Skip to content
กลับไปยังผลการค้นหา

การวิเคราะห์ภาพเชิงตีความ — การอ่านภาพผ่านเลนส์แบบตีความนิยม

ผู้เสนอ
Gillian Rose (systematic framework); Roland Barthes (semiotic foundations)
ปี
Late 20th century; Rose's visual methodologies framework developed 2001 onward
ประเภท
Qualitative interpretive research approach
กลุ่มวิธี
Qualitative design / analysis

ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ

ขนาดตัวอักษร

ใช้ทำอะไร?

การวิเคราะห์ภาพเชิงตีความ (Interpretive visual analysis) เป็นแนวทางเชิงคุณภาพที่ใช้หลักการทางญาณวิทยาแบบตีความนิยม (interpretivist epistemological stance) ในการตรวจสอบวัสดุภาพอย่างเป็นระบบ — ภาพถ่าย ภาพยนตร์ งานศิลปะ แผนภาพ และภาพอื่นๆ แทนที่จะเป็นการลงรหัสลักษณะพื้นผิว (surface features) แนวทางนี้ปฏิบัติต่อภาพเสมือนเป็นข้อความที่ตั้งอยู่ในบริบททางสังคม (socially situated texts) ซึ่งความหมายถูกสร้างขึ้นผ่านบริบททางวัฒนธรรม (cultural context) ตำแหน่งของผู้รับชม (viewer positionality) และเงื่อนไขของการผลิตและการเผยแพร่ แนวทางนี้ได้รับอิทธิพลจากอรรถปริวรรตศาสตร์ (hermeneutics) สัญญะวิทยา (semiotics) และทฤษฎีสังคมเชิงวิพากษ์ (critical social theory) เพื่อเปิดเผยความหมายที่ซ้อนเร้นซึ่งข้อมูลภาพนั้นสื่อสารออกมา

แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ

พิจารณาสักครู่ถึงภาพข่าวการประท้วง: นักวิเคราะห์เนื้อหา (content analyst) อาจนับจำนวนผู้ประท้วงที่ปรากฏ แต่ผู้วิเคราะห์ภาพเชิงตีความจะถามว่าการจัดองค์ประกอบ (framing) การจัดแสง (lighting) และการตัดภาพ (cropping) บอกอะไรเกี่ยวกับผู้ที่ถูกให้ความสำคัญและผู้ที่ถูกทำให้ชายขอบ ภาพถูกปฏิบัติดุจดังข้อความที่ฝังตัวอยู่ในเครือข่ายของความหมายทางสังคม ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม เช่นเดียวกับนักอรรถปริวรรตศาสตร์วรรณกรรมอ่านนวนิยายเพื่อเปิดเผยสิ่งที่นวนิยายนั้นสะท้อนเกี่ยวกับยุคสมัยและบริบทของมัน ผู้วิเคราะห์ภาพเชิงตีความก็อ่านภาพเพื่อทำความเข้าใจค่านิยม (values) ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (power relations) และแนวปฏิบัติในการสร้างความหมาย (meaning-making practices) ที่ภาพเหล่านั้นเข้ารหัสและสืบทอดต่อไป ตำแหน่งทางวัฒนธรรมของผู้วิเคราะห์เองก็ได้รับการยอมรับว่ามีอิทธิพลต่อสิ่งที่สามารถมองเห็นได้

ประวัติศาสตร์

รากฐานทางปัญญาของการวิเคราะห์ภาพเชิงตีความอยู่ที่สองสายธารที่บรรจบกัน งานเชิงโครงสร้างนิยมและหลังโครงสร้างนิยมของ Roland Barthes เกี่ยวกับภาพและข้อความ — โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Mythologies (1957) และ Image Music Text (1977) ของเขา ได้วางรากฐานการวิเคราะห์ความหมายโดยนัยและตำนาน (myth) ในวัฒนธรรมภาพ ในอีกทางหนึ่ง ประเพณีทางอรรถปริวรรตศาสตร์ ซึ่งพัฒนามาจาก Schleiermacher ผ่าน Dilthey และ Gadamer ได้จัดหากรอบการทำงานสำหรับการทำความเข้าใจวัตถุทางวัฒนธรรมในฐานะข้อความที่ต้องการการตีความตามบริบท Gillian Rose ได้สังเคราะห์แนวทางเหล่านี้และเพิ่มทิศทางสังคมศาสตร์เชิงวิพากษ์ใน Visual Methodologies (2001) ซึ่งกลายเป็นเอกสารอ้างอิงระเบียบวิธีที่แพร่หลายสำหรับนักวิจัยทางสังคมที่ทำงานกับข้อมูลภาพ ฉบับต่อๆ มา (ปรับปรุงถึงปี 2016) ได้รวมบริบทดิจิทัลและสื่อใหม่เข้าไว้ด้วย

