ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนเชิงตีความ
- ผู้เสนอ
- Anselm Strauss and Juliet Corbin (Straussian procedures); interpretivist framing draws on Dilthey, Weber, and Blumer
- ปี
- 1990 (Strauss & Corbin seminal text); interpretivist grounded theory consolidation 1990s–2000s
- ประเภท
- Qualitative theory-building approach
- กลุ่มวิธี
- Qualitative design / analysis
ข้อความนี้เป็นการแปลด้วยเครื่องและยังไม่ได้รับการตรวจทาน อ่านต้นฉบับภาษาอังกฤษ
ใช้ทำอะไร?
ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนเชิงตีความ (Interpretive Straussian grounded theory) เป็นการผสมผสานกระบวนการลงรหัสเชิงระบบที่พัฒนาโดย Anselm Strauss และ Juliet Corbin เข้ากับจุดยืนทางญาณวิทยาเชิงตีความ โดยใช้การลงรหัสแบบเปิด (open coding) แบบแกนกลาง (axial coding) และแบบเลือกสรร (selective coding) ซึ่งมีโครงสร้างรอบแบบจำลองกระบวนทัศน์ (paradigm model) ของเงื่อนไข การกระทำ และผลลัพธ์ เพื่อสร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหา (substantive theory) จากข้อมูลเชิงคุณภาพแบบอุปนัย (inductively) พร้อมทั้งยอมรับว่าผู้วิจัยเป็นผู้สร้างความหมายอย่างแข็งขัน แทนที่จะเป็นการค้นพบข้อเท็จจริงที่มีอยู่ก่อนแล้ว
แนวคิดเบื้องหลังวิธีการ
พิจารณาทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียน (Straussian grounded theory) เสมือนเป็นแนวทางที่มีระเบียบวินัยในการสร้างทฤษฎีตั้งแต่ต้น โดยเริ่มต้นจากข้อมูลดิบ (การสัมภาษณ์ การสังเกต) และค่อยๆ พัฒนาไปสู่แนวคิดเชิงนามธรรม คำคุณศัพท์ 'เชิงตีความ' (interpretive) บ่งชี้ว่าผู้วิจัยไม่ได้มองว่าเป็นกระบวนการค้นพบที่เป็นกลาง: ความไวทางทฤษฎี (theoretical sensitivity) พื้นฐานทางวิชาการ และการมีส่วนร่วมอย่างใคร่ครวญกับผู้ให้ข้อมูล ล้วนมีอิทธิพลต่อสิ่งที่ปรากฏขึ้น เปรียบเสมือนช่างฝีมือผู้ชำนาญที่ปฏิบัติตามแบบแปลนและปรับเปลี่ยนให้เข้ากับวัสดุที่มีอยู่ ผู้วิจัยแบบสตรอสเซียนเชิงตีความจึงใช้กระบวนการที่มีโครงสร้างไปพร้อมๆ กับการเปิดรับสิ่งที่ผู้ให้ข้อมูลเปิดเผย
ประวัติศาสตร์
ทฤษฎีฐานราก (Grounded theory) ก่อตั้งขึ้นร่วมกันโดย Barney Glaser และ Anselm Strauss ในหนังสือ The Discovery of Grounded Theory ปี 1967 ผู้ก่อตั้งทั้งสองได้แยกทางกันในภายหลัง: Glaser ยึดมั่นในแนวทางเชิงปฏิฐานนิยม (positivist) ที่เน้นการเกิดขึ้นเอง ในขณะที่ Strauss ร่วมกับ Juliet Corbin ได้พัฒนาแนวทางที่เน้นโครงสร้างและกระบวนการมากขึ้น ซึ่งนำเสนออย่างเป็นระบบใน Basics of Qualitative Research (1990, ปรับปรุง 1998, 2008) Strauss และ Corbin ได้นำเสนอแบบจำลองกระบวนทัศน์และลำดับการลงรหัสสามขั้นตอนที่ปัจจุบันกำหนดลักษณะของแนวทางแบบสตรอสเซียน กรอบเชิงตีความของกระบวนการแบบสตรอสเซียนได้พัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษที่ 1990 และ 2000 เมื่อนักวิจัยเชิงคุณภาพมีส่วนร่วมกับปรัชญาการสร้างสรรค์นิยม (constructivist) และเชิงตีความ (interpretivist) ของสังคมศาสตร์มากขึ้น ทำให้การปฏิบัติของพวกเขาแตกต่างจากแนวทางที่เน้นการค้นพบของ Glaser
