การสังเกตแบบมีส่วนร่วม
- ผู้เสนอ
- Bronislaw Malinowski
- ปี
- 1922
- ประเภท
- Method
- กลุ่มวิธี
- data-collection
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การสังเกตแบบมีส่วนร่วมเป็นวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพที่นักวิจัยเข้าไปอยู่ในชุมชน องค์กร หรือสภาพแวดล้อมทางสังคมเป็นระยะเวลานาน โดยเข้าร่วมในกิจกรรมและความสัมพันธ์ของกลุ่มไปพร้อมๆ กับการสังเกตและบันทึกพฤติกรรม ปฏิสัมพันธ์ และความหมายทางวัฒนธรรมอย่างเป็นระบบ วิธีการนี้ซึ่งริเริ่มโดย Malinowski ในทศวรรษที่ 1920 และพัฒนาขึ้นในสาขามานุษยวิทยา ได้ถูกนำไปปรับใช้ในสาขาสังคมวิทยา การศึกษา วิทยาศาสตร์สุขภาพ และการวิจัยองค์กร นักวิจัยทำหน้าที่ทั้งเป็นคนใน (เข้าร่วมกิจกรรมของกลุ่ม) และคนนอก (รักษาความเป็นกลางในการวิเคราะห์) เพื่อสร้าง 'คำอธิบายเชิงลึก' (thick description) ซึ่งเป็นบันทึกที่สมบูรณ์เกี่ยวกับบริบท พฤติกรรม และความหมาย ที่เผยให้เห็นว่าผู้คนใช้ชีวิตและปฏิสัมพันธ์กันอย่างไรในความเป็นจริง
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
การสังเกตแบบมีส่วนร่วมทำงานบนหลักการที่ว่า การเข้าใจพฤติกรรมมนุษย์นั้นต้องการมากกว่าการซักถาม แต่ต้องการการสังเกตผู้คนในบริบทตามธรรมชาติของพวกเขา เมื่อเวลาผ่านไป และการเข้าร่วมในกิจกรรมของพวกเขา สมาชิกกลุ่มมักไม่สามารถอธิบายบรรทัดฐาน กิจวัตร และสมมติฐานที่ชี้นำพฤติกรรมของตนได้อย่างเต็มที่ เนื่องจากสิ่งเหล่านี้ฝังรากอยู่ในแนวปฏิบัติในชีวิตประจำวัน การดำดิ่งลงไปในสภาพแวดล้อม ทำให้นักวิจัยได้รับ 'ความรู้โดยปริยาย' (tacit knowledge): กฎที่ไม่ได้กล่าวถึง ลำดับชั้นที่ซ่อนอยู่ รูปแบบการสื่อสารที่ไม่เป็นทางการ และความหมายที่ผู้คนมอบให้กับพฤติกรรมของตน วิธีการนี้จับภาพสิ่งที่ผู้คนทำ (พฤติกรรม) ไม่ใช่เพียงสิ่งที่พวกเขาพูด (การรายงานตนเอง) ซึ่งเผยให้เห็นช่องว่างระหว่างความเชื่อที่ประกาศกับแนวปฏิบัติจริง สิ่งนี้ทำให้การสังเกตแบบมีส่วนร่วมมีคุณค่าอย่างยิ่งในการทำความเข้าใจวัฒนธรรม องค์กร และประสบการณ์ชีวิตจากภายใน
ประวัติศาสตร์
การสังเกตแบบมีส่วนร่วมเกิดขึ้นจากการศึกษาชาติพันธุ์วรรณนาของ Malinowski เกี่ยวกับชาวเกาะ Trobriad (1922) ซึ่งวางรากฐานวิธีการนี้ให้กับมานุษยวิทยา แนวคิด 'คำอธิบายเชิงลึก' (thick description) ของ Geertz (1973) ได้ยกระดับการสังเกตแบบมีส่วนร่วมให้เป็นเครื่องมือสำหรับการตีความทางวัฒนธรรม ไม่ใช่เพียงการบรรยาย งานของ Emerson, Fretz และ Shaw เกี่ยวกับบันทึกภาคสนาม (1995) ได้ทำให้การจดบันทึกและการวิเคราะห์เป็นระบบ Hammersley และ Atkinson ได้พัฒนาการสะท้อนคิดและการตรวจสอบตำแหน่งของนักวิจัยอย่างมีวิจารณญาณ ในสาขาสังคมวิทยาและการวิจัยองค์กร การสังเกตแบบมีส่วนร่วมถูกนำมาใช้เพื่อทำความเข้าใจวัฒนธรรมในที่ทำงาน อาชีพ กลุ่มที่เบี่ยงเบน และขบวนการทางสังคม การประยุกต์ใช้ในปัจจุบันรวมถึงชาติพันธุ์วรรณนาเสมือนจริง (ชุมชนออนไลน์) และชาติพันธุ์วรรณนาหลายสถานที่ (ติดตามปรากฏการณ์ข้ามสถานที่)