ควรใช้เมื่อใด

ใช้การวิเคราะห์ภาพเชิงตีความเมื่อคำถามวิจัยของคุณเกี่ยวข้องกับความหมายของวัสดุภาพและวิธีการสร้างความหมายเหล่านั้นในสังคม — แทนที่จะเป็นเพียงความถี่ของการปรากฏของลักษณะภาพบางอย่าง แนวทางนี้เหมาะสำหรับการศึกษาในสาขาสื่อสารมวลชน การศึกษา การส่งเสริมสุขภาพ นโยบายสังคม การวิจัยเชิงศิลปะ และสาขาใดก็ตามที่ภาพเป็นข้อมูลหลักหรือมีความสำคัญ เหมาะสมเมื่อการวิจัยมีลักษณะเป็นการสำรวจหรือเชิงวิพากษ์ และเมื่อผู้วิเคราะห์ยินดีที่จะมีส่วนร่วมอย่างสะท้อนตนเองกับตำแหน่งการตีความของตนเอง อย่าใช้เมื่อคุณต้องการนับความถี่ที่เชื่อถือได้ของลักษณะภาพในชุดข้อมูลขนาดใหญ่ (ให้ใช้การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงปริมาณแทน) เมื่อภาพเป็นเพียงวัตถุประกอบการอธิบาย ไม่ใช่วัตถุวิเคราะห์ หรือเมื่อการศึกษาต้องการสถิติความน่าเชื่อถือระหว่างผู้ประเมิน (inter-rater reliability) เป็นเกณฑ์ความตรง (validity criterion) หลัก

ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา

  • การตีความได้รับอิทธิพลจากตำแหน่งทางวัฒนธรรมของผู้วิเคราะห์ และไม่สามารถอ้างความเป็นกลางหรือความหมายที่แน่นอนได้
  • ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อสร้างผลการวิจัยที่สามารถสรุปอ้างอิงทางสถิติได้ (statistically generalizable) ข้อสรุปเป็นการอธิบายแนวปฏิบัติในการสร้างความหมาย แทนที่จะเป็นความถี่
  • ใช้เวลานาน: การอ่านอย่างละเอียดแม้เพียงชุดภาพขนาดเล็กก็ต้องการความใส่ใจในการวิเคราะห์อย่างต่อเนื่อง
  • หากไม่มีการบันทึกการสะท้อนตนเองอย่างชัดเจน การเลือกตีความจะยังคงคลุมเครือและประเมินได้ยาก

เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้

จุดแข็ง

  • เปิดเผยความหมายที่ซ้อนเร้นและตั้งอยู่ในบริบททางสังคมในข้อมูลภาพ ซึ่งการลงรหัสระดับพื้นผิวไม่สามารถเปิดเผยได้
  • สามารถนำไปใช้กับวัสดุภาพได้หลากหลาย: ภาพถ่าย ภาพยนตร์ ภาพบนโซเชียลมีเดีย โฆษณา เอกสารนโยบาย งานศิลปะ
  • เน้นการสะท้อนตนเองของผู้วิจัย ทำให้กระบวนการตีความโปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้
  • มีความละเอียดอ่อนต่ออำนาจ อุดมการณ์ และบริบททางวัฒนธรรม — มีคุณค่าสำหรับการวิจัยเชิงวิพากษ์และการปลดปล่อย
  • เป็นกรอบการทำงานที่ยืดหยุ่นซึ่งบูรณาการสัญญะวิทยา อรรถปริวรรตศาสตร์ และการวิเคราะห์วาทกรรม (discourse analysis) ขึ้นอยู่กับคำถามวิจัย

