การวิเคราะห์บรรพ-บรรพภาคสนามเหล็ก (Paleomagnetic Analysis)
- ผู้เสนอ
- Ronald Fisher and contributors
- ปี
- 1953
- ประเภท
- Analysis of remnant magnetization in rocks for chronology and tectonics
- กลุ่มวิธี
- Paleomagnetic reconstruction and dating
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การวิเคราะห์บรรพ-บรรพภาคสนามเหล็ก คือ การศึกษาการหลงเหลือของอำนาจแม่เหล็กในหินและตะกอน เพื่อกำหนดทิศทางและขนาดของสนามแม่เหล็กโลกในอดีต และเพื่อสร้างอายุและประวัติทางเทคโทนิคของหินเปลือกโลก การวิเคราะห์นี้ซึ่งได้รับการวางรูปแบบอย่างเป็นทางการโดย Fisher (1953) และ Butler (1992) เป็นรากฐานสำคัญของการสร้างแผ่นเปลือกโลกใหม่ (plate reconstruction) การหาอายุด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็ก (magnetostratigraphic dating) และการศึกษาบรรพ-ภูมิอากาศ (paleoclimate studies)
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
หินได้รับอำนาจแม่เหล็กด้วยสองวิธีหลัก: ขณะที่เย็นตัวลงผ่านอุณหภูมิกูรี (thermal remanent magnetization ปฐมภูมิ) แร่ธาตุออกไซด์เหล็ก-ไทเทเนียมจะเรียงตัวตามสนามแม่เหล็กโลก; ตะกอนได้รับอำนาจแม่เหล็กขณะที่อนุภาคแม่เหล็กตกตะกอนและเรียงตัวตามสนามแม่เหล็กแวดล้อม (detrital remanent magnetization, DRM) โดยการวัดทิศทางและความเข้มของอำนาจแม่เหล็กในชุดตัวอย่างจากชั้นหิน จะสามารถสร้างบันทึกพฤติกรรมสนามแม่เหล็กในอดีตขึ้นมาได้ การกลับขั้วของสนามแม่เหล็กโลก (ประมาณทุก 200,000–300,000 ปี ในช่วงหลัง และไม่บ่อยนักในอดีตอันไกลโพ้น) สร้างรูปแบบมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กที่โดดเด่น ซึ่งทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการเทียบสัมพันธ์ลำดับเวลาข้ามแอ่งตะกอน
ประวัติศาสตร์
การศึกษาบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กเริ่มขึ้นในทศวรรษ 1950 ตามมาด้วยวิธีการทางสถิติของ Fisher (1953) สำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงทิศทาง Vine และ Matthews (1963) ได้อธิบายความผิดปกติของสนามแม่เหล็กในพื้นทะเลโดยใช้การกลับขั้วของอำนาจแม่เหล็ก ซึ่งเป็นการปฏิวัติแนวคิดเรื่องทฤษฎีการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลก Cande และ Kent ได้พัฒนามาตรเวลาขั้วแม่เหล็กโลก (GPTS) ในทศวรรษ 1990 โดยการรวมมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กเข้ากับการหาอายุด้วยวิธีเรดิโอเมตริก ความก้าวหน้าล่าสุด ได้แก่ การหาอายุด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กความละเอียดสูงในบริบททางโบราณคดี การสร้างความเข้มของสนามแม่เหล็กในอดีตโดยใช้การทดลองแบบ Thellier และการเรียนรู้ของเครื่อง (machine learning) สำหรับการตรวจจับ ChRM อัตโนมัติในชุดข้อมูลขนาดใหญ่
ควรใช้เมื่อใด
ใช้การวิเคราะห์บรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กสำหรับการหาอายุด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กของลำดับตะกอนที่ขาดการควบคุมด้วยฟอสซิลที่ดี สำหรับการกำหนดขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กเพื่อจำกัดการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลก และสำหรับการอนุมานบรรพ-ภูมิอากาศ (บันทึกความเข้มของสนามแม่เหล็กสะท้อนการปรับเปลี่ยนลมสุริยะ) ผสมผสานกับการหาอายุด้วยวิธีเรดิโอเมตริกและบรรพ-ชีวภาค (biostratigraphy) เพื่อสร้างแบบจำลองอายุที่น่าเชื่อถือ
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- อำนาจแม่เหล็กปฐมภูมิอาจถูกทับถมด้วยการเปลี่ยนแปลงทางเคมีทุติยภูมิหรือการเกิดอำนาจแม่เหล็กใหม่ระหว่างการฝังกลบและการแปรสภาพ (diagenesis)
- การตีความมีความคลุมเครือ: โซนแม่เหล็กหลายโซนที่มีการกลับขั้วคล้ายกันอาจถูกเทียบสัมพันธ์ผิดพลาด
- การคำนวณขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กตั้งสมมติฐานว่าเป็นสนามไดโพล องค์ประกอบที่ไม่ใช่ไดโพลทำให้เกิดการกระจายและความไม่แน่นอน
