การออกแบบเส้นฐานพหุ — การออกแบบการทดลองแบบผู้เข้าร่วมเดี่ยว
- ผู้เสนอ
- Donald M. Baer, Montrose M. Wolf, Todd R. Risley
- ปี
- 1968
- ประเภท
- Single-subject experimental design
- กลุ่มวิธี
- Experimental design
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
การออกแบบเส้นฐานพหุ (multiple baseline design) เป็นการออกแบบการทดลองแบบผู้เข้าร่วมเดี่ยว (single-subject experimental design) ที่แสดงให้เห็นถึงการควบคุมเชิงหน้าที่ (functional control) โดยการนำการแทรกแซง (intervention) มาใช้ในช่วงเวลาที่แตกต่างกันในเส้นฐาน (baseline) ตั้งแต่สองเส้นขึ้นไป ซึ่งโดยทั่วไปจะแตกต่างกันในด้านพฤติกรรม ผู้เข้าร่วม หรือสภาพแวดล้อม เนื่องจากไม่จำเป็นต้องมีการถอนการรักษา (withdrawal of treatment) จึงเหมาะสมอย่างยิ่งเมื่อพฤติกรรมเป้าหมาย (target behavior) ไม่สามารถย้อนกลับได้ (irreversible) หรือเมื่อการถอนการแทรกแซงที่มีประสิทธิภาพออกไปจะเป็นการผิดจรรยาบรรณ
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
ลองนึกภาพการสอนคำศัพท์ที่มองเห็น (sight words) ให้กับนักเรียนสามคน แทนที่จะเริ่มการแทรกแซงกับทั้งสามคนพร้อมกัน คุณจะรอและรวบรวมข้อมูลเส้นฐานของทั้งสามคน จากนั้นจึงเริ่มการแทรกแซงกับนักเรียนคนที่ 1 ก่อน จากนั้น — หลังจากที่นักเรียนคนที่ 1 แสดงให้เห็นถึงการปรับปรุง — จึงเริ่มกับนักเรียนคนที่ 2 และสุดท้ายกับนักเรียนคนที่ 3 หากการปรับปรุงสอดคล้องกับการนำการแทรกแซงมาใช้แต่ละครั้ง แทนที่จะเกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติกับนักเรียนทุกคน คุณสามารถสรุปได้ว่าการแทรกแซงเป็นสาเหตุของการเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่เหตุการณ์ภายนอก การเริ่มต้นที่แตกต่างกันนี้เป็นกลไกเชิงตรรกะของการออกแบบ: ความบังเอิญอาจอธิบายการปรับปรุงหนึ่งครั้งในเวลาหนึ่ง แต่ไม่สามารถอธิบายการปรับปรุงสามครั้งในสามช่วงเวลาที่แตกต่างกันซึ่งถูกเลือกอย่างจงใจ
ประวัติศาสตร์
การออกแบบเส้นฐานพหุได้รับการอธิบายอย่างเป็นทางการโดย Baer, Wolf และ Risley ในบทความพื้นฐานปี 1968 ของวารสาร Journal of Applied Behavior Analysis ซึ่งได้กำหนดมาตรฐานระเบียบวิธีหลักของการวิเคราะห์พฤติกรรมประยุกต์ การออกแบบนี้ได้แก้ไขข้อจำกัดที่สำคัญของการออกแบบแบบย้อนกลับ (reversal designs): ความไม่สามารถแสดงการควบคุมได้เมื่อพฤติกรรมที่เรียนรู้แล้วไม่สามารถหรือควรถูกลบออกได้ ตลอดช่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 นักวิจัยในการศึกษาพิเศษและจิตวิทยาคลินิกได้นำมาใช้และปรับปรุงการออกแบบนี้ กำหนดหลักเกณฑ์การวิเคราะห์ด้วยภาพให้เป็นมาตรฐาน และขยายการประยุกต์ใช้ ปัจจุบันยังคงเป็นการออกแบบการทดลองแบบผู้เข้าร่วมเดี่ยวที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดในการวิจัยการวิเคราะห์พฤติกรรมและการวิจัยการแทรกแซงทางการศึกษา
ควรใช้เมื่อใด