การประยุกต์ใช้

  • การวิเคราะห์ว่าแคมเปญสุขภาพนำเสนอความเสี่ยง ความเจ็บป่วย หรืออัตลักษณ์ของผู้ป่วยในภาพถ่ายส่งเสริมการขายอย่างไร
  • การตรวจสอบว่าสื่อข่าวจัดกรอบอัตลักษณ์ทางเชื้อชาติ เพศ หรือชนชั้นผ่านการเลือกและการตัดต่อภาพข่าวอย่างไร
  • การศึกษาว่าภาพประกอบในหนังสือเรียนสร้างภาพลักษณ์ในอุดมคติหรือภาพที่กีดกันผู้เรียนและความรู้อย่างไร
  • การสืบสวนว่าแนวปฏิบัติในการนำเสนอตนเองบนโซเชียลมีเดียสร้างอัตลักษณ์ในสภาพแวดล้อมภาพเฉพาะแพลตฟอร์มอย่างไร
  • การวิจัยว่าเอกสารนโยบายใช้แผนภูมิและไดอะแกรมเพื่อทำให้กรอบปัญหาทางสังคมบางอย่างเป็นเรื่องปกติได้อย่างไร

วิธีการทำงาน

วิธีการทำงาน

1

ผู้วิจัยระบุแหล่งที่มาหรือชุดของวัสดุภาพ — ภาพใด จากแหล่งใด ผลิตภายใต้เงื่อนไขใด ซึ่งรวมถึงการตัดสินใจเกี่ยวกับบริบทการผลิต (ใครสร้างภาพ ทำเพื่อใคร มีเจตนาอย่างไร) บริบทการเผยแพร่ (ภาพถูกเผยแพร่และมองเห็นที่ไหนและอย่างไร) และบริบทผู้ชม (ผู้ชมรับรู้และตอบสนองต่อภาพอย่างไร) การเลือกตัวอย่างแบบเจาะจง (purposive sampling) เลือกภาพที่ให้ข้อมูลมากที่สุด (information-rich) สัมพันธ์กับคำถามวิจัย

2

ก่อนการอ่านอย่างละเอียด (close reading) ผู้วิเคราะห์จะบันทึกบริบททางสังคมและประวัติศาสตร์ที่ภาพถูกผลิตและเผยแพร่ออกมา ชั้นบริบทนี้จะกำหนดความหมายที่อาจปรากฏเป็นธรรมชาติหรือเป็นสากลโดยปราศจากบริบท ผู้วิจัยยังสะท้อนตำแหน่งของตนเองด้วย: ยอมรับภูมิหลังทางวัฒนธรรมของตนเอง ข้อผูกมัดทางทฤษฎี และการมอง (gaze) เพื่อให้กระบวนการตีความยังคงโปร่งใส

3

ผู้วิเคราะห์ดำเนินการอ่านองค์ประกอบเบื้องต้น (initial compositional reading) ของแต่ละภาพ: ใส่ใจในเนื้อหา (สิ่งที่ถูกนำเสนอ) รูปแบบ (องค์ประกอบ สี แสง มุม การจัดกรอบ) และการจัดระเบียบเชิงพื้นที่ (spatial organisation) ขั้นตอนนี้เป็นการบรรยายมากกว่าการตีความ และสร้างบัญชีการบรรยายร่วมกันก่อนที่จะเริ่มการตีความที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น — เปรียบได้กับ epoché ในปรากฏการณ์วิทยา (phenomenology)

4

โดยอาศัยกรอบแนวคิดทางอรรถปริวรรตศาสตร์หรือสัญญะวิทยา ผู้วิเคราะห์จะเคลื่อนที่ระหว่างส่วนย่อยของภาพ (visual particulars) และความหมายทางสังคมที่กว้างขึ้นในรอบการทำงานแบบวนซ้ำ (iterative cycles) มีการกำหนดรหัส (codes) เพื่อระบุเนื้อหาที่บ่งบอกความหมายโดยตรง (denotative content — สิ่งที่แสดงตามตัวอักษร) และความหมายโดยนัย (connotative meanings — ความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมและค่านิยมทางอุดมการณ์ที่ถูกเสนอแนะ) มีการสำรวจการอ่านหลายครั้ง และสังเกตความตึงเครียดหรือความขัดแย้งภายในข้อความภาพ แทนที่จะแก้ไขให้ยุติในทันที

