Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การทดลองทางคลินิกระยะสุ่มแบบหลายศูนย์ (Multicenter Randomized Clinical Trial — Multi-Site RCT)

ผู้เสนอ
Evolved from single-center RCT methodology; consolidated through landmark trials such as the MRC streptomycin trial (1948) and large cardiovascular mega-trials of the 1970s–1980s
ปี
1970s–1980s (widespread adoption for large-scale efficacy trials)
ประเภท
Interventional experimental design
กลุ่มวิธี
Clinical / epidemiology

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การทดลองทางคลินิกระยะสุ่มแบบหลายศูนย์ (RCT) คือการศึกษาวิจัยเชิงทดลองที่ผู้เข้าร่วมที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์จะได้รับการสุ่มแบ่งไปยังแขนของการรักษาหรือแขนควบคุมพร้อมกันในหลายศูนย์คลินิก (ตั้งแต่สองแห่งขึ้นไป) การออกแบบนี้เป็นการผสมผสานความเข้มงวดของการสุ่มเข้ากับการรวบรวมผู้เข้าร่วมจากศูนย์ที่มีความหลากหลายทางภูมิศาสตร์หรือสถาบัน ทำให้ได้กลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่และประมาณการผลกระทบที่สามารถนำไปใช้ภายนอกได้จริง ซึ่งการทดลองในศูนย์เดียวมักไม่สามารถทำได้ ถือเป็นมาตรฐานทองคำของหน่วยงานกำกับดูแลสำหรับการประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัยที่ยืนยันได้ของการรักษาใหม่

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

ลองนึกภาพการทดสอบว่ายาลดความเสี่ยงการเข้ารักษาในโรงพยาบาลจากภาวะหัวใจล้มเหลวหรือไม่ โรงพยาบาลแห่งเดียวอาจรับผู้ป่วย 80 รายในช่วงสามปี ซึ่งน้อยเกินไปและมีขอบเขตจำกัดเกินไปที่จะสรุปผลได้ การทดลอง RCT แบบหลายศูนย์ดำเนินการตามระเบียบวิธีวิจัยเดียวกันใน 50 โรงพยาบาลทั่วหลายประเทศพร้อมกัน โดยรับผู้ป่วยหลายพันรายที่มีความแตกต่างกันในด้านอายุ เชื้อชาติ โรคร่วม และการดูแลมาตรฐานในท้องถิ่น การสุ่มภายในแต่ละศูนย์ทำให้กลุ่มมีความเทียบเคียงกันได้ ในขณะที่การรวบรวมข้อมูลจากหลายศูนย์ทำให้ผลลัพธ์สามารถนำไปใช้ได้จริงและมีกำลังทางสถิติสูง ข้อเสียคือความซับซ้อนในการดำเนินงาน: ทุกศูนย์ต้องปฏิบัติตามระเบียบวิธีวิจัยเดียวกัน และผู้วิเคราะห์ต้องพิจารณาความแปรปรวนระหว่างศูนย์

ประวัติศาสตร์

การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (Randomized controlled trials) เกิดขึ้นในฐานะระเบียบวิธีวิจัยที่เป็นทางการด้วยการทดลอง streptomycin ของ Medical Research Council ในปี 1948 เมื่อตระหนักว่าการทดลองในศูนย์เดียวมีกำลังไม่เพียงพอสำหรับผลลัพธ์หลายอย่าง นักวิจัยจึงเริ่มร่วมมือกันข้ามสถาบันในช่วงทศวรรษ 1960 และ 1970 การทดลองขนาดใหญ่ในระบบหัวใจและหลอดเลือดในช่วงปลายทศวรรษ 1970 และ 1980 — รวมถึง ISIS และ GISSI — ได้สร้างการทดลอง RCT แบบหลายศูนย์ให้เป็นมาตรฐานสำหรับหลักฐานที่แจ้งหน่วยงานกำกับดูแลและแนวทางปฏิบัติ ICH E9 (1998) ได้กำหนดหลักการทางสถิติสำหรับการทดลองแบบหลายศูนย์อย่างเป็นทางการ และภาคผนวกปี 2019 (E9-R1) ได้กล่าวถึงตัวประมาณค่าและการวิเคราะห์ความไวในบริบทนี้