ควรใช้เมื่อใด
ใช้ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนเชิงตีความเมื่อเป้าหมายการวิจัยของคุณคือการสร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหาที่อธิบายกระบวนการหรือปรากฏการณ์ทางสังคมที่ยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างถ่องแท้ ไม่ใช่เพียงแค่การบรรยายเท่านั้น เหมาะสมเมื่อทฤษฎีที่มีอยู่ไม่เพียงพอหรือไม่เหมาะสม เมื่อความหมายและการกระทำของผู้ให้ข้อมูลมีความสำคัญ และเมื่อผู้วิจัยยอมรับและให้ความสำคัญกับบทบาทเชิงตีความของตนเอง แหล่งข้อมูลทั่วไป ได้แก่ การสัมภาษณ์และการสังเกต โดยทั่วไปมักมีผู้ให้ข้อมูล 15-25 คน แม้ว่าความอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) ไม่ใช่จำนวนที่ตายตัว จะเป็นเกณฑ์ที่เพียงพอ อย่าใช้วิธีการนี้หากคุณต้องการคำอธิบายเชิงบรรยายที่เป็นกลางทางทฤษฎี (ให้เลือกปรากฏการณ์วิทยา (phenomenology) หรือการวิเคราะห์แก่นสาระ (thematic analysis) แทน) หากทฤษฎีที่มีอยู่สามารถอธิบายปรากฏการณ์ได้อย่างเพียงพอ (การทดสอบเชิงปริมาณจะมีประสิทธิภาพมากกว่า) หรือหากจุดยืนทางญาณวิทยาของคุณเป็นแบบปฏิฐานนิยมอย่างเคร่งครัด (ทฤษฎีฐานรากแบบกลาเซียนดั้งเดิมยืนยันถึงความเป็นกลางของผู้วิจัยมากกว่า)
ข้อจำกัดและข้อควรพิจารณา
- แบบจำลองกระบวนทัศน์ (paradigm model) กำหนดโครงสร้างความสัมพันธ์เฉพาะ (เงื่อนไข → กลยุทธ์ → ผลลัพธ์) ซึ่งอาจไม่เหมาะสมกับทุกปรากฏการณ์หรือทุกสาขาวิชา
- ต้องใช้การเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลพร้อมกันอย่างต่อเนื่องในช่วงระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งใช้ทรัพยากรมากเมื่อเทียบกับแนวทางที่มีการออกแบบตายตัว
- ความอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) เป็นเรื่องยากที่จะประเมินและเป็นที่ถกเถียงในวรรณกรรม ผู้วิจัยอาจหยุดก่อนกำหนดหรือเก็บข้อมูลมากเกินความจำเป็น
- กรอบเชิงตีความสร้างความตึงเครียดกับข้ออ้างดั้งเดิมของสตรอสเซียนเกี่ยวกับกระบวนการที่เป็นระบบและตรวจสอบได้ ข้อผูกพันทางปรัชญาต้องการการแก้ไขที่ชัดเจนในการออกแบบการศึกษา
เงื่อนไขจากแหล่งที่มาไม่สามารถใช้แทนการทบทวนทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นอิสระหรือการตรวจสอบโดยเอนจินวิเคราะห์ได้
จุดแข็ง
- สร้างทฤษฎีเชิงเนื้อหาในระดับกลาง (mid-range substantive theory) ที่มีรากฐานมาจากมุมมองของผู้ให้ข้อมูล แทนที่จะนำเข้าจากวรรณกรรมที่มีอยู่
- ลำดับการลงรหัสที่มีโครงสร้าง (เปิด → แกนกลาง → เลือกสรร) ให้เส้นทางการวิเคราะห์ที่โปร่งใสและสอนได้ ซึ่งผู้วิจารณ์สามารถติดตามได้
- การเลือกตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling) ทำให้การเก็บรวบรวมข้อมูลถูกขับเคลื่อนโดยตรงโดยความต้องการในการวิเคราะห์ที่เกิดขึ้นใหม่ ทำให้มีความเกี่ยวข้องสูงสุด
- บูรณาการได้ดีกับจุดยืนเชิงตีความที่ยอมรับความเป็นอัตวิสัยของผู้วิจัย โดยไม่ละทิ้งความเข้มงวดของระเบียบวิธีวิจัย
- ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในสาขาวิทยาศาสตร์สุขภาพ การจัดการ การศึกษา และงานสังคมสงเคราะห์ โดยมีวรรณกรรมระเบียบวิธีวิจัยมากมายเพื่อสนับสนุนนักวิจัยมือใหม่
การประยุกต์ใช้
- การพัฒนาทฤษฎีเกี่ยวกับวิธีการที่พยาบาลจัดการกับความขัดแย้งในอัตลักษณ์ทางวิชาชีพในทีมสหสาขาวิชาชีพ
- การอธิบายกระบวนการที่เจ้าของธุรกิจขนาดเล็กปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ในช่วงที่เศรษฐกิจปั่นป่วน
- การสร้างแบบจำลองว่าผู้ป่วยนำทางการตัดสินใจอย่างไรหลังจากการวินิจฉัยที่ร้ายแรง
- การสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับเงื่อนไขที่ผู้นำโรงเรียนยอมรับหรือต่อต้านเทคโนโลยีทางการศึกษา
- การสร้างคำอธิบายเชิงเนื้อหาเกี่ยวกับวิธีการที่ผู้อพยพเจรจาต่อรองการเป็นส่วนหนึ่งในบริบททางวัฒนธรรมใหม่
- การทำความเข้าใจว่านักสังคมสงเคราะห์สร้างสมดุลระหว่างการปฏิบัติตามขั้นตอนกับการดูแลเชิงสัมพันธ์ในการทำงานคุ้มครองเด็กอย่างไร
วิธีการทำงาน
วิธีการทำงาน
ก่อนและระหว่างการเก็บรวบรวมข้อมูล ผู้วิจัยจะใช้ความไวทางทฤษฎี ซึ่งได้แก่ การตระหนักถึงวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง ประสบการณ์ทางวิชาชีพ และข้อมูลเชิงลึกส่วนบุคคล เพื่อพัฒนาแนวคิดชี้นำเบื้องต้น (sensitizing concepts) ซึ่งแตกต่างจากทฤษฎีฐานรากแบบดั้งเดิม ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนไม่กำหนดให้ผู้วิจัยต้องเข้าสู่ภาคสนามโดยไม่มีความรู้มาก่อน ความรู้ที่มีอยู่ก่อนจะให้ข้อมูลแต่ไม่ได้กำหนดการวิเคราะห์ล่วงหน้า ในกรอบเชิงตีความ ขั้นตอนนี้ยังรวมถึงการใคร่ครวญอย่างชัดเจนเกี่ยวกับตำแหน่งที่ตั้ง (positionality) ของผู้วิจัย
ข้อมูลจะถูกรวบรวมผ่านการเลือกตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling): ผู้ให้ข้อมูลเริ่มต้นจะถูกเลือกโดยเจตนา และการตัดสินใจเลือกตัวอย่างในภายหลังจะขับเคลื่อนโดยความต้องการในการวิเคราะห์ที่เกิดขึ้นใหม่ แทนที่จะเป็นเกณฑ์ทางประชากรศาสตร์ แหล่งข้อมูลทั่วไป ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มสนทนา การสังเกตภาคสนาม และเอกสาร การเก็บรวบรวมและการวิเคราะห์ข้อมูลดำเนินไปพร้อมกัน โดยผู้วิจัยจะเขียนบันทึกช่วยจำ (memos) ตลอดกระบวนการเพื่อบันทึกความคิดในการวิเคราะห์ที่เพิ่งเกิดขึ้น
ทุกบรรทัดหรือส่วนของข้อมูลจะถูกตรวจสอบเพื่อระบุเหตุการณ์ เหตุการณ์ และการกระทำ จากนั้นจะติดป้ายกำกับด้วยรหัส (code) ที่จับประเด็นสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น Strauss และ Corbin แยกแยะการลงรหัสแบบเปิด (open coding) ว่าเป็นกระบวนการแยกย่อย ตรวจสอบ เปรียบเทียบ ทำให้เป็นแนวคิด และจัดหมวดหมู่ข้อมูล รหัสจะถูกเปรียบเทียบภายในและข้ามเอกสารโดยใช้วิธีการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง (constant comparative method) รหัสที่มีแนวคิดคล้ายกันจะถูกจัดกลุ่มเป็นหมวดหมู่