5

ทั่วทั้งชุดข้อมูล ผู้วิเคราะห์จะบูรณาการความหมายที่ถูกเข้ารหัสเข้ากับบัญชีการตีความที่สอดคล้องกัน — คำอธิบายเชิงข้อความที่สมบูรณ์ (rich textual description) เกี่ยวกับความหมายของวัสดุภาพนั้นคืออะไร ความหมายเหล่านั้นถูกสร้างขึ้นอย่างไร และภาพเหล่านั้นทำงานทางสังคมหรือวัฒนธรรมอย่างไร การสังเคราะห์นี้มักจะรวมถึงการยกตัวอย่างที่เทียบเท่ากับคำพูด (illustrative quotation-equivalents — ภาพที่ทำซ้ำหรือคำอธิบายโดยละเอียดพร้อมการอ้างอิงเลขหน้าหรือเวลา) และเขียนขึ้นอย่างสะท้อนตนเอง โดยยอมรับว่าการตีความนั้นเป็นเพียงส่วนหนึ่ง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • การปฏิบัติต่อภาพเสมือนเป็นหน้าต่างที่โปร่งใสสู่ความเป็นจริง — พลาดไปว่าทุกภาพถูกสร้างขึ้นและเข้ารหัสด้วยการเลือกเฉพาะที่กำหนดรูปร่างของสิ่งที่และวิธีการสื่อสารความหมาย
  • การละเลยกรอบบริบท — การตีความภาพโดยไม่วางไว้ในบริบทการผลิตและการเผยแพร่ จะทำให้เกิดการอ่านที่ขาดบริบทและอาจทำให้เข้าใจผิดได้
  • การไม่เปิดเผยตำแหน่ง — การไม่ยอมรับว่าภูมิหลังและสมมติฐานของผู้วิเคราะห์เองมีอิทธิพลต่อการอ่านอย่างไร บ่อนทำลายความน่าเชื่อถือของการตีความ
  • การอ้างความหมายที่ครอบคลุมทั้งหมด — ข้อความภาพมีความหมายหลากหลาย (polysemous) ผู้วิเคราะห์ควรถือว่าการอ่านของตนเป็นการตีความที่มีพื้นฐานดีเพียงหนึ่งเดียว แทนที่จะเป็นความหมายที่ถูกต้องเพียงหนึ่งเดียว

คำถามที่พบบ่อย

การวิเคราะห์ภาพเชิงตีความแตกต่างจากการวิเคราะห์เนื้อหาภาพ (visual content analysis) อย่างไร

การวิเคราะห์เนื้อหาภาพ (เชิงปริมาณ) นับความถี่ของลักษณะภาพที่กำหนดไว้ล่วงหน้าในชุดข้อมูลขนาดใหญ่เพื่อระบุรูปแบบอย่างเป็นระบบ การวิเคราะห์ภาพเชิงตีความถามว่าภาพหมายถึงอะไรและสร้างความหมายเหล่านั้นในสังคมอย่างไร โดยทำงานกับชุดข้อมูลขนาดเล็กผ่านการอ่านอย่างละเอียดและวนซ้ำ ทั้งสองวิธีสามารถเสริมซึ่งกันและกันได้: การวิเคราะห์เนื้อหาจะกำหนดสิ่งที่พบได้ทั่วไป การวิเคราะห์เชิงตีความจะอธิบายว่ามันหมายถึงอะไร