ใช้การออกแบบเส้นฐานพหุเมื่อคาดว่าพฤติกรรมเป้าหมายจะไม่สามารถย้อนกลับได้เมื่อเรียนรู้แล้ว (เช่น ทักษะการอ่าน การได้มาซึ่งทักษะทางสังคม) ทำให้การออกแบบแบบถอนคืน (withdrawal design) ผิดจรรยาบรรณหรือไม่สามารถปฏิบัติได้ เหมาะสมอย่างยิ่งเมื่อคุณสามารถระบุระดับ (พฤติกรรม ผู้เข้าร่วม หรือสภาพแวดล้อม) ที่คล้ายคลึงกันเชิงแนวคิดและเป็นอิสระเชิงหน้าที่ (functionally independent) อย่างน้อยสองหรือสามระดับที่ใช้ตรรกะการแทรกแซงเดียวกัน ข้อกำหนดขั้นต่ำ: อย่างน้อยสองระดับที่มีเส้นฐานที่คงที่อย่างน้อยสามถึงห้าจุดข้อมูลแต่ละระดับ อย่าใช้การออกแบบนี้หากระดับต่างๆ ไม่เป็นอิสระต่อกัน — การปรับปรุงที่เกิดขึ้นพร้อมกันในทุกระดับในช่วงเส้นฐานใดช่วงหนึ่งจะบ่อนทำลายตรรกะของการสาธิตแบบลำดับเวลา นอกจากนี้ ควรหลีกเลี่ยงหากไม่สามารถระงับการแทรกแซงจากบางระดับเป็นระยะเวลาที่มีความหมายได้ด้วยเหตุผลด้านจรรยาบรรณหรือการปฏิบัติ
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- ต้องการอย่างน้อยสองระดับ (แนะนำสามระดับขึ้นไป) ที่เป็นอิสระเชิงหน้าที่ การออกแบบที่มีเพียงสองระดับให้การควบคุมเชิงทดลองที่ค่อนข้างอ่อนแอ
- การรวบรวมข้อมูลต้องต่อเนื่องในทุกระดับพร้อมกันตั้งแต่เริ่มต้น ซึ่งต้องใช้ทรัพยากรมาก
- การสรุปผลการวิจัย (generalization) ไปยังผู้เข้าร่วมหรือสภาพแวดล้อมอื่น ๆ ถูกจำกัดโดยกลุ่มตัวอย่างขนาดเล็กและมักไม่สุ่มซึ่งเป็นลักษณะของการวิจัยแบบผู้เข้าร่วมเดี่ยว
- หากระดับต่างๆ ไม่เป็นอิสระต่อกันอย่างแท้จริง พฤติกรรมอาจเปลี่ยนแปลงในระดับที่ยังไม่ได้รับการรักษา (multiple baseline covariation) ซึ่งคุกคามความเที่ยงตรงภายใน (internal validity)
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- แสดงให้เห็นถึงการควบคุมเชิงทดลองโดยไม่จำเป็นต้องมีระยะการกลับสู่เส้นฐาน (return-to-baseline phase) ทำให้มีความเหมาะสมทางจรรยาบรรณเมื่อการได้มาซึ่งทักษะไม่สามารถย้อนกลับได้
- แต่ละระดับทำหน้าที่เป็นการทำซ้ำที่เป็นอิสระ (independent replication) ซึ่งช่วยเสริมความแข็งแกร่งของข้อโต้แย้งเกี่ยวกับความสัมพันธ์เชิงหน้าที่
- สามารถนำไปใช้ได้ในบริบทที่หลากหลาย: ผู้เข้าร่วม พฤติกรรม หรือสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันสามารถทำหน้าที่เป็นระดับได้
- ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในวรรณกรรมด้านการวิเคราะห์พฤติกรรมประยุกต์ (applied behavior analysis) การศึกษาพิเศษ (special education) และจิตวิทยาคลินิก (clinical psychology)
- ให้ข้อมูลพฤติกรรมที่ต่อเนื่องและสมบูรณ์ซึ่งเผยให้เห็นวิถีและผลกระทบที่ฉับพลันของการแทรกแซง
การประยุกต์ใช้
- การประเมินการแทรกแซงการได้มาซึ่งทักษะ (เช่น การอ่าน การสื่อสาร ทักษะชีวิตประจำวัน) ในนักเรียนที่มีความบกพร่องทางพัฒนาการ
- การทดสอบการแทรกแซงพฤติกรรมในผู้เข้าร่วมหลายคนในการวิจัยการวิเคราะห์พฤติกรรมประยุกต์และการศึกษาพิเศษ
- การประเมินการสรุปผลของการบำบัดข้ามสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน (คลินิก บ้าน โรงเรียน)
- การตรวจสอบการนำโปรโตคอลการฝึกอบรมในสถานที่ทำงานตามลำดับในแผนกต่างๆ หรือบทบาทงานต่างๆ
- การตรวจสอบความถูกต้องของขั้นตอนทางคลินิกใหม่ในการวิจัยวิทยาศาสตร์สุขภาพแบบ n ขนาดเล็ก (small-n) ซึ่งการออกแบบแบบกลุ่มไม่สามารถปฏิบัติได้
- การแสดงความเที่ยงตรงของการรักษา (treatment fidelity) และการทำซ้ำในการวิจัยแนวปฏิบัติที่อิงหลักฐาน (evidence-based practice)
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