- การประมาณค่าความเข้มของสนามแม่เหล็กขึ้นอยู่กับแบบจำลองและต้องการการแก้ไขอย่างระมัดระวังสำหรับขนาดและรูปร่างของตัวอย่าง
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- ให้กรอบเวลาที่ไม่ขึ้นกับฟอสซิล มีประโยชน์ในลำดับชั้นตะกอนที่ไม่มีฟอสซิลหรือมีการเก็บรักษาไม่ดี
- การกลับขั้วของสนามแม่เหล็กโลกให้เครื่องหมายที่โดดเด่นและเกิดขึ้นพร้อมกันทั่วโลก ช่วยให้สามารถเทียบสัมพันธ์ข้ามแอ่งตะกอนได้
- ขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กกำหนดเส้นทาง APWP ซึ่งจำกัดการเคลื่อนที่และการหมุนของแผ่นเปลือกโลก
- บันทึกความเข้มของสนามแม่เหล็กให้ค่าตัวแทน (proxy) ของกิจกรรมสนามแม่เหล็กสุริยะในอดีตและการบังคับโดยดวงอาทิตย์
การประยุกต์ใช้
- การหาอายุด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็ก: การเทียบสัมพันธ์โซนแม่เหล็กข้ามแอ่งตะกอนเพื่อสร้างลำดับเวลาการตกตะกอนของตะกอนที่เกิดขึ้นพร้อมกัน
- การสร้างแผ่นเปลือกโลกใหม่: การกำหนดขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กและการรวมข้อมูลบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กอื่นๆ เพื่อติดตามการเคลื่อนที่และการหมุนของทวีป
- บันทึกตัวแทนบรรพ-ภูมิอากาศ: ความผันผวนของความเข้มสนามแม่เหล็กสะท้อนการเปลี่ยนแปลงในอดีตของการปฏิสัมพันธ์ของลมสุริยะกับแมกนีโตสเฟียร์ของโลก ซึ่งให้ข้อมูลสำหรับแบบจำลองบรรพ-ภูมิอากาศ
- ลำดับเวลาทางโบราณคดี: การหาอายุด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กของเตาเผาเครื่องปั้นดินเผาและชั้นเถ้าภูเขาไฟ เพื่อสร้างลำดับเวลาทางวัฒนธรรมในแหล่งโบราณคดีของมนุษย์ยุคแรก
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
เก็บตัวอย่างจากแกนเจาะที่วางแนวแล้ว หรือจากชั้นหินโผล่ (outcrop) ตัวอย่างแบบแยกส่วน (ลูกบาศก์ขนาด 1 ซม.³) หรือส่วนของแกนเจาะต่อเนื่อง จะถูกสกัดออกมาเป็นช่วงๆ อย่างสม่ำเสมอ
ตัดตัวอย่างและจัดการด้วยความระมัดระวังเพื่อหลีกเลี่ยงการเกิดอำนาจแม่เหล็กใหม่ (remagnetization) ตัวอย่างบางส่วนจะถูกให้ความร้อนอย่างต่อเนื่อง หรือสัมผัสกับสนามแม่เหล็กสลับ (alternating magnetic fields) เพื่อแยกส่วนประกอบแม่เหล็กปฐมภูมิ
วัดโมเมนต์แม่เหล็กโดยใช้เครื่องวัดแบบไครโอเจนิก (SQUID) หรือแบบสปินเนอร์ (spinner magnetometers) ทิศทางจะถูกพล็อตลงบนตาข่ายทรงกลม (stereographic nets) การวิเคราะห์องค์ประกอบหลัก (Principal Component Analysis, PCA) หรือวิธีอื่นๆ จะใช้แยกอำนาจแม่เหล็กหลงเหลือลักษณะเฉพาะ (characteristic remanent magnetization, ChRM)
ทิศทาง ChRM จะถูกหาค่าเฉลี่ยทางสถิติโดยใช้สถิติของ Fisher เพื่อกำหนดขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กเฉลี่ย (mean paleomagnetic poles) กำหนดอายุโดยการเทียบสัมพันธ์กับมาตรเวลาขั้วแม่เหล็กโลก (geomagnetic polarity time scale, GPTS) หรือการหาอายุด้วยวิธีเรดิโอเมตริก
ขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กจะถูกนำไปเปรียบเทียบกับเส้นโค้ง APWP (apparent polar wander path) เพื่ออนุมานการเคลื่อนที่และการหมุนของแผ่นเปลือกโลก โซนแม่เหล็ก (magnetozones) จะถูกเทียบสัมพันธ์กันข้ามภูมิภาคเพื่อสร้างลำดับเวลาที่ไม่ขึ้นกับฟอสซิล
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การตีความอำนาจแม่เหล็กทุติยภูมิ (ที่ได้รับระหว่างการฝังกลบ) ผิดพลาดว่าเป็นปฐมภูมิ นำไปสู่อายุที่ไม่ถูกต้อง
- การพึ่งพาการเทียบสัมพันธ์ด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กมากเกินไปโดยปราศจากหลักฐานสนับสนุนจากบรรพ-ชีวภาคหรือเรดิโอเมตริก
- การละเลยการแปรผันตามช่วงเวลา (secular variation) ของค่ามุมทิศบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็ก (declination) เมื่อใช้ขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กในการสร้างแผ่นเปลือกโลกใหม่
คำถามที่พบบ่อย
อะไรคือความแตกต่างระหว่างการหาอายุด้วยมาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กและการหาอายุด้วยคาร์บอน-14?