ฉันต้องใช้ภาพจำนวนเท่าใดในชุดข้อมูลของฉัน

ไม่มีจำนวนขั้นต่ำที่แน่นอน เนื่องจากตรรกะคือการอิ่มตัวของข้อมูลเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) แทนที่จะเป็นความเป็นตัวแทน (representativeness) มีการศึกษาที่ดำเนินการด้วยภาพสำคัญเพียงภาพเดียว (การอ่านอย่างละเอียด) หรือหลายร้อยภาพ ขนาดของชุดข้อมูลขึ้นอยู่กับคำถามวิจัย ชุดข้อมูลที่เลือกแบบเจาะจงจำนวน 20 ถึง 60 ภาพเป็นเรื่องปกติในการศึกษาเดี่ยว เกณฑ์คือชุดข้อมูลเพียงพอที่จะตอบคำถามวิจัยด้วยความลึกของการตีความที่เพียงพอหรือไม่

ฉันจำเป็นต้องมีความรู้ทฤษฎีสัญญะวิทยาเฉพาะทางเพื่อใช้วิธีนี้หรือไม่

ความคุ้นเคยกับแนวคิดหลัก — การบ่งบอกความหมายโดยตรง (denotation) ความหมายโดยนัย (connotation) เครื่องหมาย (signifier) และสิ่งที่ถูกหมายถึง (signified) ตำนาน (myth) — เป็นประโยชน์และเข้าถึงได้ผ่านการอ่านเบื้องต้น เช่น Barthes หรือ Rose คุณไม่จำเป็นต้องเชี่ยวชาญสัญญะวิทยาขั้นสูง ข้อกำหนดที่สำคัญคือการใส่ใจอย่างเป็นระบบและสะท้อนตนเองว่าความหมายถูกสร้างขึ้นในภาพอย่างไร โดยมีกรอบการวิเคราะห์ที่ชัดเจนและบันทึกไว้เป็นแนวทาง

ฉันสามารถใช้วิธีนี้กับภาพดิจิทัลหรือภาพบนโซเชียลมีเดียได้หรือไม่

ได้ และฉบับหลังๆ ของ Rose ได้กล่าวถึงการเผยแพร่ภาพดิจิทัลโดยเฉพาะ ภาพบนโซเชียลมีเดียนำมาซึ่งข้อควรพิจารณาในการวิเคราะห์เพิ่มเติม: ความสามารถของแพลตฟอร์ม (platform affordances) กำหนดรูปร่างวิธีการผลิต กรอง ใส่คำบรรยาย และรับภาพ ข้อมูลเมตา (metadata — ไลค์ แชร์ คอมเมนต์) สามารถประกอบเป็นส่วนหนึ่งของข้อความภาพได้ และเส้นแบ่งระหว่างบริบทการผลิตและบริบทผู้ชมจะเลือนหายไปเมื่อผู้สร้างและผู้ชมอยู่ในแพลตฟอร์มเดียวกัน บริบทเหล่านี้ควรถูกรวมไว้ในขั้นตอนการกำหนดกรอบบริบท

ฉันจะแสดงความเข้มงวด (rigour) ในการวิเคราะห์ภาพเชิงตีความได้อย่างไร

ความเข้มงวดแสดงออกผ่านความโปร่งใส แทนที่จะเป็นการทำซ้ำ บันทึกและให้เหตุผลเกี่ยวกับเกณฑ์การเลือกชุดข้อมูล ชี้แจงกรอบทฤษฎีที่ชี้นำการตีความ นำเสนอภาพประกอบ (หรือคำอธิบายโดยละเอียดในกรณีที่การทำซ้ำถูกจำกัด) แสดงกระบวนการลงรหัสการตีความพร้อมตัวอย่างที่ชัดเจน และเขียนอย่างสะท้อนตนเองเกี่ยวกับวิธีที่ตำแหน่งของคุณอาจมีอิทธิพลต่อการอ่าน การตรวจสอบโดยสมาชิก (member checking) หรือการอภิปรายโดยผู้เชี่ยวชาญ (peer debriefing) สามารถเสริมสร้างความน่าเชื่อถือได้ยิ่งขึ้น

วิธีการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  1. Rose, G. (2016). Visual Methodologies: An Introduction to Researching with Visual Materials (4th ed.). Sage.

    ISBN: 978-1473925038
    คัดลอกแล้ว
  2. Barthes, R. (1977). Image Music Text (S. Heath, Trans.). Fontana Press.

    ISBN: 978-0006861355
    คัดลอกแล้ว