ควรใช้เมื่อใด
การสังเกตแบบมีส่วนร่วมเหมาะสมที่สุดเมื่อต้องการทำความเข้าใจวัฒนธรรม องค์กร หรือชุมชนจากภายใน; สำรวจบรรทัดฐานที่ไม่เป็นทางการและความรู้โดยปริยายที่ผู้คนไม่สามารถอธิบายได้; ศึกษา กลุ่มที่อ่อนไหวหรือมีปมด้อยซึ่งการสร้างความไว้วางใจเป็นสิ่งจำเป็น; ตรวจสอบกระบวนการเปลี่ยนแปลงและการตัดสินใจขององค์กร; ทำความเข้าใจพิธีกรรม พิธีการ หรือแนวปฏิบัติที่ฝังรากอยู่ในชีวิตกลุ่ม; หรือตรวจสอบความถูกต้องของพฤติกรรมที่รายงานตนเองกับพฤติกรรมจริง ไม่เหมาะเมื่อคำถามการวิจัยมุ่งเน้นไปที่ความเชื่อหรือทัศนคติของแต่ละบุคคลเพียงอย่างเดียว (การสัมภาษณ์มีประสิทธิภาพมากกว่า) เมื่อต้องการผลลัพธ์อย่างรวดเร็ว (การสังเกตแบบมีส่วนร่วมใช้เวลานาน) เมื่อไม่สามารถเข้าถึงสภาพแวดล้อมได้ หรือเมื่อการปรากฏตัวของนักวิจัยจะรบกวนสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติอย่างมาก
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ใช้เวลานานมาก; โดยทั่วไปต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนในการดำดิ่งเพื่อสร้างความไว้วางใจและสังเกตเห็นรูปแบบ
- ขนาดเล็กและเฉพาะเจาะจงตามบริบท; ผลการวิจัยใช้ได้กับสภาพแวดล้อมที่ศึกษาโดยเฉพาะ ไม่สามารถสรุปไปยังประชากรที่กว้างขึ้นได้
- ผลกระทบจากผู้สังเกต: การปรากฏตัวของนักวิจัยอาจเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมหรือพลวัตทางสังคม; ปรากฏการณ์บางอย่างเกิดขึ้นเฉพาะเมื่อนักวิจัยไม่อยู่
- ความเป็นอัตวิสัยของนักวิจัย: การตีความได้รับอิทธิพลจากภูมิหลัง ตำแหน่ง และความสัมพันธ์ของนักวิจัยภายในสภาพแวดล้อม
- การรักษาความเป็นกลางและการวิเคราะห์เป็นเรื่องยากในขณะที่สร้างความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิด; ความเสี่ยงของการระบุตัวตนมากเกินไปหรือมุมมองของคนใน
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- จับพฤติกรรมจริงและบรรทัดฐานที่ไม่เป็นทางการที่การรายงานตนเองไม่สามารถเข้าถึงได้; เผยให้เห็นช่องว่างระหว่างสิ่งที่ผู้คนพูดกับสิ่งที่พวกเขาทำ
- สร้างความเข้าใจเชิงบริบทที่สมบูรณ์เกี่ยวกับความหมายทางวัฒนธรรม ความสัมพันธ์ทางสังคม และพลวัตของกลุ่ม
- การดำดิ่งในระยะยาวสร้างความไว้วางใจและช่วยให้เกิดความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้ง ซึ่งช่วยเพิ่มคุณภาพของข้อมูลและการเข้าถึงข้อมูลที่ละเอียดอ่อน
- วิธีการที่ยืดหยุ่นช่วยให้สามารถแสวงหาข้อมูลเชิงลึกที่ไม่คาดคิดและคำถามที่เกิดขึ้นใหม่ได้; นักวิจัยสามารถปรับตัวให้เข้ากับจังหวะตามธรรมชาติของสภาพแวดล้อม
- สร้างคำอธิบายเชิงลึกและความเข้าใจแบบองค์รวมของสภาพแวดล้อม; มีประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการทำความเข้าใจองค์กรหรือชุมชนที่ซับซ้อน
การประยุกต์ใช้