หมวดหมู่ที่พัฒนาขึ้นในการลงรหัสแบบเปิดจะถูกปรับปรุงและเชื่อมโยงเข้าด้วยกันโดยใช้แบบจำลองกระบวนทัศน์ (paradigm model): สำหรับแต่ละหมวดหมู่หลัก ผู้วิจัยจะระบุเงื่อนไขที่เป็นสาเหตุ (อะไรเป็นสาเหตุ) ปรากฏการณ์นั้นๆ บริบท เงื่อนไขที่เข้ามาแทรกแซง กลยุทธ์ (ผู้ให้ข้อมูลตอบสนองอย่างไร) และผลลัพธ์ การเชื่อมโยงข้ามอย่างเป็นระบบนี้จะเปลี่ยนรายการหมวดหมู่ให้เป็นโครงสร้างความสัมพันธ์
ผู้วิจัยจะระบุหมวดหมู่กลางหรือหมวดหมู่หลัก (core category) ซึ่งเป็นแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับหมวดหมู่อื่นๆ ทั้งหมดมากที่สุด และเป็นตัวแทนของประเด็นหลักของการศึกษาได้ดีที่สุด หมวดหมู่อื่นๆ ทั้งหมดจะถูกบูรณาการรอบหมวดหมู่หลักนี้ผ่านการลงรหัสแบบเลือกสรร (selective coding) โดยผู้วิจัยจะตรวจสอบความสัมพันธ์ที่เสนอเทียบกับข้อมูล และเติมเต็มช่องว่างผ่านการเลือกตัวอย่างเชิงทฤษฎีที่ตรงเป้าหมาย
โครงสร้างหมวดหมู่ที่บูรณาการแล้วจะถูกขยายเป็นทฤษฎีฐานรากเชิงเนื้อหา (substantive grounded theory) ซึ่งเป็นคำอธิบายเชิงอธิบายที่สอดคล้องกันของกระบวนการทางสังคมที่กำลังศึกษา ทฤษฎีจะถูกนำเสนอพร้อมหลักฐานสนับสนุนจากข้อมูล (คำพูด บันทึกภาคสนาม) และมักจะแสดงในรูปแบบคำอธิบายเชิงบรรยายหรือแผนภาพ ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนเชิงตีความจะกล่าวถึงว่ามุมมองของผู้วิจัยมีอิทธิพลต่อทฤษฎีที่เกิดขึ้นอย่างไร
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- การปฏิบัติต่อรหัสว่าเป็นเพียงป้ายกำกับ แทนที่จะเป็นหมวดหมู่เชิงแนวคิด การลงรหัสแบบเปิดควรก่อให้เกิดนามธรรม ไม่ใช่แค่การสรุปสิ่งที่ผู้ให้ข้อมูลกล่าว
- การข้ามการเลือกตัวอย่างเชิงทฤษฎี (theoretical sampling) และการใช้การเลือกตัวอย่างตามความสะดวก (convenience sampling) แทน สิ่งนี้บ่อนทำลายตรรกะของทฤษฎีฐานรากและก่อให้เกิดคำอธิบายแทนที่จะเป็นทฤษฎี
- การผสมทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนและกลาเซียนเข้าด้วยกัน แบบจำลองกระบวนทัศน์และการลงรหัสแบบแกนกลางเป็นนวัตกรรมของสตรอสเซียนที่กลาเซอร์ปฏิเสธอย่างชัดเจน การผสมผสานทั้งสองเข้าด้วยกันก่อให้เกิดความไม่สอดคล้องกันทางระเบียบวิธีวิจัย
- การละเลยการเขียนบันทึกช่วยจำ (memo-writing) บันทึกช่วยจำคือที่ที่ความคิดในการวิเคราะห์พัฒนาขึ้น ผู้วิจัยที่ข้ามขั้นตอนนี้มักจะสร้างผลการวิจัยที่ตื้นเขินและพัฒนาทางทฤษฎีได้น้อย
- การอ้างความอิ่มตัวโดยไม่มีการบันทึกว่าบรรลุได้อย่างไร ผู้วิจารณ์ตั้งคำถามอย่างสมเหตุสมผลต่อการอ้างความอิ่มตัวที่ไม่ได้รับการสนับสนุนด้วยหลักฐานของการตัดสินใจเลือกตัวอย่างเชิงทฤษฎีอย่างจงใจ
คำถามที่พบบ่อย
ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนแตกต่างจากทฤษฎีฐานรากแบบกลาเซียน (ดั้งเดิม) อย่างไร
ความแตกต่างหลักอยู่ที่กระบวนการวิเคราะห์และข้อสมมติฐานทางญาณวิทยา Glaser ยืนยันว่าทฤษฎีควรเกิดขึ้นโดยไม่มีการกำหนดกรอบการลงรหัสไว้ล่วงหน้า เขาปฏิเสธแบบจำลองกระบวนทัศน์ว่าเป็นการบังคับข้อมูลให้เข้ากับแม่แบบที่ตายตัว Strauss และ Corbin โต้แย้งว่ากระบวนการลงรหัสที่มีโครงสร้าง (เปิด แกนกลาง เลือกสรร) และแบบจำลองกระบวนทัศน์มีความจำเป็นสำหรับการวิเคราะห์ที่เป็นระบบ ในทางปฏิบัติ ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนมีความชัดเจนและตรวจสอบได้มากกว่า ทฤษฎีฐานรากแบบกลาเซียนกำหนดให้ผู้วิจัยเข้าสู่ภาคสนามโดยมีความผูกพันทางทฤษฎีให้น้อยที่สุด