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การทดลอง RCT แบบหลายศูนย์เมื่อคุณต้องการหลักฐานที่ชัดเจนเกี่ยวกับประสิทธิผลหรือความปลอดภัยของการรักษา ภาวะดังกล่าวหายากเกินกว่าที่ศูนย์เดียวจะรับผู้ป่วยได้เพียงพอภายในระยะเวลาที่เหมาะสม หรือคุณต้องการผลลัพธ์ที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในประชากรผู้ป่วยและสภาพแวดล้อมทางคลินิกที่หลากหลาย ถือเป็นการออกแบบที่คาดหวังสำหรับการยื่นขออนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลในระยะที่ III และสำหรับการรักษาที่มุ่งเป้าไปที่ฐานผู้ป่วยที่มีความหลากหลายทางภูมิศาสตร์ อย่าใช้เมื่อการทดลอง RCT นำร่องในศูนย์เดียวที่ยังไม่ได้พิสูจน์ความเป็นไปได้ เมื่อการรักษาไม่สามารถเป็นมาตรฐานเดียวกันในทุกศูนย์ เมื่อทรัพยากรไม่เพียงพอที่จะจัดการกับภาระงานในการประสานงาน หรือเมื่อคำถามการวิจัยเป็นการสำรวจ ในสถานการณ์เหล่านั้น การทดลอง RCT ในศูนย์เดียวที่มีขนาดเล็กกว่าหรือการศึกษาเบื้องต้นจะเหมาะสมกว่า

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • การสร้างมาตรฐานระเบียบวิธีวิจัยทั่วทั้งศูนย์เป็นเรื่องที่ท้าทาย ความแตกต่างในการปฏิบัติงานตามปกติ สูตรยา หรือประชากรผู้ป่วยในท้องถิ่นอาจทำให้เกิดความแตกต่างในการให้การรักษา
  • ต้นทุนในการประสานงาน การติดตาม และการจัดการข้อมูลสูงกว่าการทดลองในศูนย์เดียวอย่างมาก
  • ต้องได้รับการอนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแล จริยธรรม และสัญญาในแต่ละเขตอำนาจศาล ซึ่งทำให้เกิดความล่าช้าในกำหนดการ
  • การวิเคราะห์ทางสถิติต้องสร้างแบบจำลองผลกระทบของศูนย์อย่างชัดเจน การละเลยศูนย์ในการวิเคราะห์อาจทำให้เกิดข้อผิดพลาดประเภท I เพิ่มขึ้นหรือทำให้ค่าประมาณเอนเอียง
  • อคติในการเลือกผู้วิจัยและศูนย์อาจเอื้อประโยชน์ต่อศูนย์วิชาการหรือศูนย์ที่มีปริมาณงานสูง ทำให้ความเป็นตัวแทนของการปฏิบัติงานในชุมชนจำกัด

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • ขนาดกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่ช่วยให้สามารถตรวจจับผลของการรักษาที่มีนัยสำคัญทางคลินิกแต่มีขนาดเล็กได้ด้วยกำลังทางสถิติที่เพียงพอ
  • การรวบรวมผู้เข้าร่วมจากศูนย์และประชากรที่หลากหลายช่วยเพิ่มความถูกต้องภายนอกและความสามารถในการสรุปผลได้อย่างมาก
  • การสุ่มภายในแต่ละศูนย์ควบคุมปัจจัยรบกวนระดับศูนย์และอคติในการเลือกพร้อมกัน
  • ผลลัพธ์มีน้ำหนักเชิงประจักษ์ที่จำเป็นสำหรับการอนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลและการพัฒนากลยุทธ์ทางคลินิก
  • การรวบรวมผู้ป่วยแบบกระจายช่วยลดระยะเวลาการรับผู้เข้าร่วมโดยรวมเมื่อเทียบกับการทดลองในศูนย์เดียว
  • ความแตกต่างระหว่างศูนย์ให้ข้อมูลเพื่อสำรวจว่าผลของการรักษาแตกต่างกันในกลุ่มย่อยของผู้ป่วยหรือสภาพแวดล้อมการดูแลหรือไม่

การประยุกต์ใช้

  • การทดลองระยะที่ III เพื่อประเมินยาชีววัตถุ หรือวัคซีนใหม่เพื่อขออนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลในหลายประเทศ
  • การทดลองผ่าตัดหรืออุปกรณ์ที่ต้องการปริมาณเคสที่เพียงพอและเทคนิคการผ่าตัดที่หลากหลายเพื่อสรุปผลการวิจัย
  • การทดลองผลลัพธ์ด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด มะเร็ง และโรคติดเชื้อ ซึ่งอัตราการเกิดเหตุการณ์ต่ำและต้องการกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่
  • การวิจัยระบบสุขภาพเปรียบเทียบรูปแบบการให้การดูแลระหว่างโรงพยาบาลหรือเครือข่ายการดูแลปฐมภูมิ
  • การทดลองโรคหายากซึ่งไม่มีศูนย์ใดศูนย์หนึ่งสามารถรับผู้ป่วยได้เพียงพอและจำเป็นต้องมีความร่วมมือระหว่างประเทศ
  • การวิจัยเปรียบเทียบประสิทธิผลที่ตรวจสอบการรักษาตามมาตรฐานการดูแลในสภาพแวดล้อมทางคลินิกที่หลากหลายในโลกแห่งความเป็นจริง