- การวิจัยองค์กรและสถานที่ทำงาน: ทำความเข้าใจวัฒนธรรมองค์กร กระบวนการตัดสินใจ ลำดับชั้นที่ไม่เป็นทางการ และการจัดการการเปลี่ยนแปลง
- ชาติพันธุ์วรรณนาทางการแพทย์: ศึกษาแนวปฏิบัติทางคลินิก ปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ป่วยกับผู้ให้บริการ วัฒนธรรมโรงพยาบาล หรือการนำการรักษาพยาบาลไปใช้
- การวิจัยทางการศึกษา: สำรวจพลวัตในห้องเรียน ความสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียน วัฒนธรรมโรงเรียน หรือความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนนักเรียน
- การวิจัยชุมชนและสังคม: บันทึกแนวปฏิบัติของชุมชน เครือข่ายสนับสนุนทางสังคม พิธีกรรมทางวัฒนธรรม หรือประสบการณ์ของกลุ่มชายขอบ
- วิทยาศาสตร์การนำไปปฏิบัติ (Implementation science): ทำความเข้าใจการยอมรับการแทรกแซงในโลกแห่งความเป็นจริง อุปสรรคในการนำไปปฏิบัติ และการปรับเปลี่ยนที่ผู้ปฏิบัติงานทำ
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
เลือกสถานที่ภาคสนามหรือชุมชนที่จะศึกษา เข้าถึงและสร้างความไว้วางใจกับผู้มีอำนาจตัดสินใจ (gatekeepers) และสมาชิกชุมชนผ่านการแนะนำ การสร้างความสัมพันธ์ และการแสดงความสนใจอย่างแท้จริง กำหนดบทบาทของคุณ: การมีส่วนร่วมอย่างเปิดเผย (ผู้เข้าร่วมรู้ว่าคุณเป็นนักวิจัย) เป็นวิธีที่พบได้บ่อยที่สุดและมีจริยธรรมมากที่สุด การสังเกตอย่างลับๆ (ปกปิดบทบาทนักวิจัย) เป็นปัญหาทางจริยธรรมและพบได้ยาก ใช้เวลาอย่างยาวนานในสภาพแวดล้อมนั้น—ตั้งแต่หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนหรือหลายปี ขึ้นอยู่กับเป้าหมายการวิจัย—โดยเข้าร่วมในกิจกรรม สร้างความสัมพันธ์ และเข้าร่วมในเหตุการณ์สำคัญ เข้าร่วมให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ (ทำงานร่วมกับสมาชิกชุมชน เข้าร่วมการรวมตัว เข้าร่วมการสนทนา) ขณะเดียวกันก็รักษาความเป็นกลางในการสะท้อนคิด รักษาบันทึกภาคสนามอย่างละเอียด: เขียนบันทึกเชิงพรรณนา (สิ่งที่เกิดขึ้น ใครเข้าร่วม สภาพแวดล้อมทางกายภาพ) และบันทึกเชิงสะท้อนคิด (การตีความ คำถาม ความรู้สึก รูปแบบที่เกิดขึ้น) บันทึกการสังเกตทันทีหลังจากออกจากภาคสนามเพื่อรักษาความละเอียดและรายละเอียด
จัดระเบียบบันทึกภาคสนามตามหัวข้อ: ระบุรูปแบบที่เกิดขึ้นซ้ำๆ เหตุการณ์สำคัญ ความสัมพันธ์ทางสังคม บทบาท และกิจวัตร เข้ารหัสการสังเกตตามหัวข้อ พฤติกรรม ปฏิสัมพันธ์ และการแสดงออกถึงความหมาย สร้างรายการตรวจสอบทางวัฒนธรรม: โดเมน (หัวข้อ/หมวดหมู่ภายในวัฒนธรรม) คุณลักษณะ (ลักษณะเฉพาะหรือความแตกต่างภายในโดเมน) และความสัมพันธ์ (โดเมนเชื่อมโยงกันอย่างไร) วิเคราะห์การสัมภาษณ์และการสนทนาที่ไม่เป็นทางการภายในข้อมูลการสังเกต ตรวจสอบความสอดคล้องของการสังเกต (triangulate): เปรียบเทียบสิ่งที่สังเกตได้ในช่วงเวลา สถานที่ ผู้เข้าร่วม และบริบทที่แตกต่างกัน สร้างแผนภาพแนวคิดที่แสดงความสัมพันธ์ทางสังคม ลำดับชั้นองค์กร หรือการจัดวางเชิงพื้นที่ ติดตามการเปลี่ยนแปลงเมื่อเวลาผ่านไป: สภาพแวดล้อมและพลวัตของกลุ่มมีการพัฒนาอย่างไรระหว่างที่คุณอยู่ที่นั่น? ระบุผู้ให้ข้อมูลหลัก (บุคคลที่มีความรู้ทางวัฒนธรรมอย่างลึกซึ้ง) และเปรียบเทียบคำบอกเล่าของพวกเขากับการสังเกตของคุณและกับคำบอกเล่าจากผู้ให้ข้อมูลคนอื่นๆ
