' (ยาออกฤทธิ์) หรือ 'off' (ยาหมดฤทธิ์) ให้บันทึกเวลาและใช้ช่วงเวลาการประเมินที่เป็นมาตรฐาน
  • การจัดการข้อมูลที่ขาดหายไป—หากผู้ป่วยข้ามข้อคำถาม ให้ทำการประมาณค่าหรือบันทึกในการวิเคราะห์ อย่าเพียงแค่ตัดผู้ตอบที่มีข้อมูลขาดหายไปเล็กน้อยออก เนื่องจากรูปแบบการขาดหายของข้อคำถามอาจมีข้อมูลทางคลินิก

คำถามที่พบบ่อย

ฉันจะตีความคะแนนมิติ PDQ-39 ที่ 45 ในด้าน Stigma เทียบกับ 20 ในด้าน Mobility ได้อย่างไร?

คะแนน Stigma ที่ 45 บ่งชี้ถึงการถูกตีตราทางสังคมและการรู้สึกอับอายเกี่ยวกับโรคพาร์กินสันในที่สาธารณะในระดับปานกลางถึงรุนแรง ผู้ป่วยรายนี้น่าจะจำกัดกิจกรรมทางสังคมและกังวลเกี่ยวกับการรับรู้ของผู้อื่น คะแนน Mobility ที่ 20 บ่งชี้ถึงความบกพร่องในการเคลื่อนไหวเพียงเล็กน้อย รูปแบบนี้—การถูกตีตราสูง การเคลื่อนไหวบกพร่องน้อย—บ่งชี้ผู้ป่วยที่มีสมรรถภาพทางกายค่อนข้างดี แต่มีภาระทางจิตใจอย่างมีนัยสำคัญ การบำบัดทางจิตใจ กลุ่มสนับสนุน และการให้คำปรึกษาเพื่อลดการถูกตีตรา อาจมีผลมากกว่าการบำบัดที่เน้นอาการทางกาย

ฉันควรใช้ PDQ-39 หรือ PDQ-8 สำหรับการติดตามผลทางคลินิกประจำวัน?

PDQ-8 (สั้นกว่า, 8 ข้อ) เหมาะสำหรับการตรวจเยี่ยมคลินิกประจำวันและการคัดกรองประชากร เนื่องจากเป็นการสุ่มตัวอย่างหนึ่งข้อจากแต่ละมิติและใช้เวลาเพียง 2-3 นาที ใช้ PDQ-39 ฉบับเต็ม (39 ข้อ) สำหรับการประเมินเบื้องต้นอย่างครอบคลุม การศึกษาทางวิจัย และการทดลองทางคลินิกที่รายละเอียดของมิติเป็นแนวทางในการวางแผนการแทรกแซง PDQ-8 มีความสัมพันธ์สูงกับ PDQ-39 โดยรวม (r > 0.9) แต่สูญเสียรายละเอียดของมิติไป

PDQ-39 เกี่ยวข้องกับคะแนนอาการทางกายของ UPDRS อย่างไร?

ความสัมพันธ์มักจะอ่อนถึงปานกลาง (r = 0.20-0.50) ผู้ป่วยที่มีคะแนนอาการทางกายของ UPDRS สูง อาจรายงาน PDQ-39 ต่ำ (การรับมือดี, ยาที่เหมาะสม) หรือในทางกลับกัน (ความรุนแรงของอาการทางกายน้อย แต่มีการถูกตีตราและความทุกข์ทางอารมณ์สูง) ความเป็นอิสระนี้สนับสนุนการใช้ทั้งสองแบบวัด: UPDRS สำหรับการประเมินอาการทางกายที่วัดได้ และ PDQ-39 สำหรับผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตที่ผู้ป่วยรายงาน

PDQ-39 เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะสมองเสื่อม (PD-D หรือ DLB) หรือไม่?

PDQ-39 มีความน่าเชื่อถือน้อยลงในผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมระยะลุกลาม เนื่องจากความสามารถในการรายงานผลด้วยตนเองอย่างถูกต้องต้องอาศัยสติปัญญาที่สมบูรณ์ สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะบกพร่องทางสติปัญญาเล็กน้อย ให้ประเมินอย่างระมัดระวังและสังเกตข้อจำกัด สำหรับภาวะสมองเสื่อมระดับปานกลางถึงรุนแรง ให้พิจารณาแบบวัดที่ผู้ดูแลรายงาน (proxy-reported versions) (ซึ่งไม่ใช่มาตรฐาน) หรือแบบวัดภาระของผู้ดูแลเพิ่มเติม (เช่น Zarit Burden Interview) การใช้ PDQ-39 ร่วมกับการคัดกรองทางสติปัญญา (MoCA, MMSE) ช่วยให้สามารถตีความการตอบสนองได้

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Jenkinson, C., Fitzpatrick, R., Peto, V., Greenhall, R., & Hyman, N. (1997). The Parkinson's Disease Questionnaire (PDQ-39): Development and validation of a Parkinson's disease summary index score. Age and Ageing, 26(5), 353-357.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  2. Peto, V., Jenkinson, C., Fitzpatrick, R., & Greenhall, R. (1995). The development and validation of a short measure of functioning and well-being for individuals with Parkinson's disease. Quality of Life Research, 4(3), 241-248.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว
  3. Martínez-Martín, P., Rodríguez-Blázquez, C., Alvarez, M., Arakaki, T., Bergareche, A., Chade, A., ... & Grupo Centros Colaboradores de la Sociedad Española de Neurología para la validación de escalas en neurología. (2009). Expanded and independent validation of the Movement Disorder Society-sponsored unified Parkinson's disease rating scale (MDS-UPDRS). Journal of Parkinson's Disease, 3(3), 271-283.

    เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์
    คัดลอกแล้ว