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ระเบียบวิธีวิจัยหลักฉบับเดียวจะระบุเกณฑ์การคัดเลือก การรักษา กลุ่มเปรียบเทียบ ผลลัพธ์หลักและรอง แผนการสุ่ม กลยุทธ์การปกปิดข้อมูล และแผนการวิเคราะห์ทางสถิติ ได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมกลางและการยื่นขออนุญาตต่อหน่วยงานกำกับดูแล (เช่น IND/CTA) และมีการจัดตั้งคณะกรรมการติดตามความปลอดภัยของข้อมูล (DSMB) ศูนย์ทั้งหมดจะต้องปฏิบัติตามระเบียบวิธีวิจัยเดียวกันก่อนที่จะรับผู้เข้าร่วมรายแรก

2

ศูนย์คลินิกจะถูกเลือกโดยพิจารณาจากปริมาณผู้ป่วย ความเชี่ยวชาญของผู้วิจัย โครงสร้างพื้นฐาน และความหลากหลายทางภูมิศาสตร์ แต่ละศูนย์จะได้รับการฝึกอบรมและการเยี่ยมชมเพื่อประเมินคุณสมบัติ การเยี่ยมชมเพื่อเริ่มดำเนินการที่ศูนย์จะยืนยันว่าบุคลากร อุปกรณ์ และเภสัชกรรมสามารถดำเนินการตามระเบียบวิธีวิจัยได้อย่างถูกต้อง การจัดสรรเป้าหมายการรับผู้เข้าร่วมต่อศูนย์จะดำเนินการเพื่อให้แน่ใจว่าได้ขนาดกลุ่มตัวอย่างโดยรวมภายในกรอบเวลาที่วางแผนไว้

3

ผู้เข้าร่วมจะได้รับการสุ่มโดยส่วนกลาง โดยทั่วไปผ่านระบบตอบสนองเว็บแบบโต้ตอบ (IWRS) โดยใช้การแบ่งชั้นตามศูนย์และตามปัจจัยพยากรณ์ที่สำคัญ (เช่น ความรุนแรงของโรค กลุ่มอายุ) เพื่อป้องกันความไม่สมดุลภายในและระหว่างศูนย์ การสุ่มแบบแบ่งชั้นด้วยบล็อกเป็นแผนการที่ใช้กันมากที่สุด ทำให้มั่นใจได้ว่าแขนของการรักษาจะสมดุลในทุกศูนย์ตลอดระยะเวลาการรับผู้เข้าร่วม

4

แต่ละศูนย์จะให้การรักษาตามที่ได้รับมอบหมายตามระเบียบวิธีวิจัย การปกปิดข้อมูล (แบบชั้นเดียว สองชั้น หรือสามชั้น) จะถูกรักษาไว้เท่าที่ทำได้ การเบี่ยงเบนจากระเบียบวิธีวิจัย เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ และเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงจะถูกรายงานแบบเรียลไทม์ไปยังผู้สนับสนุนและ DSMB การเยี่ยมชมเพื่อติดตามผลเป็นระยะหรือการตรวจสอบข้อมูลจากระยะไกลจะยืนยันการปฏิบัติตามและการรักษาความสมบูรณ์ของข้อมูลในแต่ละศูนย์

5

ข้อมูลผู้ป่วยรายบุคคลจากทุกศูนย์จะถูกส่งไปยังฐานข้อมูลกลางภายใต้แผนการจัดการข้อมูล การตรวจสอบช่วงข้อมูล การแก้ไขข้อสงสัย และการเข้ารหัสทางการแพทย์จะถูกนำมาใช้จากส่วนกลาง ชุดข้อมูลที่รวบรวมจะถูกล็อคหลังจากข้อมูลทั้งหมดได้รับการทำความสะอาดและข้อสงสัยได้รับการแก้ไขแล้ว และแผนการวิเคราะห์ทางสถิติจะเสร็จสมบูรณ์ก่อนการเปิดเผยข้อมูล