เขียนคำอธิบายเชิงชาติพันธุ์วรรณนาที่สื่อถึง 'คำอธิบายเชิงลึก' (thick description): บันทึกโดยละเอียดเกี่ยวกับความหมายของสิ่งต่างๆ สำหรับผู้เข้าร่วม ไม่ใช่แค่สิ่งที่พวกเขาทำ ตีความแนวปฏิบัติและความหมายในกรอบความคิดของกลุ่มก่อน จากนั้นจึงวางตำแหน่งของผลการวิจัยในบริบททางสังคมหรือทฤษฎีที่กว้างขึ้น เน้นรูปแบบ: หัวข้อที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ความแตกต่างตามบทบาทหรือกลุ่มย่อย หรือความขัดแย้งระหว่างแนวปฏิบัติที่ประกาศกับแนวปฏิบัติจริง อภิปรายตำแหน่งและอิทธิพลของคุณเอง: การปรากฏตัวของคุณส่งผลต่อสภาพแวดล้อมอย่างไร? คุณนำสมมติฐานอะไรมา? สมาชิกชุมชนมีความสัมพันธ์กับคุณในฐานะนักวิจัยอย่างไร? ยอมรับข้อจำกัด: ผลกระทบจากผู้สังเกต (การปรากฏตัวของคุณเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม) ข้อจำกัดด้านเวลา (คุณเห็นเพียงภาพรวม) และความเป็นอัตวิสัย (การตีความของคุณเป็นเพียงหนึ่งในหลายๆ อย่าง) จัดการกับประเด็นทางจริยธรรม: การรักษาความลับ การไม่ระบุชื่อ การนำเสนอเสียงของผู้เข้าร่วม ใช้ผลการวิจัยเพื่อพัฒนาทฤษฎี ให้ข้อมูลเชิงปฏิบัติ หรือสนับสนุนความต้องการของชุมชน
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การกลายเป็นคนใน (Going native): การสูญเสียความเป็นกลางในการวิเคราะห์และการฝังตัวจนมุมมองเชิงวิพากษ์ถูกบั่นทอน
- การสังเกตแบบเลือกสรร: การสังเกตตัวอย่างที่ยืนยันสมมติฐานที่มีอยู่ก่อนแล้ว ในขณะที่มองข้ามหลักฐานที่ขัดแย้ง
- บันทึกภาคสนามไม่เพียงพอ: ความจำไม่น่าเชื่อถือ; การชะลอการจดบันทึกหรือการเขียนสรุปแทนที่จะเป็นบันทึกโดยละเอียด ทำให้สูญเสียรายละเอียดที่สำคัญ
- การไม่แสวงหาผลลัพธ์ที่ไม่คาดคิด; การยึดติดกับคำถามการวิจัยเริ่มต้นอย่างเคร่งครัด แทนที่จะติดตามข้อมูลเชิงลึกที่เกิดขึ้นใหม่
- การสะท้อนคิดไม่เพียงพอ: ไม่ได้ตรวจสอบว่าตัวตน สมมติฐาน และความสัมพันธ์ของคุณเองมีอิทธิพลต่อสิ่งที่คุณสังเกตและวิธีการตีความของคุณอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
ฉันควรอยู่ในภาคสนามนานแค่ไหน?
ระยะเวลาขึ้นอยู่กับเป้าหมายการวิจัยและความซับซ้อนของสภาพแวดล้อม การศึกษาเชิงสำรวจอาจต้องใช้เวลา 4–8 สัปดาห์ การทำความเข้าใจองค์กรหรือชุมชนโดยทั่วไปต้องใช้เวลา 3–12 เดือน การทำความเข้าใจเชิงชาติพันธุ์วรรณนาอย่างลึกซึ้งมักต้องใช้เวลา 1–2 ปีขึ้นไป วางแผนเวลาให้เพียงพอเพื่อสังเกตการณ์รูปแบบตามฤดูกาลหรือวัฏจักร และเพื่อให้ได้จุดอิ่มตัว (เมื่อการสังเกตใหม่ๆ เพิ่มความเข้าใจใหม่เพียงเล็กน้อย)
ฉันควรเปิดเผยตัว (นักวิจัยที่เปิดเผย) หรือปกปิด (นักวิจัยที่ซ่อนเร้น)?