การหาอายุด้วยคาร์บอน-14 วัดการสลายตัวของ ¹⁴C ในวัสดุอินทรีย์โดยตรง ด้วยความแม่นยำ ±50–100 ปี และสามารถใช้ได้ถึงประมาณ 50,000 ปี ในขณะที่มาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กอาศัยการเทียบสัมพันธ์กับ GPTS ซึ่งมีความไม่แน่นอน ±5–10 กิโลปี และใช้ได้กับทุกช่วงอายุ คาร์บอน-14 มีความแม่นยำสูงกว่า มาตรบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กครอบคลุมช่วงเวลาที่ยาวนานกว่าและใช้ได้กับวัสดุที่ไม่ใช่อินทรีย์
อะไรเป็นสาเหตุของการกลับขั้วของสนามแม่เหล็กโลก?
การกลับขั้วเกิดจากความไม่เสถียรภาพในกระบวนการพาความร้อน (convective dynamo) ที่สร้างสนามแม่เหล็กโลกในแก่นโลกชั้นนอกที่เป็นของเหลว กลไกยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างถ่องแท้ แต่การจำลองด้วยซูเปอร์คอมพิวเตอร์ชี้ให้เห็นว่าการกลับขั้วของสนามเกิดขึ้นเมื่อโครงสร้างสนามแบบโทอรอยด์ (toroidal field structures) ที่แข็งแรงไม่เสถียร การกลับขั้วใช้เวลาหลายพันปีจึงจะเสร็จสมบูรณ์
วัดความเข้มของสนามแม่เหล็กโลกในอดีต (paleointensity) ได้อย่างไร?
วิธีการแบบ Thellier-type จะให้ความร้อนแก่ตัวอย่างในสนามแม่เหล็กในห้องปฏิบัติการที่แรงขึ้นเรื่อยๆ โดยเปรียบเทียบอัตราส่วนของอำนาจแม่เหล็กที่ได้ในห้องปฏิบัติการกับอำนาจแม่เหล็กที่หลงเหลือตามธรรมชาติ (NRM) อัตราส่วนนี้ เมื่อปรับแก้สำหรับมวลและค่าสอบเทียบของตัวอย่าง จะให้ค่าความเข้มของสนามแม่เหล็กโลกในอดีตในหน่วยไมโครเทสลา การเปลี่ยนแปลงโมเมนต์ไดโพลของสนามแม่เหล็กโลกเมื่อเวลาผ่านไป สะท้อนถึงความผันผวนของความแรงของกระบวนการ dynamo ที่แก่นโลก
ขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กสามารถกำหนดละติจูดและลองจิจูดที่แน่นอนของแผ่นเปลือกโลกในอดีตได้หรือไม่?
ขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กกำหนดละติจูด (ผ่านมุมกดของเส้นสนาม) และจำกัดลองจิจูดเมื่อเทียบกับขั้ว แต่ไม่สามารถกำหนดลองจิจูดได้อย่างแม่นยำ เนื่องจากสนามไดโพลมีความสมมาตรตามแนวแกน การรวมขั้วบรรพ-บรรพภาคสนามเหล็กกับข้อจำกัดอื่นๆ (เช่น ชีวภูมิศาสตร์ บรรพ-ภูมิอากาศ การหาอายุด้วยวิธีเรดิโอเมตริก) สามารถจำกัดช่วงค่าลองจิจูดได้
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Fisher, R. A. (1953). Dispersion on a sphere. Proceedings of the Royal Society of London, 217(1130), 295-305.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้วButler, R. F. (1992). Paleomagnetism: Magnetic domains to geological terranes. Blackwell Scientific Publications.
เปิดเอกสารอ้างอิงสิ่งพิมพ์คัดลอกแล้ว