6

การวิเคราะห์หลักใช้ประชากรตามเจตนาในการรักษา (ITT) เนื่องจากศูนย์เป็นปัจจัยในการออกแบบ จึงมีการจัดการกับผลกระทบของศูนย์หรือกลุ่มศูนย์ โดยอาจเป็นตัวแปรในการแบ่งชั้นในการทดสอบหลัก (เช่น log-rank แบบแบ่งชั้น หรือ Cochran-Mantel-Haenszel) หรือเป็นผลกระทบแบบสุ่มในแบบจำลองผสม การทดสอบปฏิสัมพันธ์ระหว่างการรักษาและศูนย์จะประเมินว่าผลของการรักษาคงที่ในทุกศูนย์หรือไม่ การวิเคราะห์ความไว (ตามระเบียบวิธีวิจัย, การจัดการข้อมูลที่ขาดหายไป) และการวิเคราะห์กลุ่มย่อยจะถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การละเลยผลกระทบของศูนย์ในการวิเคราะห์หลัก — การไม่แบ่งชั้นหรือปรับค่าสำหรับศูนย์อาจทำให้ค่า p-value ไม่เป็นอนุรักษ์นิยมเมื่อสหสัมพันธ์ภายในกลุ่มภายในศูนย์มีนัยสำคัญ
  • การฝึกอบรมและการติดตามศูนย์ไม่เพียงพอ — หากศูนย์ตีความเกณฑ์การคัดเลือกแตกต่างกัน ประชากรที่ลงทะเบียนจะมีความแตกต่างกันในลักษณะที่ไม่ได้รับการพิจารณาในการวิเคราะห์ ซึ่งคุกคามความถูกต้องภายใน
  • การเริ่มดำเนินการโดยไม่มีการศึกษาเบื้องต้นหรือการศึกษาความเป็นไปได้ — การรับผู้เข้าร่วมในวงกว้างในหลายศูนย์ก่อนที่จะยืนยันว่าระเบียบวิธีวิจัยสามารถดำเนินการได้ในระดับท้องถิ่น นำไปสู่การคัดกรองที่ล้มเหลวสูง การเบี่ยงเบนจากระเบียบวิธีวิจัย และการปิดศูนย์ก่อนกำหนด
  • การทดสอบปฏิสัมพันธ์ระหว่างการรักษาและศูนย์ที่มีกำลังไม่เพียงพอ — การทดสอบปฏิสัมพันธ์ต้องการกลุ่มตัวอย่างที่ใหญ่กว่าการทดสอบผลกระทบหลักอย่างมาก หากไม่ได้วางแผนขนาดกลุ่มตัวอย่างโดยคำนึงถึงปฏิสัมพันธ์ การทดสอบปฏิสัมพันธ์ที่ไม่ให้ผลลัพธ์จะเป็นข้อมูลที่ไม่เพียงพอ
  • การปกปิดข้อมูลไม่สมบูรณ์ที่ร้านขายยาในท้องถิ่นหรือผู้ประเมินผลลัพธ์ที่ไม่ได้รับการปกปิด — การประเมินผลลัพธ์ที่แตกต่างกันระหว่างศูนย์อาจทำให้เกิดอคติที่เป็นระบบซึ่งการสุ่มไม่สามารถขจัดออกได้

คำถามที่พบบ่อย

ต้องใช้ศูนย์กี่แห่งสำหรับการทดลอง RCT แบบหลายศูนย์?

ไม่มีข้อกำหนดขั้นต่ำจากหน่วยงานกำกับดูแล แต่โดยทั่วไปต้องมีอย่างน้อยสามถึงห้าศูนย์เพื่อประเมินความแตกต่างระหว่างศูนย์ได้อย่างมีความหมายและเพื่อให้ได้ปริมาณการรับผู้เข้าร่วมที่สมเหตุสมผลกับการออกแบบแบบหลายศูนย์ การทดลองระยะที่ III ขนาดใหญ่มักเกี่ยวข้องกับ 50 ถึง 500+ ศูนย์ทั่วโลก โดยทั่วไปน้อยกว่าสามศูนย์ถือเป็นการทดลองในศูนย์เดียวหรือสองศูนย์และมีการวิเคราะห์ที่แตกต่างกัน

ควรจัดการกับศูนย์อย่างไรในการวิเคราะห์ทางสถิติ?