มีการรวบรวมข้อมูลเส้นฐานแบบต่อเนื่องพร้อมกันในทุกระดับ (tiers) ไม่ว่าระดับเหล่านั้นจะเป็นพฤติกรรมหลายอย่างของผู้เข้าร่วมคนเดียวกัน พฤติกรรมเดียวกันในผู้เข้าร่วมหลายคน หรือพฤติกรรมเดียวกันในสภาพแวดล้อมหลายแห่ง ทุกระดับต้องแสดงประสิทธิภาพของเส้นฐานที่คงที่และคาดการณ์ได้ก่อนที่จะนำการแทรกแซงมาใช้กับระดับใดระดับหนึ่ง
นำการแทรกแซงมาใช้กับระดับแรก ในขณะที่ระดับที่เหลือยังคงอยู่ในช่วงเส้นฐาน ระยะเวลาของแต่ละเส้นฐานจะถูกจัดลำดับเวลาแตกต่างกันไป เพื่อให้เส้นฐานของแต่ละระดับยาวกว่าระดับก่อนหน้า โดยทั่วไปจะแตกต่างกันอย่างน้อยสามถึงห้าจุดข้อมูล
เมื่อระดับแรกแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่ชัดเจนและคงที่หลังจากการแทรกแซงแล้ว ให้นำการแทรกแซงมาใช้กับระดับที่สอง ในขณะที่ระดับถัดไปยังคงอยู่ในช่วงเส้นฐาน เกณฑ์เดียวกันนี้ยังคงใช้ได้: ควรเห็นการเปลี่ยนแปลงที่คงที่และสามารถทำซ้ำได้ก่อนที่จะให้การรักษาแก่ระดับถัดไป
นำการแทรกแซงมาใช้กับแต่ละระดับที่เหลือตามลำดับ โดยใช้ตรรกะเดียวกัน แต่ละระดับใหม่จะให้การทำซ้ำผลของการแทรกแซงอย่างอิสระ ในอุดมคติ พฤติกรรมในระดับที่ยังคงอยู่ในช่วงเส้นฐานควรไม่เปลี่ยนแปลง ในขณะที่แต่ละระดับที่ได้รับการรักษาควรมีการปรับปรุง
ความสัมพันธ์เชิงหน้าที่ (functional relation) ระหว่างตัวแปรอิสระ (independent variable) (การแทรกแซง) และตัวแปรตาม (dependent variable) (พฤติกรรมเป้าหมาย) จะถูกสร้างขึ้นเมื่อพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงไปตามที่คาดการณ์ไว้และหลังจากที่การแทรกแซงถูกนำมาใช้กับแต่ละระดับที่ต่อเนื่องกันเท่านั้น การวิเคราะห์ด้วยภาพ (visual analysis) ของข้อมูลที่แสดงบนกราฟ — โดยพิจารณาระดับ (level) แนวโน้ม (trend) ความแปรปรวน (variability) ความฉับพลันของผลกระทบ (immediacy of effect) และการทับซ้อนกันระหว่างเฟส (overlap between phases) — เป็นวิธีการวิเคราะห์หลัก
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- มีจุดข้อมูลน้อยเกินไปในเส้นฐาน — จำเป็นต้องมีจุดข้อมูลที่คงที่อย่างน้อยสามถึงห้าจุดต่อระดับ การรีบดำเนินการแทรกแซงโดยไม่มีเส้นฐานที่คงที่ทำให้ไม่สามารถตรวจจับผลกระทบที่แท้จริงได้
- ระดับที่ขึ้นต่อกัน — หากพฤติกรรมเดียวกันในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันปรับปรุงพร้อมกันโดยไม่คำนึงถึงเวลาของการแทรกแซง (เช่น เด็กขยายทักษะโดยอัตโนมัติ) ตรรกะแบบลำดับเวลาจะพังทลาย ตรวจสอบความเป็นอิสระของระดับก่อนเริ่ม
- การให้การรักษาแก่ระดับต่างๆ เร็วเกินไป — การเลื่อนไปยังระดับถัดไปก่อนที่ระดับก่อนหน้าจะแสดงการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนและคงที่ จะทำให้ผลกระทบปะปนกันและบ่อนทำลายตรรกะการทำซ้ำ
- การละเลยแนวโน้มในเส้นฐาน — แนวโน้มที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องของเส้นฐานหมายความว่าพฤติกรรมอาจกำลังเปลี่ยนแปลงอยู่แล้ว การนำการแทรกแซงมาใช้กับเส้นฐานที่กำลังดีขึ้นอยู่แล้วทำให้ผลกระทบไม่สามารถตีความได้
- การพึ่งพาการทดสอบทางสถิติเพียงอย่างเดียว — การวิเคราะห์ด้วยภาพเป็นวิธีการหลักตามมาตรฐานของสาขาวิชา วิธีการทางสถิติเสริม (เช่น การวัดขนาดผลกระทบ เช่น Tau-U) ควรเสริม ไม่ใช่ทดแทนการตรวจสอบด้วยภาพอย่างระมัดระวัง
คำถามที่พบบ่อย
ต้องใช้กี่ระดับ?