การมีส่วนร่วมอย่างเปิดเผยเป็นแนวปฏิบัติมาตรฐานและเป็นข้อกำหนดทางจริยธรรมในบริบทการวิจัยส่วนใหญ่ ผู้มีอำนาจตัดสินใจและผู้เข้าร่วมให้ความยินยอมโดยทราบว่าคุณเป็นนักวิจัย การสังเกตอย่างลับๆ (ซ่อนบทบาทนักวิจัยของคุณ) เป็นปัญหาทางจริยธรรม—เป็นการละเมิดการให้ความยินยอมโดยได้รับข้อมูลครบถ้วน—และแทบไม่เคยได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรม ข้อยกเว้นคือการศึกษาพฤติกรรมสาธารณะในพื้นที่สาธารณะโดยไม่มีความคาดหวังความเป็นส่วนตัวที่สมเหตุสมผล (เช่น การสังเกตการประท้วงสาธารณะ)
ฉันจะรักษาความเป็นกลางในการวิเคราะห์ในขณะที่สร้างความสัมพันธ์ได้อย่างไร?
นี่คือความตึงเครียดหลักของการสังเกตแบบมีส่วนร่วม ใช้การสะท้อนคิด: บันทึกเป็นประจำว่าความสัมพันธ์และอารมณ์ของคุณมีอิทธิพลต่อการตีความอย่างไร รักษาความเป็นสถานะของคนนอกในระดับหนึ่ง—อย่า 'กลายเป็นคนใน' อย่างสมบูรณ์ ปรึกษาการตีความที่เกิดขึ้นกับหัวหน้าภาคสนามหรือสมาชิกทีมวิจัย ปรับเปลี่ยนเทคนิคการสังเกตของคุณ (บางครั้งมีส่วนร่วมมากขึ้น บางครั้งสังเกตมากขึ้น) เพื่อรักษาทัศนียคติ
จะเกิดอะไรขึ้นหากสมาชิกชุมชนขอให้ฉันไม่บันทึกอะไรบางอย่าง?
เคารพความปรารถนาของพวกเขาและอย่าบันทึกอย่างเป็นทางการ บันทึกความทรงจำของคุณเกี่ยวกับการโต้ตอบในบันทึกภาคสนาม แต่ให้ทราบว่าข้อมูลนั้นมาจากความทรงจำที่เรียกคืนได้ ไม่ใช่ข้อมูลที่บันทึกไว้ ถามว่าพวกเขากังวลเกี่ยวกับอะไร—บางครั้งการชี้แจงเกี่ยวกับความเป็นส่วนตัวหรือวิธีที่คุณจะใช้ข้อมูลสามารถคลายความไม่สบายใจได้ ชุมชนบางแห่งมีบรรทัดฐานเกี่ยวกับสิ่งที่สามารถแบ่งปันกับคนนอกได้ จงเคารพพิธีการทางวัฒนธรรมเหล่านั้น
ฉันจะหลีกเลี่ยงการนำการตีความของฉันไปใส่ในข้อมูลได้อย่างไร?
ใช้การตรวจสอบโดยสมาชิก (member checking): แบ่งปันการตีความเบื้องต้นกับผู้ให้ข้อมูลหลักและถามว่าความเข้าใจของคุณตรงกับประสบการณ์ของพวกเขาหรือไม่ นำเสนอข้อมูลในคำพูดและหมวดหมู่ของชุมชนเองก่อนที่จะนำกรอบภายนอกมาใช้ แสวงหาหลักฐานที่ขัดแย้งและคำอธิบายทางเลือกอย่างแข็งขัน บันทึกสมมติฐานและตำแหน่งของคุณอย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้อ่านสามารถประเมินอิทธิพลของคุณต่อผลการวิจัยได้
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures. Basic Books.
ISBN: 978-0465026432คัดลอกแล้วEmerson, R. M., Fretz, R. I., & Shaw, L. L. (1995). Writing Ethnographic Fieldnotes. University of Chicago Press.
ISBN: 978-0226206646คัดลอกแล้วHammersley, M., & Atkinson, P. (1995). Ethnography: Principles in Practice (2nd ed.). Routledge.
ISBN: 978-0415110136คัดลอกแล้วSpradley, J. P. (1980). Participant Observation. Holt, Rinehart and Winston.
ISBN: 978-0030444760คัดลอกแล้ว