คำว่า 'เชิงตีความ' เพิ่มอะไรให้กับทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียน
คำคุณศัพท์ 'เชิงตีความ' บ่งชี้ถึงข้อผูกพันทางญาณวิทยา: ผู้วิจัยยอมรับว่าพื้นฐานทางวิชาการ ความไวทางทฤษฎี และความสัมพันธ์กับผู้ให้ข้อมูล มีอิทธิพลต่อการเกิดขึ้นของหมวดหมู่และวิธีการสร้างทฤษฎีที่เกิดขึ้น สิ่งนี้ตรงกันข้ามกับมุมมองที่ไร้เดียงสาซึ่งทฤษฎีเพียงแค่เกิดขึ้นจากข้อมูล ในการศึกษาแบบสตรอสเซียนเชิงตีความ การใคร่ครวญ (reflexivity) ซึ่งเป็นการตรวจสอบอิทธิพลของตนเองอย่างต่อเนื่องของผู้วิจัย ถือเป็นทรัพยากรทางระเบียบวิธีวิจัย แทนที่จะเป็นแหล่งที่มาของความเอนเอียงที่ต้องกำจัด
ฉันต้องการผู้เข้าร่วมวิจัยกี่คน
ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนไม่ได้กำหนดขนาดตัวอย่างที่ตายตัว เกณฑ์คือความอิ่มตัวเชิงทฤษฎี (theoretical saturation) ซึ่งเป็นจุดที่ข้อมูลใหม่ไม่ก่อให้เกิดหมวดหมู่ใหม่หรือท้าทายหมวดหมู่ที่มีอยู่ ในทางปฏิบัติ มักหมายถึงการสัมภาษณ์เชิงลึก 15-25 ครั้งสำหรับปรากฏการณ์ที่มีขอบเขตปานกลาง แต่บางการศึกษาอาจต้องการมากกว่าหรือน้อยกว่านั้น ขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของข้อมูลและความซับซ้อนของปรากฏการณ์ ขอแนะนำให้วางแผนสำหรับผู้เข้าร่วมอย่างน้อย 15 คน และบันทึกการตัดสินใจเกี่ยวกับความอิ่มตัวอย่างชัดเจน
ฉันสามารถใช้ทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียนได้หรือไม่ หากฉันมีกรอบทฤษฎีอยู่ในใจแล้ว
กรอบทฤษฎีที่มีอยู่สามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับความไวทางทฤษฎีและแนวคิดชี้นำของคุณได้ Strauss และ Corbin อนุญาตให้ทำเช่นนี้ได้อย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม หากกรอบทฤษฎีนั้นกำหนดหมวดหมู่หรือสมมติฐานของคุณล่วงหน้า คุณก็ไม่ได้ทำทฤษฎีฐานรากอีกต่อไป คุณกำลังทำการวิจัยเชิงคุณภาพแบบนิรนัย (deductive) การทดสอบคือคุณยังคงเปิดรับหมวดหมู่และความสัมพันธ์ที่ท้าทายหรือแทนที่กรอบทฤษฎีเริ่มต้นของคุณอย่างแท้จริงหรือไม่
แบบจำลองกระบวนทัศน์ (paradigm model) เป็นสิ่งจำเป็นหรือไม่
ภายในทฤษฎีฐานรากแบบสตรอสเซียน แบบจำลองกระบวนทัศน์เป็นเครื่องมือมาตรฐานสำหรับการลงรหัสแบบแกนกลาง แต่การปรับปรุงในภายหลังของ Corbin (2008, 2015) ได้ลดสถานะการบังคับใช้ลง นักวิจัยแบบสตรอสเซียนเชิงตีความบางคนใช้เป็นเครื่องมือช่วย (heuristic) แทนที่จะเป็นแม่แบบที่เข้มงวด โดยปรับเปลี่ยนเมื่อไม่เข้ากับปรากฏการณ์ การเปลี่ยนแปลงควรได้รับการอธิบายอย่างชัดเจนในส่วนระเบียบวิธีวิจัย
วิธีการที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Sage.
ISBN: 978-0803932517คัดลอกแล้วCorbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory (3rd ed.). Sage.
ISBN: 978-1412906449คัดลอกแล้ว