ICH E9 แนะนำว่าปัจจัยการสุ่ม รวมถึงศูนย์หรือกลุ่มศูนย์ ควรถูกรวมไว้ในการวิเคราะห์หลัก แนวทางทั่วไปคือการทดสอบแบบแบ่งชั้น (log-rank แบบแบ่งชั้น, CMH), ANCOVA แบบผลคงที่โดยมีศูนย์เป็นตัวแปรร่วม หรือแบบจำลองผสมโดยมีศูนย์เป็นผลกระทบแบบสุ่ม เมื่อมีศูนย์ขนาดเล็กจำนวนมาก การรวมศูนย์เป็นบล็อกหรือการพิจารณาศูนย์เป็นผลกระทบแบบสุ่มจะช่วยหลีกเลี่ยงปัญหาเซลล์ที่เบาบาง

อะไรคือความแตกต่างระหว่างการทดลอง RCT แบบหลายศูนย์กับการทดลอง RCT แบบกลุ่ม?

ในการทดลอง RCT แบบหลายศูนย์ ผู้ป่วยแต่ละรายที่แต่ละศูนย์จะได้รับการสุ่มอย่างอิสระ โดยศูนย์เป็นหน่วยการบริหารและการแบ่งชั้น ในการทดลอง RCT แบบกลุ่ม ศูนย์ทั้งหมด (กลุ่ม) จะได้รับการสุ่มเป็นหน่วยเดียว — ผู้ป่วยทั้งหมดในโรงพยาบาลที่กำหนดจะได้รับการรักษาในแขนเดียวกัน การทดลอง RCT แบบหลายศูนย์เป็นเรื่องปกติสำหรับการทดลองยาและอุปกรณ์ การทดลอง RCT แบบกลุ่มจะใช้เมื่อการรักษาดำเนินการในระดับสถาบัน เช่น โปรแกรมฝึกอบรมสำหรับแพทย์

การทดลอง RCT แบบหลายศูนย์ต้องได้รับการอนุมัติจาก IRB/จริยธรรมเพียงแห่งเดียวหรือต่อศูนย์?

ข้อกำหนดแตกต่างกันไปตามประเทศและสถาบัน ในสหรัฐอเมริกา นโยบาย IRB เดียวของ NIH (sIRB) กำหนดให้ IRB เดียวในการทบทวนการวิจัยหลายศูนย์ในประเทศ ในยุโรป กฎระเบียบการทดลองทางคลินิกของสหภาพยุโรป (EU Clinical Trials Regulation (CTR 536/2014)) ได้สร้างกระบวนการประเมินแบบรวมศูนย์ ในทางปฏิบัติ แต่ละศูนย์อาจยังคงต้องการการประเมินความเป็นไปได้และการปฏิบัติตามข้อกำหนดในท้องถิ่น แม้ว่าการอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมกลางจะครอบคลุมการประเมินทางวิทยาศาสตร์และจริยธรรมแล้วก็ตาม

เมื่อใดที่ควรพิจารณาการทดลอง RCT แบบหลายศูนย์แบบปรับเปลี่ยนได้ (adaptive multicenter RCT) แทน?

การออกแบบแบบปรับเปลี่ยนได้จะเหมาะสมกว่าเมื่อมีความไม่แน่นอนอย่างมากเกี่ยวกับขนาดยาที่เหมาะสม ขนาดกลุ่มตัวอย่าง หรือการเสริมกลุ่มย่อยก่อนการทดลอง และเมื่อข้อมูลระหว่างการทดลองสามารถนำมาใช้เพื่อปรับเปลี่ยนการออกแบบได้โดยไม่ทำให้ระดับข้อผิดพลาดเพิ่มขึ้น การทดลองแบบปรับเปลี่ยนได้หลายศูนย์จะเพิ่มความซับซ้อนในการดำเนินงาน แต่สามารถมีประสิทธิภาพมากขึ้นเมื่อคาดว่าจะยุติการทดลองก่อนกำหนดเนื่องจากประสิทธิผลหรือความไร้ประโยชน์ การทดลองเหล่านี้ต้องการการกำหนดล่วงหน้าของการปรับเปลี่ยนทั้งหมดในแผนการวิเคราะห์ทางสถิติ และความร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับหน่วยงานกำกับดูแล

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Friedman, L. M., Furberg, C. D., DeMets, D. L., Reboussin, D. M., & Granger, C. B. (2015). Fundamentals of Clinical Trials (5th ed.). Springer.

    ISBN: 978-3319185385
    คัดลอกแล้ว
  2. Senn, S. (1998). Some controversies in planning and analysing multi-centre trials. Statistics in Medicine, 17(15–16), 1753–1765.

    เปิดเอกสารอ้างอิง DOI
    คัดลอกแล้ว