จำเป็นต้องมีอย่างน้อยสองระดับ แต่แนะนำให้มีสามระดับขึ้นไป ด้วยสองระดับ การออกแบบจะให้การทำซ้ำเพียงครั้งเดียว ซึ่งเป็นการแสดงการควบคุมเชิงทดลองที่ค่อนข้างอ่อนแอ ผู้เชี่ยวชาญด้านระเบียบวิธีและผู้ตรวจสอบวารสารส่วนใหญ่พิจารณาว่าสามระดับเป็นเกณฑ์ขั้นต่ำที่ปฏิบัติได้สำหรับการอ้างสิทธิ์ความสัมพันธ์เชิงหน้าที่ที่น่าเชื่อถือ
อะไรนับเป็น 'ระดับ' — ฉันสามารถผสมพฤติกรรม ผู้เข้าร่วม และสภาพแวดล้อมได้หรือไม่?
การศึกษาแต่ละครั้งใช้ระดับประเภทเดียวเพื่อความชัดเจนเชิงแนวคิด การออกแบบเส้นฐานพหุข้ามพฤติกรรมใช้ผู้เข้าร่วมคนเดียวกันในสภาพแวดล้อมเดียวกัน แต่กำหนดเป้าหมายพฤติกรรมที่แตกต่างกัน การออกแบบเส้นฐานพหุข้ามผู้เข้าร่วมใช้พฤติกรรมและสภาพแวดล้อมเดียวกัน แต่เป็นบุคคลที่แตกต่างกัน การออกแบบเส้นฐานพหุข้ามสภาพแวดล้อมใช้ผู้เข้าร่วมและพฤติกรรมเดียวกันในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน การผสมผสานประเภทระดับภายในงานวิจัยเดียวถือว่าไม่เป็นมาตรฐานและทำให้การตีความซับซ้อน
ฉันจะรู้ได้อย่างไรว่าเมื่อใดควรเลื่อนไปยังระดับถัดไป?
เกณฑ์มาตรฐานคือระดับที่กำลังได้รับการแทรกแซงแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนและคงที่ในระดับและ/หรือแนวโน้มเมื่อเทียบกับเส้นฐานของมัน — และการเปลี่ยนแปลงนี้ดูเหมือนจะไม่น่าจะย้อนกลับได้ ข้อกำหนดทั่วไป ได้แก่ จุดข้อมูลต่อเนื่องสามถึงห้าจุดในระยะการแทรกแซงที่แสดงทิศทางการเปลี่ยนแปลงที่คาดหวังด้วยความแปรปรวนต่ำ ไม่มีกฎสากลเพียงข้อเดียว เกณฑ์ควรกำหนดไว้ล่วงหน้าและรายงาน
การออกแบบเส้นฐานพหุเหมาะสำหรับข้อมูลกลุ่มหรือไม่?
ไม่ การออกแบบเส้นฐานพหุเป็นการออกแบบแบบผู้เข้าร่วมเดี่ยว (single-case design) แต่ละระดับจะถูกวิเคราะห์แยกกัน และตรรกะของการทำซ้ำขึ้นอยู่กับการเปรียบเทียบภายในผู้เข้าร่วมเมื่อเวลาผ่านไป ไม่ใช่การเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม หากคุณมีกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่เพียงพอสำหรับการอนุมานระดับกลุ่ม การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (randomized controlled trial) หรือการออกแบบกึ่งทดลอง (quasi-experimental design) จะเหมาะสมกว่า
ฉันสามารถใช้การวิเคราะห์ทางสถิติแทนการวิเคราะห์ด้วยภาพได้หรือไม่?
การวิเคราะห์ด้วยภาพเป็นวิธีการทั่วไปและหลักในงานวิจัยแบบผู้เข้าร่วมเดี่ยว ดัชนีขนาดผลกระทบ เช่น Tau-U, non-overlap of all pairs (NAP) หรือ percentage of non-overlapping data (PND) ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายเพื่อเสริมและเพื่อวัตถุประสงค์ในการวิเคราะห์อภิมาน (meta-analytic purposes) แต่ก็ไม่สามารถทดแทนการตรวจสอบด้วยภาพอย่างระมัดระวังของข้อมูลที่แสดงบนกราฟสำหรับการตีความระดับเฟสได้
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of Applied Behavior Analysis, 1(1), 91–97.
เปิดเอกสารอ้างอิง DOIคัดลอกแล้วCooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2020). Applied Behavior Analysis (3rd ed.). Pearson.
ISBN: 978-0134752556คัดลอกแล้ว